GS Lê Vân Trình, Chủ tịch Hội Khoa học kỹ thuật An toàn vệ sinh an toàn lao động, nêu kiến nghị tại Hội thảo đánh giá 5 năm thực hiện Bộ luật Lao động do Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam tổ chức ngày 15/1. Theo ông cần điều chỉnh giảm thời giờ làm việc bình thường theo lộ trình từ 48 giờ xuống 44 giờ và tiến tới 40 giờ mỗi tuần, phù hợp với xu hướng quốc tế và điều kiện phát triển của Việt Nam.

"Lộ trình này cần quy định rõ trong luật chứ không phải mang tính khuyến khích, nhằm bảo vệ an toàn sức khỏe lao động nhất là khu vực thâm dụng", ông nói.

Ông đánh giá giờ làm việc bình thường vẫn ở mức cao, luật khuyến khích tuần làm việc 40 giờ nhưng thực tế phổ biến vẫn 48 giờ, đặc biệt trong ngành thâm dụng lao động. Khảo sát một số khu công nghiệp cho thấy lao động chấp nhận làm việc nhiều giờ vì thu nhập song giảm sức khỏe rõ rệt và ít thời gian cho gia đình.

Vấn đề làm thêm giờ cũng là điểm nóng trong quan hệ lao động, theo GS Trình. Luật định làm thêm trên nguyên tắc tự nguyện nhưng vẫn mang tính hình thức vì lao động khó có lựa chọn nào khác nếu muốn giữ việc và tăng thu nhập. Ba tháng cuối năm là cao điểm đơn hàng, doanh nghiệp thường bố trí làm thêm giờ liên tục trong nhiều tuần khiến lao động rơi vào tình trạng mệt mỏi kéo dài, tiềm ẩn nguy cơ tai nạn và tranh chấp lao động tập thể.

Chuyên gia dẫn nghiên cứu trước đây của Viện Khoa học Lao động và Xã hội cho thấy trong các ngành thâm dụng, tai nạn lao động thường xảy ra nhiều hơn vào cuối ca làm hoặc cao điểm tăng ca, khi người lao động mệt mỏi, giảm tập trung. Người thường xuyên làm thêm 40- 50 giờ mỗi tháng có tỷ lệ mắc các triệu chứng mệt mỏi mãn tính, đau đầu, giảm tập trung cao hơn đáng kể so với nhóm không làm thêm hoặc làm thêm ít. Đây là yếu tố trung gian làm gia tăng nguy cơ xảy ra tai nạn lao động, đặc biệt là các tai nạn do thao tác sai, chủ quan và vi phạm quy trình an toàn.

Ông kiến nghị cần rà soát toàn diện vấn đề tăng trần làm thêm để hài hòa sản xuất và sức khỏe, có chế tài phạt nặng với doanh nghiệp vi phạm. Ngoài ra, không ít lao động phản ánh nghỉ giữa giờ bị rút ngắn hoặc không dám nghỉ phép năm vì lo ảnh hưởng thi đua hoặc ảnh hưởng thu nhập. Vì vậy khi sửa đổi Bộ luật Lao động cần đảm bảo thực chất quyền nghỉ ngơi bằng cách tăng thanh tra nghỉ giữa giờ, nghỉ phép năm của lao động; quy định rõ thời gian nghỉ phục hồi sau ca để phòng ngừa tai nạn và suy giảm sức khỏe.

"Giờ làm việc, nghỉ ngơi là quyền lợi của lao động chứ không phải phúc lợi, cũng như cánh đồng được nghỉ ngơi đầy đủ sẽ cho thu hoạch dồi dào", ông khẳng định.

Đề xuất giảm giờ làm việc theo lộ trình trong khu vực doanh nghiệp từng được đại biểu nêu nhiều lần trên nghị trường Quốc hội. Tháng 6/2025, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa đề xuất giảm giờ làm việc từ 48 xuống 44 giờ mỗi tuần vào 2026 và 40 giờ vào 2030, đồng thời sớm ban hành chiến lược phát triển nhân lực quốc gia.

Trước đó tại kỳ họp cuối năm 2023, ông từng lên tiếng về vấn đề này như một xu hướng tiến bộ của phần lớn quốc gia trên thế giới. Đất nước đạt nhiều thành tựu sau hơn tám thập kỷ, nhưng giờ làm việc lao động khu vực tư không giảm trong khi làm thêm tăng gấp ba, theo ông Nghĩa. Từ năm 1999, công chức viên chức nhà nước làm việc 40 giờ mỗi tuần, trong khi khối doanh nghiệp giữ nguyên 48 tiếng sau nhiều lần sửa đổi Bộ luật Lao động.

Luật hiện hành quy định lao động làm việc trong điều kiện bình thường không quá 8 giờ mỗi ngày và 48 giờ mỗi tuần. Doanh nghiệp có quyền quy định thời giờ làm việc theo ngày hoặc tuần nhưng phải thông báo cho người lao động biết; nếu quy định giờ làm việc theo tuần thì không quá 10 giờ một ngày và 48 giờ một tuần. Nhà nước khuyến khích doanh nghiệp thực hiện tuần làm việc 40 giờ đối với người lao động.

Luật khống chế làm thêm không quá 40 giờ mỗi tháng, không quá 200 giờ mỗi năm. Khung làm thêm tối đa 300 giờ mỗi năm được mở rộng cho một số ngành nghề, như: sản xuất gia công xuất khẩu hàng dệt may, da giày, chế biến nông lâm, thủy sản, sản xuất và cung cấp điện, viễn thông, lọc dầu, cấp thoát nước, diêm nghiệp, điện, điện tử.

Hồng Chiêu