Ở quảng trường trung tâm thành phố Bentonville, bang Arkansas, quán Spark Cafe vẫn bán kem vị bơ hồ đào, món ăn khoái khẩu của Sam Walton - nhà sáng lập tập đoàn Walmart. Kế đó, cửa hàng Walton's 5&10 mở cửa từ năm 1950 nay trở thành bảo tàng lưu giữ lịch sử khởi nghiệp của vị tỷ phú.

Từ cửa tiệm này, Sam Walton đã xây dựng tập đoàn bán lẻ lớn nhất nước Mỹ, với vốn hóa đạt hơn 1.000 tỷ USD. Gia đình Walton hiện nắm giữ hơn 44% cổ phần, thuộc nhóm những người giàu nhất thế giới và vẫn trực tiếp quản trị doanh nghiệp.

Bước khỏi quảng trường, hình ảnh thị trấn nhỏ dần biến mất. Quanh đại bản doanh của Walmart, dân số tăng từ 6.000 người vào thập niên 1970 lên hơn 60.000 người hiện nay. Không gian nông thôn nhường chỗ cho hệ thống khách sạn, spa, công viên, đường đạp xe và Bảo tàng Crystal Bridges rộng 18.600 m2 mở cửa miễn phí cho công chúng.

"Ở Bentonville, nếu bạn ném một hòn đá, khả năng cao sẽ trúng một công trình mang dấu ấn của gia đình Walton", một cư dân nói.

Tuy nhiên, sự hiện diện này đang thổi bùng tranh luận. Nhiều cư dân cho biết gia tộc Walton đang dần kiểm soát cộng đồng khi can thiệp sâu vào các quyết định hạ tầng, bất động sản và kinh doanh địa phương. Việc phát triển nhanh kéo theo chi phí sinh hoạt và giá mặt bằng tăng mạnh. Theo dữ liệu của NeighborhoodScout, giá nhà trung bình tại Bentonville đã tăng khoảng 82% trong vòng 5 năm qua, minh chứng rõ rệt cho áp lực nhà ở ngày càng đè nặng lên người dân địa phương.

Tại Bentonville, Jessica Keahey, chủ cửa hàng phô mai Sweet Freedom Cheese, vừa phải dọn dẹp để trả mặt bằng. Sau 5 năm kinh doanh, cô nhận thông báo chấm dứt hợp đồng do một dự án thuộc sở hữu của gia đình Walton quyết định đóng cửa khu chợ nơi cô đang hoạt động. Cách đó không xa, một khu chợ kiểu gian hàng khác cũng bị thay thế bằng chuỗi nhà hàng cao cấp. Sự dịch chuyển này khiến các hộ kinh doanh nhỏ mất dần không gian tại khu trung tâm.

Tại thị trấn Jasper lân cận, làn sóng phản đối diễn ra gay gắt hơn khi hai cháu nội của gia đình Walton tài trợ thực hiện khảo sát nhằm nâng cấp sông Buffalo National River thành khu bảo tồn quy mô lớn. Người dân địa phương lo ngại dự án sẽ kéo theo làn sóng du khách, đẩy giá đất lên cao và phá vỡ sinh kế dựa vào nông nghiệp.

Khi thông tin được công bố, người dân đã đứng chật kín trong ngoài hội trường thị trấn để chờ phát biểu phản đối. Một thượng nghị sĩ cấp bang sau đó đã đắc cử nhờ sử dụng khẩu hiệu vận động từ chối sự can thiệp của các tỷ phú.

Dù vậy, nhiều chủ cửa hàng chọn cách im lặng vì công việc kinh doanh phụ thuộc vào dòng vốn đầu tư tại địa phương. "Bạn không muốn cắn bàn tay đang nuôi mình", một người kinh doanh lâu năm cho biết.

Nhiều người dân nói Bentonville không xấu đi, nhưng họ không còn nhận ra quê hương của mình nữa.

Ngọc Ngân (Theo Fortune)