Chương trình do Cơ quan Giao thông Malta khởi xướng từ đầu năm 2026. Đây là chiến lược nhằm giảm áp lực phương tiện cá nhân tại đảo quốc có tỷ lệ sở hữu ôtô vào hàng cao nhất châu Âu.

Người tham gia sẽ nhận khoản trợ cấp 5.000 euro (khoảng 136 triệu đồng) mỗi năm, kéo dài trong 5 năm với tổng giá trị 25.000 euro. Đổi lại, họ phải nộp mọi hạng bằng lái và cam kết không điều khiển phương tiện cơ giới ở cả trong lẫn ngoài nước.

Bộ trưởng Giao thông Malta Chris Bonett cho biết chính sách này nhằm thay đổi tư duy, thúc đẩy văn hóa sử dụng phương tiện công cộng trong giới trẻ. "Chúng tôi đưa ra ưu đãi để người trẻ trở thành chất xúc tác cho sự thay đổi. Ôtô không còn là phương tiện duy nhất", ông Bonett nói.

Để đủ điều kiện, ứng viên phải sống tại Malta ít nhất 7 năm, có bằng lái ôtô hạng B từ 12 tháng trở lên và không có hồ sơ vi phạm giao thông. Số tiền được thanh toán theo đợt hàng năm dựa trên mức độ tuân thủ. Nếu bị phát hiện lái xe, người tham gia sẽ chịu phạt hành chính và phải hoàn trả khoản tiền đã nhận. Sau 5 năm, để được lái xe trở lại, họ phải học thêm 15 giờ thực hành tại trung tâm đào tạo.

Chương trình giới hạn số lượng dựa trên ngân sách 5 triệu euro và ưu tiên người đăng ký trước. Đến cuối tháng 3, Transport Malta cho biết có khoảng 100 thanh niên đã nộp đơn.

Việc Malta triển khai chính sách "mua lại" bằng lái dựa trên nền tảng hệ thống giao thông công cộng đã được ưu tiên phát triển trước đó. Từ tháng 10/2022, đảo quốc áp dụng chính sách miễn phí xe buýt toàn dân. Đây được xem là điều kiện tiên quyết giúp người trẻ có phương tiện thay thế thuận tiện và miễn phí trước khi cam kết từ bỏ xe cá nhân.

Cơ quan Giao thông Malta cho biết, chương trình tặng tiền chỉ áp dụng cho nhóm sở hữu bằng lái ôtô dưới 9 chỗ. Các loại bằng lái xe máy, xe tải hoặc phương tiện vận tải thương mại không thuộc phạm vi điều chỉnh của chính sách này. Quy định nhằm tập trung giảm thiểu nhóm phương tiện chiếm số lượng lớn nhất và là tác nhân chính gây ùn tắc tại các đô thị nhỏ hẹp.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia giao thông hoài nghi hiệu quả của chương trình khi lượng xe đăng ký mới tại Malta chưa có dấu hiệu dừng lại. Một số ý kiến đề xuất chính phủ nên tập trung ngân sách cải thiện hạ tầng giao thông công cộng, đặc biệt là hệ thống xe buýt ở vùng ngoại ô.

Malta là đảo quốc có diện tích 316 km2 với dân số khoảng 574.000 người, nhưng đang phải gánh sức ép từ hơn 445.000 ôtô đăng ký lưu hành. Tình trạng này khiến đường phố luôn trong cảnh ùn tắc nghiêm trọng. Để khắc phục, ngoài việc thưởng tiền cho người bỏ lái xe, chính phủ nước này cũng đang cung cấp dịch vụ xe buýt miễn phí và mở rộng kết nối đường thủy nội địa.

Minh Phương (Theo The Portugal News, Malta Independent)