Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, thông báo 3 tiêm kích đa năng F-15E Strike Eagle đã bị lực lượng phòng không Kuwait bắn nhầm hôm 2/3, khiến các tổ bay phải phóng ghế thoát hiểm.

"Kuwait đã thừa nhận sự việc. Chúng tôi rất biết ơn những nỗ lực và sự hỗ trợ của họ trong chiến dịch hiện tại", CENTCOM cho hay, thêm rằng họ đang tiến hành điều tra. Mỗi chiếc F-15E có giá xuất xưởng khoảng 31 triệu USD vào thời điểm năm 1998, tương đương gần 62 triệu USD hiện nay, chưa kèm theo vũ khí.

 

 

Khoảnh khắc F-15 Mỹ 'bị đồng đội bắn nhầm'

Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đã bắn hạ một máy bay Mỹ tại Kuwait. Tuy nhiên, cựu đại tá không quân Mỹ Jeffrey Fischer cho rằng kịch bản này gần như không thể xảy ra. "Với mục tiêu lớn như máy bay cảnh báo sớm thì có thể, tiêm kích thì không", ông nhận định.

Không rõ ba chiếc F-15E làm nhiệm vụ gì vào thời điểm xảy ra sự việc. Nhiều khả năng chúng phụ trách bắn hạ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa hành trình Iran, nhằm giúp phòng không Kuwait tập trung đánh chặn tên lửa đạn đạo.

"Thực tế thì không phải vậy, do các hệ thống phòng không Kuwait đã nhắm bắn cả UAV lẫn tên lửa. Điều này cho thấy sự hiệp đồng chưa tốt giữa lực lượng hai nước", Stephen Bryen, cựu quan chức quốc phòng Mỹ, nêu quan điểm trong bài viết trên Asia Times.

Quân đội Kuwait được trang bị nhiều hệ thống phòng không từ tầm ngắn đến xa, trong đó uy lực nhất là Patriot do Mỹ phát triển. Dù vậy, một trong những điểm yếu của Patriot là chỉ có thể đánh chặn tên lửa đạn đạo ở độ cao tương đối nhỏ, khi quả đạn đã đến rất gần mục tiêu. Đây cũng là vùng trời mà tiêm kích F-15E Mỹ hoạt động.

Để tránh kịch bản bắn nhầm đồng đội, các nước đều trang bị hệ thống nhận diện địch - ta (IFF) trên khí tài. Thiết bị này có nhiệm vụ phát và nhận tín hiệu mã hóa, giúp các lực lượng tham chiến phân biệt giữa đồng đội và đối phương.

Lưới phòng không Kuwait nhiều khả năng được kết nối với trung tâm chỉ huy IFF của CENTCOM tại Qatar. Máy bay quân sự Mỹ sẽ không hoạt động tại không phận do đồng minh kiểm soát, trừ khi IFF của các tổ hợp phòng không ở đó đã được cập nhật mã nhận dạng.

"Kuwait đã tiến hành đợt nâng cấp lớn đối với những thành phần thuộc hệ thống IFF của tổ hợp Patriot, cả phần mềm lẫn phần cứng. Dù quá trình nâng cấp chưa hoàn thành, những cải tiến đã được áp dụng cũng như cấu trúc hiện có đáng lẽ vẫn đủ để ngăn chặn sự cố bắn nhầm đồng đội", Bryen cho hay.

Giới chuyên gia phương Tây cũng không loại trừ khả năng lực lượng tác chiến điện tử Iran đã tác động đến mạng lưới IFF ở Kuwait. Có ít nhất ba hệ thống gây nhiễu Iran được cho là đang hoạt động vào thời điểm tiêm kích F-15E Mỹ bị bắn nhầm.

Một trong số đó là hệ thống Cobra V8 gắn trên xe tải, có tầm hoạt động 250 km, được thiết kế nhằm đối phó radar đường không và tín hiệu vệ tinh, thường triển khai gần các vùng ven biển như Bandar Abbas. Hai hệ thống còn lại gồm Sayyad 4 có thể gây nhiễu tín hiệu định vị nước ngoài và Avtobaza-M chuyên làm gián đoạn tín hiệu liên lạc giữa các máy bay.

Tuy nhiên, cả ba thiết bị này đều ở quá xa địa điểm tiêm kích F-15E Mỹ bị bắn hạ, trong đó Bandar Abass cách tới khoảng 1.600 km.

Trong trường hợp IFF không bị gây nhiễu, nguyên nhân dẫn đến sự việc có thể là sai sót của kíp phòng không Kuwait. "Bắn nhầm một chiếc F-15 được coi là tai nạn ngoài ý muốn, chứ hạ tới 3 chiếc liên tiếp thì là sự tắc trách trong khâu vận hành", Bryen nêu quan điểm.

Tiêm kích F-15E bay nhanh hơn UAV rất nhiều, song lại chậm hơn đáng kể so với tên lửa. Do đó, ngay cả khi IFF không hoạt động, kíp vận hành Kuwait đáng lẽ vẫn có thể phân biệt được mục tiêu dựa trên tín hiệu radar và tham số bay. "Thay vào đó, họ dường như đã nhắm bắn mọi thứ trên màn hình", cây viết của Asia Times cho hay.

Áp lực từ những cuộc tấn công cường độ cao và tần suất lớn của Iran cũng làm tăng nguy cơ sai sót trong vận hành. Quân đội Iran đã phóng hàng trăm tên lửa đạn đạo và UAV nhằm vào mục tiêu quân sự Mỹ và Israel tại Trung Đông, trong đó có nhiều căn cứ ở Kuwait.

"Những người dán mắt vào màn hình radar phải ra quyết định ngay lập tức dựa trên bản năng, kiến thức đã được huấn luyện và công nghệ hỗ trợ. Họ không được phép mắc sai sót khi phán đoán và đây là một trong những nguyên nhân lớn nhất dẫn đến các vụ bắn nhầm đồng đội", Debanish Achom, biên tập viên của trang NDTV, cho hay.

Phạm Giang (Theo Reuters, Asia Times, NDTV)