Ngay trong tháng 4, Bộ Y tế sẽ trình Chính phủ dự thảo Nghị định quy định chi tiết thi hành Luật Dân số sau khi Bộ Tư pháp thẩm định. Nếu Chính phủ phê duyệt, các chính sách khuyến sinh này bắt đầu có hiệu lực từ ngày 1/7 tới. Theo đó, Ủy ban Nhân dân cấp xã sẽ trực tiếp phát tiền mặt hoặc chuyển khoản khoản thưởng tối thiểu 2 triệu đồng mỗi trường hợp cho ba nhóm thai phụ.

Những người hưởng lợi bao gồm phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ sống tại các địa phương có mức sinh dưới ngưỡng thay thế (2,1 con/phụ nữ); và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.

Đáng chú ý, cơ quan quản lý cho phép người dân cộng dồn các chế độ. Chẳng hạn, một phụ nữ dân tộc thiểu số rất ít người sinh sống tại vùng có mức sinh thấp sẽ nhận ngay 4 triệu đồng mỗi lần sinh. Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh cũng có quyền ban hành mức thưởng cao hơn quy định khung này.

TP HCM đã áp dụng chính sách tương tự. Chính quyền thành phố vừa chi 3-5 triệu đồng để thưởng cho gần 9.000 bà mẹ sinh đủ hai con trước 35 tuổi, trong bối cảnh siêu đô thị 14 triệu dân này đối mặt tỷ lệ sinh thấp kỷ lục.

Bên cạnh tiền thưởng sinh con, Bộ Y tế dự tính chi thêm hơn 2.000 tỷ đồng mỗi năm để đài thọ chi phí tầm soát bệnh bẩm sinh. Thai phụ sẽ nhận 900.000 đồng khi khám sàng lọc thai nhi trước sinh và 600.000 đồng cho bước sàng lọc sơ sinh.

Các chuyên gia y tế nhìn nhận những đòn bẩy tài chính này là giải pháp cấp bách khi người trẻ ngày càng ngại đẻ. Thống kê chỉ ra tỷ lệ sinh toàn quốc đang trượt dài dưới ngưỡng thay thế, rơi từ 2,11 con/phụ nữ hồi năm 2021 xuống mức 1,91 trong năm nay và dự báo sẽ tiếp tục giảm. Làn sóng này không chỉ gói gọn ở các đô thị lớn mà lan rộng ra cả những tỉnh thành từng duy trì mức sinh cao.

Việc nhà nước tung các gói an sinh như trợ cấp thai sản, san sẻ gánh nặng y tế hay giáo dục được kỳ vọng khích lệ các gia đình sinh thêm con. Từ đó, Việt Nam có thể kìm hãm tốc độ già hóa dân số và giải quyết bài toán thiếu hụt lực lượng lao động trong tương lai.