Khi nhận được câu hỏi tại sao con đường 965 độc đạo nối từ Quốc lộ 51 vào cụm cảng Cái Mép - Thị Vải, thời điểm đó là cụm cảng container nước sâu duy nhất trên cả nước, lại xấu như vậy, tôi phải gắng trả lời sao cho lạc quan và "ngoại giao" nhất có thể.

Tôi nói Việt Nam đã quy hoạch hệ thống đường cao tốc, đường liên cảng và nhiều tuyến đường khác để tăng kết nối tới cụm cảng nước sâu, nhưng một số bến cảng đi vào hoạt động sớm hơn dự kiến nên hệ thống hạ tầng này chưa theo kịp.

Trong thâm tâm tôi hiểu dù có giải thích thế nào đi nữa, thì chúng ta đã để lại ấn tượng với khách hàng rằng hạ tầng kết nối đến cảng nước sâu hàng đầu cả nước chưa được chú ý đúng mức.

Một kịch bản tương tự, nhưng với áp lực khủng khiếp hơn, đang dần hiện hữu tại dự án sân bay Long Thành. Sân bay lớn nhất Việt Nam đã đón một số chuyến bay đầu tiên cuối năm 2025 và dự kiến khai thác thương mại từ giữa năm 2026, nhưng hạ tầng kết nối đến nay vẫn chưa hoàn thiện.

Kết nối giữa TP HCM và sân bay Long Thành hiện chỉ dựa vào đường bộ, trong đó trục chính là cao tốc TP HCM - Long Thành - Dầu Giây và Quốc lộ 51 thường xuyên quá tải. Cao tốc Bến Lức - Long Thành, cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu, đường Vành đai 3 chưa hoàn thiện. Một số tỉnh lộ đang được xây dựng, nâng cấp nhưng chưa đồng bộ, khiến nguy cơ ùn tắc vẫn hiện hữu khi sân bay đi vào khai thác.

Trong bối cảnh đó, tại buổi thăm, chúc Tết Đảng bộ, chính quyền và nhân dân TP HCM sáng 9/2, Tổng Bí thư Tô Lâm nhận định: "Xây sân bay là rất quan trọng nhưng kết cấu hạ tầng giao thông phải đi trước một bước". Đi xa hơn cả câu chuyện về hạ tầng kết nối, ông đặt ra mục tiêu: thời gian di chuyển từ TP HCM tới sân bay Long Thành không thể kéo dài hai tiếng như hiện nay mà cần rút xuống khoảng 30 phút.

Đó sẽ là bài toán đầy thách thức.

Với Long Thành, metro hoặc đường sắt đô thị kết nối với nội đô TP HCM trong tương lai sẽ đóng vai trò quyết định. Trong quy hoạch hiện nay, hai tuyến metro hoặc đường sắt đô thị kết nối Long Thành đang được tính đến: một tuyến đi từ Thủ Thiêm, và một tuyến kéo dài từ metro số 1.

Khi hai tuyến này vận hành, thời gian di chuyển từ trung tâm TP HCM ra sân bay sẽ trở nên dễ dự đoán hơn, và có thể rút xuống mức 30-40 phút trong điều kiện vận hành bình thường. Hành khách sẽ có một lựa chọn đáng tin cậy, không phải lo lắng về việc kẹt xe trên cao tốc hay quốc lộ vào giờ cao điểm.

Nếu chúng ta xem Long Thành là dự án mang tính chiến lược quốc gia, thì các tuyến metro và đường sắt kết nối đến sân bay cũng cần được nhìn nhận với cùng tầm quan trọng. Chúng không chỉ là những dự án giao thông đô thị đơn lẻ, mà là điều kiện bắt buộc trong một hệ thống hạ tầng kết nối để sân bay có thể vận hành hiệu quả.

Trong bối cảnh đó, mục tiêu "không quá 30 phút" chính là thước đo lòng tin của hành khách. Nó nhắc nhở rằng, một công trình hàng tỷ đô chỉ thực sự phát huy giá trị khi hành khách có thể tiếp cận một cách thuận tiện và dễ dự đoán.

Vũ Đặng Dương