Đo hạnh phúc của dân Thứ sáu, 23/1/2026, 12:57 (GMT+7) Câu hỏi còn lạ tai - “Năm nay, hạnh phúc đạt thứ hạng nào?” - có thể sớm trở nên quen thuộc, khi “chỉ số hạnh phúc” được xác lập như một thước đo phát triển mới. Dự thảo Văn kiện Đại hội XIV lần đầu đề cập cụ thể đến "chỉ số hạnh phúc".Tăng trưởng kinh tế là hành trình không ngừng nghỉ nhằm tạo dựng một xã hội, nơi người dân cảm thấy đáng sống và muốn gắn bó. Là người nghiên cứu và tư vấn về phát triển đô thị, tôi thấm điều này. Khi trăn trở với các tiêu chí như chất lượng sống, mức độ đáng sống hay sức cạnh tranh của các thành phố, tôi nhận ra nhiều thước đo cuối cùng đều hội tụ về một điểm: hạnh phúc của con người."Hạnh phúc" không chỉ được nhắc đến, mà còn trở thành từ khóa kết trong chuỗi mục tiêu phát triển: hòa bình - độc lập - dân chủ - giàu mạnh - phồn vinh - văn minh - hạnh phúc.Đó là một chuyển dịch tư duy quan trọng: phát triển hài hòa.Phát triển không chỉ là tăng trưởng kinh tế, mà là làm cho đời sống người dân tốt hơn. Tinh thần "lấy con người làm trung tâm" vì thế được thể hiện rõ nét hơn. Hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân không còn bị xem là kết quả phụ, mà được đặt ngang hàng với các mục tiêu cốt lõi.Nhưng khi hạnh phúc trở thành mục tiêu, nó cần được đo lường, theo dõi và gắn với trách nhiệm giải trình, để thực sự trở thành "thước đo" chất lượng phát triển.Nhiều quốc gia đã đi trước với các cách tiếp cận khác nhau khi đo hạnh phúc. Bhutan xây dựng chỉ số Gross National Happiness (GNH) với nhiều tầng dữ liệu định lượng và định tính, thậm chí hiến định trong hiến pháp, như một chuẩn mực phát triển đặt hạnh phúc lên hàng đầu.Trong các thước đo quốc tế, World Happiness Report (WHR) là chỉ số phổ biến nhất. WHR chủ yếu khảo sát cảm nhận chủ quan để nắm bắt tâm trạng xã hội, được sử dụng rộng rãi nhờ dữ liệu toàn cầu đồng bộ và vị thế gắn với Liên Hợp Quốc.Happy Planet Index (HPI) đi theo hướng phản biện hơn, với công thức lấy hạnh phúc cảm nhận nhân tuổi thọ, rồi chia cho mức phát thải trên đầu người (gần đây có cả phiên bản nhân thêm hiệu chỉnh bất bình đẳng giàu - nghèo).Cách tiếp cận này nhấn mạnh "hiệu quả hạnh phúc trên mỗi đơn vị tài nguyên", nhưng cách đo mức độ phát thải còn nhiều tranh luận, khiến HPI khó áp dụng chính thức và kém phổ biến trong chính sách.Khác với hai chỉ số trên, OECD Well-being Framework không gộp hạnh phúc thành một con số duy nhất, mà để kết quả là một khung đa trụ cột song song như một dashboard chính sách. Mỗi lĩnh vực đời sống - từ thu nhập, việc làm, sức khỏe đến môi trường và giáo dục - có chỉ báo riêng, phù hợp cho nội bộ chính phủ trong thiết kế và đánh giá chính sách hơn là xếp hạng đối sánh.Mỗi cách đo đều có lý lẽ riêng và những giới hạn nhất định. Một đánh giá hạnh phúc đáng tin cậy cần kết hợp dữ liệu định lượng và định tính. Nếu chỉ dựa vào các chỉ số khách quan như thu nhập, tuổi thọ hay phúc lợi, sẽ thiếu lớp cảm nhận vô hình nhưng quan trọng về đời sống tinh thần, cộng đồng và văn hóa - xã hội. Ngược lại, nếu chỉ dựa vào cảm nhận chủ quan, sai lệch là điều khó tránh.Sống nhiều năm ở Nhật Bản và Singapore - hai quốc gia có GDP bình quân đầu người rất cao - tôi từng chứng kiến truyền thông xôn xao khi người dân bị đánh giá "ngày càng kém hạnh phúc". Đơn cử như số liệu WHR 2023-2025 cho thấy Nhật Bản tụt hạng từ 47 xuống 55, Singapore giảm từ 25 xuống 34, mất vị trí dẫn đầu châu Á vào tay Đài Loan. Trong khi đó, Việt Nam, với thu nhập bình quân thấp hơn nhiều lần, lại thăng hạng từ 65 lên 54 rồi 46, nhờ văn hóa cộng đồng, sự gắn kết xã hội và sức bền tinh thần.Không mô hình nào hoàn hảo. Nhưng các quốc gia đi trước đã vượt qua một ngưỡng then chốt: dám chọn cách đo, dám chuẩn hóa và dám để chính sách được soi chiếu bởi những con số gắn trực tiếp với đời sống con người.Trở lại Việt Nam, câu hỏi không còn là có cần đo hay không, mà là đo thế nào cho phù hợp.Những thử nghiệm trong nước mang tính gợi mở. Yên Bái tiên phong đưa "chỉ số hạnh phúc" vào chiến lược giai đoạn 2020-2025, dựa trên khảo sát mức độ hài lòng với dịch vụ công, môi trường, y tế, giáo dục, kết hợp PAR Index và SIPAS. Năm 2024, tỉnh này đạt 66,52%, tăng nhẹ so với 65,62% năm trước, được xếp vào mức "khá hạnh phúc". Hà Nội cũng hướng tới cải thiện chất lượng sống và chỉ số hạnh phúc song hành với chỉ số phát triển con người, kết hợp tăng trưởng kinh tế, đô thị hóa và môi trường.Nhưng đây mới là các thử nghiệm địa phương, chưa thể coi là khuôn mẫu quốc gia. Một phương pháp đo phù hợp với Việt Nam cần thêm thời gian nghiên cứu thấu đáo. Bài học cốt lõi không nằm ở việc sao chép mô hình nào, mà ở cách đặt câu hỏi đúng với tâm lý xã hội và tập quán địa phương.Hạnh phúc không thể chỉ là cảm xúc nhất thời hay cảm nhận tách rời khỏi điều kiện sống tối thiểu. Thiếu nền tảng vật chất cơ bản, nói về hạnh phúc dễ trở thành sự huyễn hoặc, tự an ủi. Nhưng nếu chỉ chăm chăm vào các chỉ số kinh tế mà bỏ qua cảm nhận xã hội, chính sách cũng khó chạm tới những lo âu âm thầm của cộng đồng.Cách tiếp cận bài bản là nhìn hạnh phúc như một cấu trúc nhiều tầng, gồm nền tảng điều kiện sống, cảm nhận chủ quan và tầng cộng đồng.Ở tầng nền tảng, hạnh phúc gắn với những điều kiện tối thiểu để con người sống an toàn và ổn định. Các chỉ báo có thể gồm thu nhập và mức sống cơ bản, khả năng tiếp cận việc làm bền vững, nhà ở phù hợp, chất lượng môi trường sống, cùng khả năng tiếp cận y tế, giáo dục và các dịch vụ công thiết yếu. Đây là các yếu tố khách quan, đo được bằng số liệu thống kê, phản ánh "mặt sàn" của hạnh phúc và là điều kiện cần cho các tầng cao hơn.Ở tầng cảm nhận chủ quan, trọng tâm không nằm ở việc người dân có bao nhiêu, mà nằm ở cách người dân cảm nhận cuộc sống. Các tiêu chí tập trung vào mức độ hài lòng hiện tại, cảm nhận công bằng xã hội, mức độ tin cậy vào thể chế, cảm giác an toàn, cùng khả năng tự do lựa chọn và kiểm soát các quyết định quan trọng. Dữ liệu tầng này chủ yếu thu thập qua điều tra xã hội học, phản ánh trực tiếp tâm trạng xã hội và những lo âu, kỳ vọng mà chỉ số kinh tế thuần túy khó nắm bắt.Ở tầng cộng đồng, hạnh phúc vượt khỏi phạm vi cá nhân để trở thành trải nghiệm chung của xã hội. Tầng này có thể đo qua mức độ gắn kết xã hội, sự tham gia cộng đồng từ chòm xóm tới đô thị và tỉnh thành, mức độ tin cậy giữa con người với con người, sức sống của các thiết chế văn hóa - xã hội, cùng niềm tin tập thể vào tương lai chung. Đây là tầng phản ánh vốn xã hội và sức bền tinh thần quốc gia, nơi bản sắc văn hóa, tinh thần tương trợ và ý thức cùng nhau vượt qua khó khăn được tích lũy theo thời gian. Những sự kiện như A50, A80 hay các chiến thắng thể thao gần đây cho thấy tầng hạnh phúc cộng đồng có thể được khơi dậy rất mạnh.Không cần vội ép tất cả các tầng thành con số duy nhất. Ở giai đoạn đầu, việc báo cáo minh bạch từng tầng để nhận diện mảng mạnh, mảng yếu có giá trị cho quản trị và chính sách hơn nhiều một con số tổng xếp hạng. Khi năng lực dữ liệu và quản trị đủ chín, các chỉ số tổng hợp có thể được xây dựng dần, với trọng số phản ánh đúng ưu tiên phát triển từng thời kỳ.Chính phủ nên giao hoặc lập một cơ quan chuyên trách liên bộ hay viện nghiên cứu để đo lường hạnh phúc hàng năm, gắn kết với ngân sách và chính sách, nhằm biến cam kết thành hành động. Thực hiện ở cấp tỉnh, ta sẽ có thêm một chỉ số phục vụ cải thiện quản trị và cạnh tranh bên cạnh PCI. Còn chỉ số tổng hợp sẽ phản ánh bức tranh chung của cả đất nước.Phát triển chỉ thực sự có ý nghĩa khi người dân cảm nhận cuộc sống ngày một tốt hơn - không cần lời lẽ lớn lao.Tô Kiên Link bài viết: https://vnexpress.net/Do-hanh-phuc-cua-dan-5009011.html Facebook Google Tweet Danh mục tin tức Tin tức liên quan Trách nhiệm giải trình của cường quốc Cuộc không kích của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hôm 28/2 đã đánh trúng trường nữ sinh Shajareh Tayyebeh ở huyện Minab. Bong bóng du lịch Khi một video TikTok về "dốc Đại Lý" lan truyền đầu năm 2025, hàng nghìn người đổ về Quy Nhơn, Vũng Tàu, Đà Lạt. Nhà 'siêu xẹc' Tết năm nay, tôi có cuộc hẹn với người bạn cũ ở Gò Vấp. Hắn bảo: "Nhà tao ở hẻm 380, nhưng phải rẽ mấy lần lận. Mày gửi xe đầu hẻm rồi gọi tao ra đón, không thì lạc như chơi". Khám bệnh cho bác sĩ Tôi đang làm việc tại một trường đại học ở Australia. Trưởng khoa của tôi là chuyên gia về sức khỏe tâm thần trong lĩnh vực quản trị nhân sự. Y đức và y thuật Cuối năm ngoái, khi tới thăm điều dưỡng Nguyễn Thị Thùy Trang - người đã dũng cảm che chắn cho trẻ sơ sinh trong vụ truy sát tại Bệnh viện Sản Nhi Nghệ An - tôi xem rất kỹ bản phác họa mô tả vị trí hơn 10 vết đâm mà chị phải chịu đựng. 'Xiên bẩn' Gần đây tôi mới biết đến từ “xiên bẩn”. Cái tên này có lẽ do chính học sinh đặt ra. Các em hiểu rõ chữ “bẩn” trong món ăn nhưng vẫn vô tư rủ nhau thưởng thức hàng ngày. AI và cái bẫy năng suất Trong nhiều năm, trí tuệ nhân tạo được quảng bá như liều thuốc tăng lực cho một nền kinh tế toàn cầu đang mệt mỏi. Năng suất được kỳ vọng tăng vọt và trở thành cú hích cho tăng trưởng toàn cầu. Tết 'vị KFC' Những ngày Tết, tôi dạy con trai vẽ cung tên bằng vôi trắng trừ tà. Kế hoạch đón 'đại bàng non' Gần đây, khi đọc tin về định hướng xây dựng trung tâm tài chính quốc tế ở TP HCM, tôi nhớ lại những ngày làm trong một startup ở Mỹ. Muốn quả ngọt, ngại gieo nhân lành Sáng mùng một Tết năm nào tôi cũng về chùa. Tôi lễ Phật, thắp nén hương đầu năm, rồi ngồi bên hiên nghe thầy trụ trì kể chuyện đạo, chuyện đời. Rặt giọng miền Tây Tôi sinh ra và lớn lên tại Sài Gòn và yêu thiết tha vùng đất Nam bộ, đặc biệt là lời ăn tiếng nói của người dân - phương ngữ vùng miền. Nhưng theo thời gian, tôi thực buồn lòng thấy nó đang mai một dần. Tết ở chung cư Vì nhiều lý do, nhiều năm nay gia đình tôi thường ở lại chung cư vào dịp Tết. Tết vừa vặn Tôi đang lúi húi cắm cành đào hiếm hoi kiếm được để an ủi tâm trạng “Tết này con không về” thì có tin nhắn: “Nhà tôi với hai nhà nữa sắp qua du lịch, tiện thể trốn Tết, đầu cầu Tokyo chuẩn bị đón nhé”. Tự tạo Tết cho mình Có những cái Tết, người ta không ở nhà. Không có mùi bánh tét mới vớt khỏi nồi, không nghe tiếng xe chở mai chạy ngang hẻm, không có khoảnh khắc dọn bàn thờ cùng mẹ, bên cái lưng còng của ba cúi xuống lau lại từng chiếc lư đồng. Cành đào và cơn bão giá Thời sinh viên, tôi từng có thói quen giống nhiều người: chờ đến chiều ba mươi mới đi mua đào, và có màn “cân não” với người bán để kiếm được giá hời vào thời khắc ngày cùng tháng tận. Xem tất cả