Đề xuất tội phạm kinh tế được miễn trách nhiệm hình sự nếu khắc phục hết hậu quả trong 3 năm

Bộ Công an đề xuất tạm hoãn truy cứu tối đa 3 năm với một số tội phạm kinh tế để khắc phục hậu quả; nếu khắc phục xong và dự án hiệu quả, được xét miễn trách nhiệm hình sự.

Nội dung được nêu trong Dự thảo Bộ luật Hình sự sửa đổi 2026, dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp tháng 8 để thông qua vào tháng 10/2026.

Theo đó, với 47 tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, cơ quan tố tụng có thể xem xét tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để người phạm tội có thời gian khắc phục hậu quả.

Không phải mọi tội phạm kinh tế đều được hoãn truy cứu

Việc áp dụng cơ chế tạm hoãn truy cứu phải hội đủ 3 điều kiện:

- Hành vi gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh;

- Không tham nhũng;

- Các dự án đang thực hiện, chưa hoàn thành, chưa khắc phục được hậu quả do nguyên nhân khách quan nhưng vẫn có khả năng, phương án khả thi, điều kiện để khắc phục, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước.

Thời gian tạm hoãn không quá 2 năm và có thể được gia hạn một lần, không quá một năm trong trường hợp cần thiết.

Như vậy, người phạm tội có thể được hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự trong tối đa 3 năm. Thời gian tạm hoãn này sẽ không được tính vào thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Trường hợp tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự đã khắc phục xong hậu quả và mang lại hiệu quả, có thể được xét miễn trách nhiệm hình sự, theo điều 29 của dự thảo.

Mở rộng điều kiện miễn hình phạt với tội phạm kinh tế

Miễn hình phạt, được hiểu là chủ thể vẫn có tội nhưng không phải thi hành hình phạt và không bị coi là có án tích.

Tại dự thảo, Bộ Công an cũng bổ sung các trường hợp tội phạm kinh tế được xét miễn hình phạt, khi đủ 4 điều kiện:

- Gây thiệt hại về kinh tế nhưng vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh;

- Không tham nhũng;

- Mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước;

- Đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.

Trường hợp không khắc phục, bồi thường toàn bộ thiệt hại thì vẫn tiếp tục thi hành án. Căn cứ tỷ lệ khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại để quyết định giảm mức hình phạt đã tuyên, theo Điều 59.

Bộ Công an dẫn thống kê giai đoạn 2021-2023 có 620 vụ án kinh tế được xử lý, giá trị thiệt hại ước tính hàng chục nghìn tỷ đồng. Song thực tiễn cho thấy nếu xử lý hình sự ngay lập tức sẽ dẫn đến tình trạng dự án bị đình trệ, gây lãng phí.

"Chỉ riêng trong năm 2023, cơ quan chức năng đã thu hồi được 78.000 tỷ đồng tài sản bị thiệt hại", số liệu này cho thấy hiệu quả của việc ưu tiên thu hồi tài sản trước khi áp dụng các chế tài nghiêm khắc.

Việc bổ sung cơ chế hoãn truy cứu, phù hợp Nghị quyết 68, ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, cho phép các doanh nghiệp, doanh nhân được chủ động khắc phục sai phạm, thiệt hại, theo Bộ Công an.

Còn 4 tội áp dụng án tử hình

Trong các lần dự thảo trước đó, Bộ Công an từng đưa ra phương án giảm còn 2 tội áp dụng án tử hình.

Song dự thảo mới nhất đề xuất giữ lại hình phạt tử hình với 4 tội danh đặc biệt nghiêm trọng gồm: Tội phản bội Tổ quốc (Điều 108), Tội giết người (Điều 123), Tội sản xuất trái phép chất ma túy (Điều 248) và Tội khủng bố (Điều 299).

Như vậy, dự thảo bỏ hình phạt tử hình ở 6 tội danh hiện hành là: Tội bạo loạn (Điều 112); Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi (Điều 142); Tội mua bán trái phép chất ma túy (Điều 251); Tội chống loài người (Điều 422); Tội phạm chiến tranh (Điều 423) và Tội khủng bố nhằm chống chính quyền nhân dân (Điều 113).

Đối với nhóm tội ma túy, mặc dù đề xuất bỏ án tử hình ở tội Mua bán trái phép chất ma túy nhưng dự thảo vẫn duy trì mức án tử hình ở tội Sản xuất trái phép chất ma túy để đảm bảo tính răn đe đối với tội phạm nguồn.

Để bảo đảm tính khả thi thi của chính sách nhân đạo này, dự thảo bổ sung quy định người bị kết án tử hình sau 20 năm mà chưa được thi hành án thì được chuyển thành tù chung thân.

Nội dung này, trước đây chỉ được hướng dẫn tại Nghị quyết của Hội đồng Thẩm phán, nay đã được chính thức đưa vào dự thảo.

Hải Thư