Tại hội nghị cư dân của một chung cư ở phường Đông Ngạc, Hà Nội cuối tháng 3, mọi sự chú ý dồn vào chất vấn của ông Quang Thắng, một trưởng tầng, về bài toán quản lý xe điện.

Chung cư có 260 xe máy điện, phí gửi là 60.000 đồng một tháng. Ông Thắng tính toán mỗi xe sạc hết khoảng 50.000 đồng tiền điện một tháng. Điều này khiến quỹ quản lý vận hành của tòa nhà tiêu tốn hơn 150 triệu đồng mỗi năm. "Khoản này do ai trả?", ông Thắng nói.

Những thắc mắc như của ông Thắng phản ánh thực trạng chung của nhiều chung cư khi hạ tầng chưa đáp ứng được lượng xe điện tăng nhanh. Khảo sát của VnExpress tại một số chung cư ở Hà Nội, có ba vướng mắc mới nảy sinh là: chi phí sạc điện, không gian an toàn và trách nhiệm đầu tư hạ tầng.

Ai trả tiền sạc xe điện?

Ông Mạnh Hải, thành viên ban quản trị chung cư tại phường Đông Ngạc, cho biết chi phí sạc xe điện đang được lấy từ Quỹ quản lý vận hành. Tòa nhà xây dựng từ trước khi xe điện phổ biến nên không có trạm sạc riêng, người dân cắm điện vào hệ thống dùng chung.

"Khi số lượng xe ít, khoản thâm hụt không đáng kể. Tuy nhiên, trong chưa đầy một năm, lượng xe đã tăng gấp 5 lần, tạo áp lực lớn lên quỹ", ông Hải nói. Ban quản trị đã đề xuất tăng phí gửi xe điện lên 90.000 đồng một tháng nhưng chưa được thông qua.

Tình trạng "thu không bù chi" cũng diễn ra tại một tòa tháp đôi ở phường Văn Quán, Hà Nội. Ông Phạm Xuân Điệp, trưởng ban quản trị, cho biết lượng xe điện đã tăng từ 30 chiếc năm 2024 lên 80 chiếc. Tổng thu 4,8 triệu đồng từ phí gửi xe mỗi tháng vừa đủ trả hóa đơn điện. Tòa nhà không còn kinh phí để thuê nhân sự giám sát an toàn cháy nổ khu vực sạc.

Thực tế này làm nảy sinh tâm lý so sánh giữa các nhóm cư dân. Nhiều người đi xe xăng cho rằng họ đang phải gánh một phần hóa đơn tiền điện cho xe điện thông qua phí dịch vụ hàng tháng.

Cấm hay cho xe điện vào hầm?

Bên cạnh bài toán chi phí, nỗi ám ảnh pin xe điện đang trở thành ngòi nổ cho những quyết định cực đoan tại nhiều hầm xe, từ việc tháo bỏ ổ cắm đến từ chối trông giữ.

Tháng 7/2024, ban quản lý chung cư của ông Điệp đã cắt điện toàn bộ khu vực sạc tại hầm. Trước đó, ban quản trị quy hoạch khu vực sạc riêng, lắp cầu dao tự động (aptomat) và giới hạn giờ sạc. Để giải quyết nhu cầu đi lại, ban quản trị sau đó lập một khu sạc tạm trên sân chung cư và mời lực lượng Phòng cháy chữa cháy (PCCC) đến nghiệm thu.

Tuy nhiên, việc sạc ngoài trời khiến tài sản đối mặt nguy cơ mất cắp hoặc hư hỏng do thời tiết. Một số cư dân lén mang pin hoặc đưa xe vào thang máy lên căn hộ để sạc. "Nguy cơ cháy nổ do đó bị đẩy từ tầng hầm lên không gian sống của căn hộ. Chúng tôi phải liên tục kiểm tra camera để rà soát những người mang pin lên nhà", ông Điệp nói.

Áp lực an toàn cũng buộc một chung cư tại phường Ngọc Lâm đưa 50 xe điện từ hầm lên sân tòa nhà từ giữa năm 2025. Do thiếu diện tích, các ổ cắm sạc tạm phải đặt sát khu vực lư hóa vàng và nằm khuất tầm nhìn bảo vệ. "Dưới hầm lo cháy, lên mặt đất lại nơm nớp nỗi lo khác. Không có phương án nào trọn vẹn", ông Dương Thắng Lợi, Trưởng ban quản trị chung cư, nói.

Một chung cư tại phường Yên Hòa thậm chí đã ngừng nhận trông giữ xe điện từ đầu năm 2026 với lý do hạ tầng PCCC không đảm bảo. Nhiều cư dân phải gửi xe ở bãi ngoài hoặc hoãn kế hoạch chuyển đổi phương tiện.

Tình trạng cấm cửa hoặc hạn chế xe điện diễn ra tại nhiều khu dân cư khác ở Hà Nội và TP HCM. Ông Trần Khánh, Chủ tịch Câu lạc bộ Quản lý tòa nhà Hà Nội, đánh giá mâu thuẫn này sẽ còn tăng - nhất là khi từ 1/7 khi Hà Nội bắt đầu thí điểm vùng phát thải thấp, buộc người dân phải đẩy nhanh lộ trình chuyển đổi phương tiện.

Ai chịu trách nhiệm làm trạm sạc?

Vướng mắc lớn nhất hiện nay là hạ tầng sạc, khi các chung cư thiếu cả vốn lẫn căn cứ kỹ thuật. Quỹ bảo trì 2% không được phép sử dụng để lắp đặt trạm sạc mới.

Nhiều ban quản trị có ý định mời doanh nghiệp bên ngoài vào đầu tư trạm nhưng gặp rào cản quy chuẩn. "Nhiều đối tác không cung cấp được thông số an toàn PCCC dành riêng cho khu vực tầng hầm. Vì chưa có quy chuẩn quốc gia cụ thể nên chúng tôi không dám ký duyệt", ông Điệp cho biết.

Bế tắc nhất nằm ở quyền sở hữu tầng hầm. Nếu hầm thuộc sở hữu chung, ban quản trị phải có sự đồng thuận của đa số cư dân để cải tạo - một kịch bản không đơn giản nếu cư dân đông và xung đột lợi ích. Ngược lại, nếu hầm thuộc sở hữu của chủ đầu tư, doanh nghiệp thường không muốn bỏ vốn với dự án đã bàn giao xong. "Điểm mù" pháp lý trong sở hữu tầng hầm đang gây ra tình trạng đùn đẩy trách nhiệm.

Ông Trần Khánh, Chủ tịch Câu lạc bộ Quản lý tòa nhà Hà Nội, nói hạ tầng hầm chung cư hiện hữu sẽ quá tải nếu lượng xe điện tăng lên hàng trăm chiếc. Ông đề xuất cơ quan chức năng sớm xác định rõ ranh giới diện tích sở hữu chung - riêng tại tầng hầm và ban hành quy chuẩn PCCC cho khu vực sạc.

Ông Nguyễn Duy Thành, Phó Chủ tịch Hiệp hội Quản lý Vận hành Nhà Chung cư TP. Hồ Chí Minh (HCMO) cho biết việc triển khai trạm sạc xe điện tại các chung cư chỉ có thể thực hiện khi có sự đồng thuận của cư dân và giấy phép từ cơ quan chức năng.

Trong thời gian chờ các quy định hướng dẫn cụ thể, ban quản lý có thể phối hợp cùng ban quản trị và khảo sát ý kiến cư dân thông qua một đơn vị thứ ba chuyên trách triển khai lắp đặt.

Thực tế vừa qua, công ty quản lý Global Home cùng ban quản trị đã phối hợp triển khai thành công hệ thống trạm sạc tại chung cư Mỹ Phúc (quy mô gần 1.000 căn hộ). Khu vực lắp đặt được bố trí trong khuôn viên, đảm bảo yêu cầu phòng cháy chữa cháy, và đã đưa vào vận hành 32 đầu sạc cho nhiều loại xe, tạo thêm tiện ích thiết thực cho cư dân.

"Khi minh bạch về lợi ích và có sự chủ động, trạm sạc xe điện sẽ là tiện ích gia tăng giá trị tòa nhà", ông Thành nói.

Nút thắt này đang có tín hiệu được khơi thông. Hôm 31/3, Thủ tướng ban hành Công điện 27, yêu cầu hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật quốc gia và thúc đẩy hạ tầng trạm sạc tại chung cư, tạo cơ sở pháp lý cho các tòa nhà triển khai.

Trong khi chờ những rắc rối được tháo gỡ, chị Phương Thúy, 43 tuổi, sống tại phường Hoàng Liệt, Hà Nội đành tạm hoãn kế hoạch chuyển từ xe máy xăng sang xe điện.

Hầm chung cư không nhận xe điện, chị đã tìm hiểu các bãi gửi xe tư nhân quanh nhà với giá 300.000 - 350.000 đồng một tháng, nhưng các bãi này không có mái che và không nhận sạc điện. "Chi phí gửi xe cao và đi lại xa khiến gia đình tôi vỡ kế hoạch", chị Thúy cho biết.

* Tên một số nhân vật đã thay đổi.

Quỳnh Dương