Tình trạng chấm đỏ hoặc tím trên da gọi là ban xuất huyết hay, còn gọi ban tím. Ban này là dấu hiệu quan trọng để theo dõi và cảnh báo bệnh não mô cầu tiến triển nặng, theo BS.CKI Nguyễn Đông Bảo Châu, khoa Nhi, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM.

Bệnh não mô cầu gây ra bởi vi khuẩn Neisseria meningitidis, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, khi tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết mũi, hầu, họng của người bệnh hoặc người mang mầm bệnh. Sau 2-10 ngày ủ bệnh, vi khuẩn xâm nhập qua niêm mạc hầu họng, vào máu, dịch não tủy, lan khắp hệ tuần hoàn, gây tổn thương, nhiễm trùng huyết cấp, thường kèm theo viêm màng não mủ.

Ban tím thường xuất hiện sớm, sau sốt 1-2 ngày, màu đỏ thẫm đến tím sẫm, không mờ khi ấn vào. "Khoảng 50-75% trẻ bị nhiễm khuẩn huyết do não mô cầu có thể xuất hiện ban xuất huyết trên da", bác sĩ Châu nói.

Ban bắt đầu rất nhỏ, li ti như vết muỗi đốt, ở vùng thân mình, nách, bẹn, tay, chân, mặt. Không điều trị, ban lan rộng nhanh, hợp lại thành từng mảng bầm tím lớn, dẫn đến hoại tử da.

Ban xuất huyết trong viêm màng não mô cầu dễ bị nhầm với ban do dị ứng hay nhiễm virus thông thường (như sởi, rubella, sốt phát ban), sốt xuất huyết... Tuy nhiên, ban này không mất màu khi ấn, lan rất nhanh và đi kèm sốt cao, lừ đừ. Đây là dấu hiệu viêm não mô cầu đã diễn tiến nặng, vi khuẩn đã xâm nhập vào máu và làm tổn thương thành mạch, cần cấp cứu ngay vì nguy cơ sốc và tử vong trong thời gian ngắn.

Bác sĩ Bảo Châu giải thích vi khuẩn não mô cầu giải phóng một lượng lớn nội độc tố vào máu sẽ kích hoạt một chuỗi phản ứng viêm toàn thân. Quá trình này gây tổn thương lớp nội mô mạch máu, đồng thời hoạt hóa hệ thống đông máu dẫn đến tình trạng đông máu nội mạch lan tỏa (Disseminated intravascular coagulation - DIC).

Hệ quả là viêm thành mạch vi thể, huyết khối hình thành trong lòng mạch nhỏ làm tắc mạch, thành mạch bị phá vỡ. Khi đó, hồng cầu thoát ra ngoài lòng mạch, vào trong mô da xung quanh, bị kẹt lại bên ngoài mạch máu, giữa tế bào mô. Do đó, khi ấn ngón tay lên vùng da có ban tím, những hồng cầu này không di chuyển, không mờ đi.

Ngược lại, ban do dị ứng hay nhiễm virus thông thường (như sởi, rubella, roseola), hình thành khi mạch máu giãn ra do các phản ứng viêm nhẹ hoặc histamin. Thành mạch vẫn còn nguyên vẹn, hồng cầu vẫn nằm trong lòng mạch. Do đó, ấn ngón tay lên vùng da phát ban sẽ tạm thời trắng, nhấc ngón tay lên thì da hồng trở lại.

Bác sĩ Châu lưu ý khi trẻ xuất hiện triệu chứng ban xuất huyết, phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay. Đặc biệt, nếu ban lan nhanh, chuyển màu sẫm hơn hoặc xuất hiện kèm tay chân lạnh, trẻ thở nhanh, có thể là dấu hiệu sốc nhiễm khuẩn, biến chứng nặng có thể dẫn đến tử vong trong thời gian ngắn nếu không được xử trí kịp thời. Chậm trễ điều trị làm tăng nguy cơ tử vong, để lại di chứng nặng như điếc, cắt cụt chi do hoại tử, liệt nửa người, liệt dây thần kinh sọ não.

Bộ Y tế ghi nhận 24 ca não mô cầu trên cả nước trong đó 4 ca tử vong trong hơn 3 tháng đầu năm, tăng so với cùng kỳ năm ngoái. Mới đây, Bộ Y tế cảnh báo dịch bùng, khuyến cáo người dân nâng cao ý thức phòng bệnh.

Với trẻ nhỏ, để phòng bệnh, bác sĩ khuyên phụ huynh chủ động cho trẻ tiêm vaccine phòng não mô cầu, giữ vệ sinh sạch sẽ không gian sống, thường xuyên rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, súc miệng, họng bằng các dung dịch sát khuẩn mũi họng. Trẻ nên đeo khẩu trang khi đến nơi công cộng, hạn chế tiếp xúc với người có dấu hiệu bệnh.

Giản Đơn