Hai nghi phạm, hai số phận trong vụ án tranh cãi gần 20 năm

Hai nghi phạm cùng tố người kia là hung thủ sát hại một sinh viên tại cửa hàng Burger King ở Seoul năm 1997, khiến vụ án trở thành một trong những hồ sơ hình sự gây tranh cãi nhất lịch sử tư pháp Hàn Quốc.

Năm 1997, khu Itaewon ở trung tâm Seoul là một trong những nơi nhộn nhịp nhất về đêm. Nằm gần căn cứ quân sự Yongsan của Mỹ, khu phố này tập trung đông binh sĩ Mỹ, người nước ngoài và thanh niên Hàn Quốc với các quán bar, nhà hàng hoạt động đến khuya.

Tối 3/4/1997, Cho Jung-pil, sinh viên 22 tuổi của Đại học Hongik, cùng bạn ghé nhà hàng Burger King ở gần ga Itaewon để ăn tối.

Khoảng 23h, Cho vào nhà vệ sinh trên tầng 2. Chỉ ít phút sau, nam sinh được phát hiện nằm gục trong buồng vệ sinh với nhiều vết thương do dao đâm, tập trung ở vùng cổ và thân trên. Dù được đưa đi cấp cứu, nạn nhân không qua khỏi do mất máu nghiêm trọng.

Hai nghi phạm tại hiện trường

Cuộc điều tra nhanh chóng tập trung vào hai thiếu niên người Mỹ có mặt tại hiện trường là Arthur John Patterson, 17 tuổi và Edward Lee, 18 tuổi.

Theo hồ sơ vụ án, Patterson là công dân Mỹ sinh tại Hàn Quốc, có bố là nhà thầu dân sự làm việc cho quân đội Mỹ và mẹ là người Hàn Quốc. Lee cũng là công dân Mỹ gốc Hàn. Cả hai đi chơi với một nhóm gần 20 người tại Itaewon vào tối xảy ra án mạng.

Theo lời khai được đưa ra trong quá trình tố tụng, nhóm thiếu niên này đã có những lời nói mang tính thách thức nhau "tấn công một người lạ".

Patterson và Lee đều được nhìn thấy có mặt trong khu vực nhà vệ sinh ngay trước thời điểm Cho Jung-pil bị sát hại. Nhưng không có nhân chứng nào chứng kiến hành vi đâm người, trong khi cửa hàng không có camera trong nhà vệ sinh. Vì vậy, ngay từ đầu, cuộc điều tra phụ thuộc chủ yếu vào lời khai, vật chứng và kết quả giám định pháp y.

Lời khai trái ngược

Khi bị thẩm vấn, Patterson và Lee đều thừa nhận có mặt trong nhà vệ sinh vào thời điểm xảy ra vụ án, nhưng mỗi người đều khẳng định người còn lại mới là kẻ cầm dao.

Patterson khai rằng Lee bất ngờ tấn công Cho. Trong quá trình tố tụng sau đó, Lee khai rằng Patterson mới là người trực tiếp gây án. Hai lời khai mâu thuẫn này trở thành điểm xuyên suốt toàn bộ quá trình điều tra và xét xử kéo dài gần hai thập kỷ sau đó.

Các điều tra viên thu thập lời khai của những người có mặt tại Burger King, tiến hành giám định dấu vết tại hiện trường và trên quần áo của hai nghi phạm. Hung khí được xác định là con dao bỏ túi thuộc về Patterson.

Cảnh sát ban đầu nghiêng về nhận định Patterson là người trực tiếp đâm nạn nhân. Tuy nhiên, sau khi xem xét hồ sơ, công tố viên lại quyết định truy tố Lee về tội giết người, do anh ta nói "Bọn tôi đã đâm dao vào cổ một người" với bạn bè ngay sau vụ việc. Còn Patterson bị truy tố với các tội danh liên quan đến việc mang hung khí và hủy hoại chứng cứ do đã đốt áo và giấu đôi giày dính máu.

Sự khác biệt trong đánh giá giữa hai cơ quan khiến quá trình xử lý vụ án trở nên phức tạp.

Án mạng 'không có hung thủ'

Tháng 10/1997, Lee bị kết tội giết người, nhận án tù chung thân nhưng sau đó được giảm xuống còn 20 năm.

Tuy nhiên, sau quá trình kháng cáo, các tòa cấp trên nhận định chứng cứ chưa đủ để kết luận Lee là người trực tiếp sát hại Cho và tuyên vô tội vào tháng 9/1998.

Theo luật Hàn Quốc, sau phán quyết có hiệu lực, Lee không thể bị xét xử lần thứ hai về cùng tội danh nếu không có căn cứ pháp lý đặc biệt.

Trong khi đó, Patterson bị phạt 18 tháng tù vì tội tiêu hủy bằng chứng. Sau khi chấp hành xong bản án, anh ta được trả tự do.

Đúng vào thời điểm các công tố viên xem xét khả năng truy tố Patterson về tội giết người, anh ta rời Hàn Quốc về Mỹ vào tháng 8/1999. Lệnh cấm xuất cảnh đối với Patterson đã hết hiệu lực trước khi cơ quan điều tra hoàn tất thủ tục cần thiết.

Vụ việc làm dấy lên tranh luận về cách Hàn Quốc xử lý các vụ án có yếu tố nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh SOFA (quy chế của lực lượng Mỹ đồn trú tại Hàn Quốc) là vấn đề nhạy cảm trong quan hệ Hàn - Mỹ. Tuy nhiên, các nguồn tư liệu pháp lý cho thấy việc Patterson rời Hàn Quốc không xuất phát từ điều khoản của SOFA, mà liên quan đến những sai sót trong quá trình xử lý thủ tục tố tụng và quản lý xuất cảnh.

Cuộc chiến pháp lý kéo dài

Sau khi Patterson rời Hàn Quốc, vụ án Cho Jung-pil bị đình trệ trong nhiều năm. Gia đình nạn nhân tiếp tục yêu cầu nhà chức trách điều tra lại, cho rằng người trực tiếp gây án vẫn chưa phải chịu trách nhiệm.

Năm 2009, vụ án một lần nữa thu hút sự chú ý của công chúng khi phim điện ảnh The Case of Itaewon Homicide công chiếu. Tác phẩm lấy cảm hứng từ vụ án thật, tái hiện những tranh cãi xoay quanh cuộc điều tra năm 1997. Bộ phim không phải tài liệu điều tra, nhưng đã góp phần khiến hồ sơ cũ được dư luận quan tâm trở lại.

Đầu những năm 2010, các công tố viên Hàn Quốc bắt đầu xem xét lại hồ sơ. Việc điều tra lại không xuất phát từ một bằng chứng hoàn toàn mới, mà dựa trên việc đánh giá lại các tài liệu, lời khai và chứng cứ từng được thu thập trong vụ án.

Sau quá trình rà soát, Hàn Quốc quyết định truy tố lại Patterson về tội giết người và gửi yêu cầu dẫn độ từ Mỹ về Hàn Quốc.

Patterson phản đối việc dẫn độ, cho rằng việc xét xử lại sau nhiều năm là không công bằng. Tuy nhiên, sau quá trình tố tụng tại Mỹ, yêu cầu dẫn độ của Hàn Quốc được chấp thuận.

Tháng 9/2015, Patterson bị đưa trở lại Hàn Quốc sau gần hai thập kỷ kể từ ngày xảy ra án mạng.

Phán quyết đến muộn

Tại phiên tòa mới, Patterson tiếp tục phủ nhận cáo buộc giết người, khẳng định Lee đã trực tiếp đâm nạn nhân, bản thân chỉ có mặt tại hiện trường.

Lee đứng ra làm chứng rằng Patterson đã cầm dao đâm Cho. Tuy nhiên, phía luật sư bào chữa phản bác rằng lời khai của Lee không đáng tin cậy vì từng là nghi phạm chính trong vụ án và có thể có động cơ đổ trách nhiệm sang người khác.

Bên cạnh lời khai của Lee và các nhân chứng, bên công tố sử dụng các chứng cứ gián tiếp gồm dấu vết thu thập tại hiện trường, kết quả giám định liên quan đến vật chứng, những điểm mâu thuẫn trong lời khai của Patterson và diễn biến sau vụ án. Công tố viên cho rằng khi đánh giá tổng thể các chứng cứ này, có đủ cơ sở xác định Patterson là người trực tiếp gây án.

Phía bào chữa không phủ nhận việc Patterson có mặt tại hiện trường, nhưng cho rằng các chứng cứ của bên công tố chỉ mang tính suy luận và chưa đủ loại trừ khả năng Lee mới là hung thủ.

Ngày 29/1/2016, Tòa án Trung tâm Seoul tuyên Patterson phạm tội giết người và phạt 20 năm tù.

Hội đồng xét xử nhận định dù không có chứng cứ trực tiếp về hành vi sát hại, nhưng tổng hợp các lời khai, vật chứng và hoàn cảnh vụ án cho thấy Patterson là người trực tiếp đâm nạn nhân.

Do Lee trước đó đã được tuyên vô tội đối với cáo buộc giết người, anh ta không thể bị truy tố lại về cùng tội danh theo nguyên tắc không xét xử hai lần.

Patterson kháng cáo nhưng bị các tòa cấp cao lần lượt bác đơn, giữ nguyên bản án.

Sau gần 20 năm kể từ ngày Cho Jung-pil bị sát hại, bản án dành cho Patterson khép lại cuộc tranh luận pháp lý kéo dài nhưng không xóa bỏ những câu hỏi đặt ra đối với hệ thống tư pháp Hàn Quốc.

Một trong những tranh luận lớn nhất liên quan đến sai sót trong giai đoạn đầu điều tra, đặc biệt là việc đánh giá khác nhau giữa cảnh sát và công tố viên về vai trò của hai nghi phạm. Việc không xác định được rõ ràng người trực tiếp gây án ngay từ đầu đã khiến vụ án kéo dài và khiến gia đình nạn nhân phải theo đuổi vụ việc suốt nhiều năm.

Năm 2018, một tòa án yêu cầu nhà nước bồi thường cho gia đình Cho vì những sai sót của cơ quan chức năng trong quá trình xử lý vụ án.

Tuệ Anh (theo TIME, Yonhap, JoongAng Daily, Brill)