Anh Khánh, 45 tuổi, ở phường Chánh Hưng, TP HCM, bị mèo nhà cắn vào tay khi đang đùa giỡn. Vết thương chảy máu nhẹ, còn con mèo thường xuyên ở trong nhà nên anh nghĩ nguy cơ không đáng ngại, dù vật nuôi chưa được tiêm ngừa dại.

Thay vì đến cơ sở y tế ngay, anh dùng dây vải cột con mèo trong nhà để theo dõi. Anh dự định nếu sau 10 ngày con vật vẫn khỏe mạnh thì sẽ không cần tiêm vaccine dại. Tuy nhiên, đến ngày thứ hai, con mèo tuột dây và bỏ đi.

Không thể tiếp tục theo dõi con vật, anh Khánh bắt đầu lo sợ, đặc biệt khi có các thông tin về những ca tử vong do bệnh dại sau khi bị chó mèo cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở. Anh đến Trung tâm Tiêm chủng VNVC Phạm Hùng để được bác sĩ tư vấn.

"Tôi từng nghe nói vaccine dại có thể gây ảnh hưởng đến thần kinh, trí nhớ nên chần chừ. Sau đó, bác sĩ giải thích vaccine đang sử dụng hiện nay là loại thế hệ mới, không gây các nguy cơ trên, tôi mới yên tâm tiêm", anh Khánh nói. Anh được chỉ định tiêm đủ 5 mũi vaccine dại theo phác đồ sau phơi nhiễm.

Tình huống tương tự xảy ra với chị Hạnh, 34 tuổi, ở Đồng Nai. Khi thấy hai con chó nhà cắn nhau, chị chạy ra can ngăn và bị một con cắn vào chân, để lại nhiều vết răng chảy máu.

Chị cho biết chó đã được tiêm phòng nên chỉ nhốt lại để theo dõi, dự định nếu con vật có biểu hiện bất thường mới đi tiêm. Đến ngày thứ tư, chốt chuồng bị lỏng, chó thoát ra ngoài và đi đâu không rõ. Lúc này, chị mới lo lắng về khả năng phơi nhiễm bệnh dại.

"Tôi không biết phải làm thế nào nên đến trung tâm tiêm chủng nhờ bác sĩ tư vấn. Do con chó bỏ đi, không thể tiếp tục theo dõi, bác sĩ đánh giá không loại trừ nguy cơ phơi nhiễm dại nên chỉ định tiêm đủ 5 mũi vaccine", chị Hạnh cho biết.

Bác sĩ trưởng Nguyễn Bá Tri, Trung tâm Tiêm chủng VNVC Phạm Hùng, cho biết nhiều người vẫn cho rằng chó mèo nhà nuôi, thường xuyên ở trong nhà hoặc đã được tiêm phòng thì không còn nguy cơ mắc bệnh dại. Vì vậy, sau khi bị cắn, cào, họ chủ quan, không xử trí vết thương đúng cách, tự theo dõi con vật hoặc dùng các biện pháp chưa được kiểm chứng.

Theo bác sĩ Tri, đây là thói quen tiềm ẩn rủi ro. Khi bị động vật máu nóng như chó, mèo, khỉ, sóc, dơi... cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, niêm mạc, người dân cần đến cơ sở tiêm chủng để được đánh giá nguy cơ và chỉ định phù hợp, kể cả khi con vật là thú nuôi trong nhà hoặc đã được tiêm vaccine dại.

Tại Việt Nam, chó là động vật chủ yếu làm lây truyền bệnh dại. Ngoài thể hung dữ, điên cuồng dễ nhận biết, một số con mắc bệnh dại thể câm có thể không biểu hiện rõ ràng, khiến người bị cắn khó tự đánh giá nguy cơ. Trong khi đó, bệnh dại hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, nguy cơ tử vong gần 100% khi đã phát bệnh.

Chưa đầy 5 tháng đầu năm, cả nước ghi nhận 30 ca tử vong do bệnh dại, nhiều ổ dịch dại trên chó ở các tỉnh, thành phố. Riêng Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận 58 trẻ đến tiêm phòng dại từ đầu tháng 4 đến 5/5. Nhiều trường hợp bị chó nhà cắn; trong đó có ca được xác định dương tính với bệnh dại, tiên lượng rất nặng, điển hình là bệnh nhi 14 tuổi ở Thái Nguyên.

Bác sĩ Tri khuyến cáo, ngay sau khi bị chó mèo cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, niêm mạc, người dân cần rửa vết thương dưới vòi nước sạch với xà phòng trong ít nhất 15 phút, sau đó sát khuẩn bằng cồn hoặc dung dịch povidine, betadine. Sau bước sơ cứu, cần đến trung tâm tiêm chủng hoặc cơ sở y tế để được tư vấn tiêm ngừa dại; tùy mức độ vết thương, bác sĩ có thể chỉ định thêm huyết thanh kháng dại.

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể hướng dẫn người nhà theo dõi thêm con vật, nhưng việc theo dõi không thay thế tiêm ngừa sau phơi nhiễm. Người bị cắn, cào vẫn cần tuân thủ chỉ định tiêm càng sớm càng tốt, không nên chờ vật nuôi có biểu hiện bất thường mới đi khám.

Những người thường xuyên tiếp xúc với chó mèo hoặc các động vật máu nóng như khỉ, sóc, dơi... có thể tiêm dự phòng trước phơi nhiễm gồm 3 mũi vào các ngày 0, 7, 21 hoặc 28. Việc này giúp cơ thể có kháng thể bảo vệ, sẵn sàng đáp ứng nhanh khi tiếp xúc virus dại.

Người đã tiêm đủ phác đồ vaccine dại trước đó, nếu tiếp tục bị chó mèo cắn, cào hoặc liếm vào vết thương hở, niêm mạc, thường chỉ cần tiêm nhắc hai mũi vaccine dại vào các ngày 0 và 3 theo chỉ định của bác sĩ.

Theo bác sĩ Tri, vaccine dại hiện nay là vaccine thế hệ mới, sản xuất trên tế bào tinh khiết, có độ an toàn cao, sử dụng được cho cả trẻ em và phụ nữ mang thai khi có chỉ định, không ảnh hưởng đến thần kinh hay gây suy giảm trí nhớ như nhiều người lo ngại.

Huyền Trâm