Ngày 15/6, HĐND TP Hà Nội thông qua nhóm nghị quyết lĩnh vực khoa học công nghệ và môi trường, trong đó có Đề án vùng phát thải thấp trong vành đai 1.

Theo đề án, giai đoạn 1 từ ngày 1/7 đến 31/12/2026, thành phố thí điểm vùng phát thải thấp ở khu vực 1, 2 phường Hoàn Kiếm. Khu vực 1 được bao quanh bởi 11 tuyến phố gồm: Tràng Tiền, Hàng Khay, Lê Thái Tổ, Hàng Đào, Hàng Ngang, Hàng Buồm, Mã Mây, Hàng Bạc, Hàng Mắm, Nguyễn Hữu Huân, Lý Thái Tổ.

Khu vực 2 bao quanh bởi các tuyến phố: Hàng Đậu, Phùng Hưng, Tràng Thi, Hàng Khay, Tràng Tiền, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật.

Ở giai đoạn 1, thành phố mong muốn hình thành mô hình và tổ chức hoạt động bước đầu vùng phát thải thấp, nâng cao nhận thức, mức độ sẵn sàng tham gia của người dân, tổ chức, doanh nghiệp và thu thập dữ liệu phục vụ đánh giá hiệu quả.

Các quy định hạn chế phương tiện được áp dụng theo hướng tuyên truyền, vận động, khuyến khích chuyển đổi. Song song với đó, thành phố hoàn thiện các cơ chế, chính sách, hạ tầng cho việc triển khai khu vực phát thải thấp từ giai đoạn 2.

Do đó tại khu vực 1, thành phố tiếp tục triển khai các biện pháp của khu phố đi bộ: Cấm toàn bộ xe môtô, xe gắn máy, ôtô các loại từ 19h đến 24h các ngày thứ sáu, thứ bảy, chủ nhật hàng tuần. Xe ưu tiên và phương tiện có giấy phép lưu thông được phép hoạt động 24h/24h.

Thành phố khuyến khích hạn chế hoạt động xe môtô, xe gắn máy chạy xăng với xe ôm công nghệ. Với xe xăng không kinh doanh, thành phố khuyến khích hạn chế lưu thông xe môtô sản xuất, nhập khẩu trước năm 2008 và xe gắn máy sản xuất, nhập khẩu trước 2016; đồng thời khuyến khích chuyển đổi phương tiện xanh, sử dụng phương tiện công cộng.

Với xe buýt, ôtô xăng chở học sinh, chở cán bộ công nhân viên đi làm, thành phố khuyến khích chuyển đổi xe sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường, xe đạt quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên.

Ôtô xăng trên 16 chỗ (trừ xe buýt; ôtô chở học sinh, chở cán bộ công nhân viên đi làm), thành phố chỉ cho phép hoạt động ngoài giờ cao điểm (6h-9h và 16h-19h30), trường hợp chạy trong giờ cao điểm phải được công an thành phố chấp thuận bằng văn bản; khuyến khích chuyển đổi sang xe sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường, xe đạt quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên.

Với ôtô xăng dưới 16 chỗ và xe pick-up, thành phố khuyến khích chuyển đổi sang phương tiện giao thông công cộng, giao thông phi cơ giới; xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường; xe đạt quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên.

Ôtô tải dưới 2 tấn chỉ được phép hoạt động ngoài giờ cao điểm, trường hợp chạy trong giờ cao điểm phải được công an thành phố chấp thuận bằng văn bản; khuyến khích chuyển đổi xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường, xe đạt quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên.

Ôtô tải từ 2 đến 3,5 tấn chỉ được phép hoạt động từ 21h đến 6h sáng hôm sau; ngoài khung giờ này phải được công an thành phố chấp thuận bằng văn bản. Thành phố khuyến khích chuyển đổi xe cơ giới sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường, xe đạt quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên.

Ôtô tải trên 3,5 tấn chỉ được phép hoạt động từ 21h đến 6h hôm sau, ngoài khung giờ trên phải được công an thành phố hoặc Sở Xây dựng chấp thuận.

Giai đoạn 2 từ ngày 1/1 đến 31/12/2027, thành phố mở rộng khu vực thí điểm tại khu vực 3, gồm phường Hoàn Kiếm và Cửa Nam, được bao quanh bởi 14 tuyến phố: Nguyễn Du, Hàn Thuyên, Trần Hưng Đạo, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Hàng Đậu, Cửa Đông, Lý Nam Đế, Tôn Thất Thiệp, Điện Biên Phủ, Hàng Bông, Cửa Nam và Lê Duẩn.

Sau giai đoạn tuyên truyền, vận động và chuẩn bị hạ tầng, ở giai đoạn 2, thành phố bắt đầu siết quy định lưu thông với phương tiện. Cụ thể, Hà Nội cấm xe ôm công nghệ chạy xăng lưu thông; cấm ôtô các loại không đạt quy chuẩn khí thải mức 4 trở lên; cấm ôtô tải trên 3,5 tấn.

Giai đoạn 3 từ ngày 1/1/2028 đến 31/12/2029, thành phố mở rộng vùng phát thải thấp ra toàn bộ vành đai 1 (Khu vực 4) và duy trì thực hiện từ ngày 1/1/2030 trở đi. Vành đai 1 gồm 9 phường, được bao quanh bởi các tuyến phố: Hoàng Cầu, Đê La Thành, Ô Chợ Dừa, Xã Đàn, Đại Cồ Việt, Trần Khát Chân, Nguyễn Khoái, Trần Khánh Dư, Trần Quang Khải, Trần Nhật Duật, Yên Phụ, Nghi Tàm, Âu Cơ, An Dương Vương, Lạc Long Quân, Bưởi và Cầu Giấy.

Ở giai đoạn này, cùng với việc tiếp tục hạn chế phương tiện của giai đoạn 1 và 2, thành phố đồng thời bổ sung việc cấm xe môtô, xe gắn máy sử dụng xăng (không phải xe ôm công nghệ) không đạt quy chuẩn khí thải mức 3 trở lên.

Theo Luật Thủ đô, vùng phát thải thấp là khu vực được xác định để hạn chế các phương tiện giao thông gây ô nhiễm môi trường nhằm cải thiện chất lượng không khí. Thành phố triển khai Đề án vùng phát thải thấp nhằm kiểm soát, giảm thiểu khí thải từ hoạt động giao thông, cải thiện chất lượng môi trường không khí, nhất là bụi mịn PM2.5; đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính, thực hiện các cam kết của Việt Nam về ứng phó với biến đổi khí hậu.

Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia 2016-2020 cho thấy bụi PM2.5 tại Hà Nội cao gần gấp đôi quy chuẩn quốc gia, bụi PM10 vượt 1,3-1,6 lần. Phương tiện giao thông được xác định là nguồn phát thải lớn nhất, chiếm 58-74% tùy thời điểm, trong đó xe máy là tác nhân chính.

Toàn thành phố hiện có hơn 8 triệu phương tiện (gồm 1,1 triệu ôtô, 6,9 triệu xe máy) và khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các tỉnh thành khác lưu thông mỗi ngày. Trong đó khu vực vành đai 1 có khoảng 600.000 xe môtô, xe gắn máy và khoảng 180.000 ôtô, phần lớn sử dụng nhiên liệu hóa thạch, nhiều xe đã sử dụng lâu năm, công nghệ lạc hậu, tiêu chuẩn khí thải thấp, dẫn đến mức phát thải cao.

Võ Hải