Một ngày điển hình của cô gái bắt đầu bằng việc tắt báo thức năm lần bảy lượt, rồi nằm lướt TikTok đến trưa. Ngay cả việc ngồi dậy để lấy một chai nước cách giường hai bước chân cũng trở thành một thử thách về ý chí. "Cơ thể mình như một khối chì", Linh mô tả. "Cảm giác chỉ cần cử động mạnh là các khớp xương sẽ rắc một tiếng rồi rời ra".

Trong một lần hiếm hoi nhận lời đi leo núi cùng lớp, trong khi các bạn phăm phăm về đích, Linh phải bỏ cuộc ngay từ đoạn dốc đầu tiên. Cô ngồi bệt xuống vệ đường, lồng ngực đau thắt, thở không ra hơi, tự nhủ thầm "không bao giờ tham gia những buổi dã ngoại phải vận động" tương tự.

Hoàng Hải, 24 tuổi, nhân viên thiết kế đồ họa tại Hà Nội, lại bắt đầu bằng việc thức dậy sát giờ làm, sau đó ngồi dán vào ghế văn phòng 8-10 tiếng. Hải kể anh có một nguyên tắc "mọi thứ phải nằm trong tầm tay".

Nếu gói mì tôm ở cách nhà 200 mét, anh sẽ dắt xe máy thay vì đi bộ. Nếu chiếc điều khiển quạt rơi xuống đất, chàng trai sẽ dùng chân khều thay vì cúi người để "tiết kiệm năng lượng".

"Có những buổi chiều đứng dậy sau ca làm việc, mắt mình tối sầm lại, tai ù đi, phải bám chặt vào mép bàn mới không ngã", Hải kể. Lần khám sức khỏe gần đây, Hải bị gan nhiễm mỡ độ 1, tiền tiểu đường..., bác sĩ khuyên cần thiết lập chế độ ăn uống, tập luyện lành mạnh, nếu không bệnh sẽ chuyển nặng, cần dùng thuốc cả đời.

Quỹ dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) cho biết, Việt Nam là một trong 10 nước có người dân lười vận động nhất thế giới, thậm chí "khủng hoảng thiếu vận động" ở giới trẻ Việt Nam. Hơn 90% trẻ em gái và hơn 80% trẻ em trai chưa đáp ứng khuyến nghị vận động tối thiểu mỗi ngày, cho thấy lối sống tĩnh tại ngày càng phổ biến ở giới trẻ.

Nghiên cứu của Cục Y tế dự phòng, Bộ Y tế, 30% người Việt trưởng thành thiếu vận động thể lực. Tố chất về thể lực, sức bền và sức mạnh của thanh niên Việt Nam xếp vào mức kém so với tiêu chuẩn.

Nghiên cứu mới do Novo Nordisk phối hợp Decision Lab khảo sát trên 1.000 người trưởng thành tại Hà Nội, TP HCM, Đà Nẵng, Hải Phòng và Cần Thơ trong năm 2025. Nghiên cứu chỉ ra gần 2/3 người được khảo sát dành hơn 6 giờ mỗi ngày để ngồi. Hơn 1/3 thường xuyên sử dụng thực phẩm chế biến sẵn - nhóm thực phẩm thường chứa nhiều đường, muối, chất béo bão hòa và năng lượng "rỗng".

Hệ quả của việc lười vận động là thừa cân, béo phì. Theo đó, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở học sinh Việt Nam tăng gấp đôi trong 10 năm qua, từ 8,5% lên 19%, con số tương tự tại các đô thị lớn là 26%. PGS.TS. Trần Thanh Dương, Viện trưởng Dinh dưỡng, đánh giá tốc độ này thậm chí còn nhanh hơn Thái Lan và đangtiệm cận các nước phát triển. Thừa cân béo phì chính là quả bom nổ chậm cho gánh nặng của các bệnh không lây nhiễm trong tương lai, bào mòn sức khỏe và năng suất lao động của quốc gia.

WHO nhìn nhận béo phì là bệnh mạn tính phức tạp, tiến triển âm thầm nhưng để lại hệ lụy sâu rộng từ sức khỏe cá nhân đến gánh nặng kinh tế quốc gia.

PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế công cộng, Đại học Y Dược TP HCM, cho rằng lối sống người Việt trẻ đang thay đổi theo chiều ngược lại với sức khỏe.

"Trước đây người dân đi bộ, đạp xe thì nay chủ yếu dùng ô tô, xe máy. Công việc nhà được thay thế bởi máy giặt, máy hút bụi, máy rửa chén. Học sinh ít vận động, rồi bị cuốn vào guồng công việc, rồi ngồi một chỗ với điện thoại, tivi, máy tính, tất cả tạo thành lối sống thụ động", ông nói.

Thứ trưởng Y tế Trần Văn Thuấn cũng nhận định nhịp sống hiện đại khiến người Việt ăn nhanh hơn, ngủ muộn hơn, căng thẳng hơn và ít vận động hơn. Các bệnh không lây nhiễm như đái tháo đường, tăng huyết áp, tim mạch hay đột quỵ không đến trong một ngày, chúng hình thành từ những thói quen nhỏ tích lũy qua nhiều năm.

Bên cạnh yếu tố cá nhân, tiến sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tham vấn Tâm lý Lumos, chỉ ra một chiều khuất khác, theo đó môi trường đô thị đang góp phần tạo ra rào cản. Không gian xanh, công viên và sân chơi thu hẹp dần; ô nhiễm không khí cùng giao thông phức tạp khiến người trẻ ngại ra ngoài. Cộng thêm áp lực thành công sớm và vòng xoáy so sánh trên mạng xã hội, họ trốn vào giường như một phản xạ tự nhiên.

"Đây là thói lười vận động do lối sống. khác với kiệt quệ do bệnh lý hay áp lực công việc. Họ vẫn làm việc, vẫn đạt hiệu quả, nhưng bỏ ngoài tai mọi dấu hiệu cảnh báo từ cơ thể", ông Trung nói.

Để thoát khỏi vòng xoáy "sống mòn", các chuyên gia cho rằng giải pháp không nằm ở những mục tiêu quá lớn lao ngay lập tức. Tiến sĩ Trung nhấn mạnh giải pháp không thể bắt đầu bằng việc trách mắng hay tạo thêm áp lực. Thay vào đó, cần giúp người trẻ xây dựng lại những thói quen cơ bản như đi bộ, leo cầu thang, tập thể dục 10-15 phút mỗi ngày, thay vì đặt mục tiêu quá lớn ngay từ đầu.

Song song đó là thiết lập lại nhịp sinh hoạt ngủ đủ giấc, ăn uống điều độ, hạn chế điện thoại sau 10 giờ tối và dành thời gian tách khỏi mạng xã hội. Khám sức khỏe định kỳ cũng là điều người trẻ cần bắt đầu học cách coi là thói quen, không phải việc chỉ làm khi có triệu chứng rõ ràng.

Thùy An