CNN ngày 16/6 dẫn ba nguồn tin am hiểu các đánh giá tình báo Mỹ cho rằng Iran từ nay hoàn toàn có thể ngăn chặn mọi tàu bè đi qua eo biển Hormuz, đồng nghĩa sau hơn ba tháng xung đột với Mỹ, nước này đang sở hữu công cụ mới có khả năng đe dọa đến nền kinh tế toàn cầu.

Ngay cả khi Mỹ - Iran dự kiến ký thỏa thuận ngày 19/7 nhằm mở lại eo biển Hormuz để làm tiền đề cho tiến trình đàm phán hạt nhân, Tehran đã chứng minh họ có thể cắt đứt tuyến vận tải huyết mạch của thế giới bất kỳ lúc nào và hoàn toàn có thể lặp lại điều đó trong tương lai nếu muốn.

"Chúng ta về cơ bản đã trao cho Iran quyền kiểm soát eo biển này, một loại vũ khí còn mạnh hơn cả bom hạt nhân", một nguồn thạo tin của tình báo Mỹ cho hay.

Người này cho rằng cuộc chiến đã làm thay đổi căn bản cách suy nghĩ của Tehran về việc sử dụng Hormuz như một đòn bẩy chiến lược sau khi Mỹ chấp nhận thỏa hiệp.

Tướng Mohammad Akraminia, phát ngôn viên quân đội Iran, ngày 16/6 cũng tuyên bố cuộc xung đột vừa qua với Mỹ và Israel đã củng cố sự tự tin của Tehran và chứng minh khả năng chịu áp lực của họ.

Akraminia cho rằng cuộc chiến đã giúp lực lượng vũ trang Iran tăng cường phối hợp, hiệp đồng tác chiến, thúc đẩy sản xuất quốc phòng trong nước, giúp Iran triển khai các tên lửa tiên tiến hơn cùng các thế hệ máy bay không người lái (UAV) mới. Đây đều là những vũ khí chủ lực có thể giúp Iran phong tỏa hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz.

Theo tình báo Mỹ, Iran cũng nhận ra họ có thể sử dụng các đòn tấn công có chọn lọc, nhắm vào hạ tầng năng lượng của các nước vùng Vịnh như một công cụ hiệu quả trong chiến tranh bất đối xứng. Đây là lợi thế chiến lược mới xuất hiện sau xung đột và Iran có thể tiếp tục khai thác trong tương lai.

Một quan chức cấp cao Mỹ cho biết Iran sẽ không được hưởng bất kỳ lợi ích nào từ thỏa thuận khung nếu không duy trì hoạt động thông suốt tại eo biển Hormuz và tuân thủ các điều khoản đã cam kết. Washington dự kiến từng bước nới lỏng phong tỏa tương ứng với việc Iran khôi phục lưu thông hàng hải trong khu vực.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia vận tải biển nhận định hoạt động qua eo biển Hormuz khó có thể sớm trở lại bình thường. Những bất định liên quan đến nội dung thỏa thuận cùng nguy cơ an ninh vẫn có thể khiến lưu lượng tàu thuyền qua Hormuz chỉ có thể phục hồi chậm trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng tới.

Một trong những nguyên nhân khiến Iran tin rằng họ có thể tiếp tục sử dụng Hormuz như công cụ gây sức ép là nước này vẫn duy trì được phần lớn năng lực quân sự sau hơn ba tháng giao tranh.

Theo các nguồn tin, Tehran còn sở hữu số lượng đáng kể tên lửa, bệ phóng, UAV và hàng trăm xuồng cao tốc có thể cản trở tàu thương mại hoặc rải thủy lôi ở Hormuz.

Các báo cáo tình báo Mỹ cũng cho thấy Iran đang khôi phục năng lực công nghiệp quốc phòng nhanh hơn dự kiến và đã bắt đầu sản xuất trở lại một số loại UAV mới.

Giới chức Mỹ lo ngại Tehran đã chuẩn bị cho phương án xấu nhất nếu đàm phán hạt nhân với Washington đổ vỡ. Trong trường hợp này, Iran sẽ thúc đẩy lực lượng Houthi ở Yemen phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb, tuyến hàng hải nối biển Đỏ với Ấn Độ Dương, kịch bản được đánh giá là "quả bom hạt nhân" về kinh tế.

Bab el-Mandeb hiện đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với thương mại toàn cầu, nhất là trong bối cảnh eo biển Hormuz từng bị gián đoạn trong thời gian dài. Các nguồn tin cho rằng nếu Hormuz và Bab el-Mandeb bị phong tỏa cùng lúc, kinh tế thế giới có thể đối mặt thảm họa chưa từng thấy.

Những đánh giá mới của tình báo Mỹ cũng làm nổi bật hệ quả lâu dài từ chiến dịch quân sự chống Iran của Tổng thống Donald Trump. Theo nhiều nguồn tin, Washington đã không lường trước được quyết tâm của Tehran trong việc đóng cửa eo biển Hormuz.

Trước đây, Iran nhiều lần đe dọa đóng cửa Hormuz nếu bị Mỹ hoặc Israel tấn công, nhưng chưa từng thực hiện điều đó. Một số quan chức Mỹ thừa nhận Washington từng đánh giá Tehran sẽ không phong tỏa Hormuz, vì điều này cũng gây tổn hại cho chính nền kinh tế Iran.

Chính quyền Trump vì vậy ưu tiên tấn công các mục tiêu quân sự của Iran thay vì tập trung nguồn lực ngăn chặn nguy cơ phong tỏa eo biển. Tuy nhiên, chỉ vài ngày sau khi xung đột bùng phát, giới chức Mỹ nhận ra họ đã đánh giá sai tình hình.

"Mất quyền kiểm soát eo biển có thể là sai lầm lớn nhất của giai đoạn đó, bởi chiến lược phong tỏa Hormuz của Iran rất khó vô hiệu hóa nếu Mỹ không triển khai lực lượng quy mô lớn", một nguồn tin tham gia xây dựng kế hoạch chiến tranh cho Mỹ nhận định.

Trong những tháng qua, cộng đồng tình báo Mỹ liên tục đánh giá lại khả năng Iran sẽ sử dụng đòn bẩy này thế nào trong tương lai. Nhiều chuyên gia tin rằng Tehran đang trở nên tự tin hơn sau khi chứng minh họ có thể phong tỏa Hormuz và tập kích hạ tầng năng lượng chiến lược ở vùng Vịnh trong cuộc xung đột với Mỹ.

Các nguồn tin lưu ý rằng hiện chưa rõ thỏa thuận mới sẽ ngăn Iran tái áp dụng chiến thuật phong tỏa Hormuz bằng cách nào, đặc biệt khi Mỹ còn chấp nhận giảm hiện diện quân sự ở khu vực và dỡ bỏ phong tỏa cảng biển với Tehran.

Thanh Danh (Theo CNN, AP)