Đây là một trong những công trình giao thông trọng điểm được thành phố khởi công hôm nay nhằm chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng. Dự án sử dụng vốn đầu tư công - lần đầu áp dụng đối với một tuyến đường sắt đô thị trong cả nước, đồng thời thực hiện theo các cơ chế đặc thù tại Nghị quyết 188 của Quốc hội.

Metro Bến Thành - Tham Lương tổng chiều dài gần 11,3 km, điểm đầu tại ga Bến Thành (quận 1 cũ), điểm cuối tại depot Tham Lương (quận 12 cũ). Phần lớn chiều dài tuyến đi dưới lòng đất, với hơn 9 km ngầm, còn lại là chuyển tiếp, trên cao và đường dẫn depot. Trên tuyến bố trí 10 ga ngầm (bao gồm ga Bến Thành), một ga trên cao cùng một depot.

Dự án đi qua địa bàn 14 phường, gồm: Bến Thành, Bàn Cờ, Xuân Hòa, Hòa Hưng, Vườn Lài, Nhiêu Lộc, Tân Hòa, Tân Sơn Nhất, Bảy Hiền, Tân Bình, Tân Sơn, Tây Thạnh, Tân Sơn Nhì và Đông Hưng Thuận. Hướng tuyến chủ yếu nằm trong phạm vi đất giao thông dọc các trục đường Phạm Hồng Thái, Cách Mạng Tháng Tám và Trường Chinh.

Dự án do liên danh nhà thầu EPC, với tổng thầu là Thaco - Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải là đơn vị chính triển khai thi công.

Được duyệt từ năm 2010, sử dụng vốn vay ODA với tổng mức đầu tư 1,3 tỷ USD (hơn 26.000 tỷ đồng), metro Bến Thành - Tham Lương từng được đặt mục tiêu sẽ hoàn thành năm 2016, hình thành trục vận tải khối lượng lớn nối trung tâm thành phố với cửa ngõ tây bắc. Song, quá trình triển khai dự án gặp hàng loạt khó khăn dẫn tới chậm tiến độ.

Năm 2019, dự án được điều chỉnh tổng mức đầu tư lên 2,1 tỷ USD (hơn 47.800 tỷ đồng), kế hoạch hoàn thành đến năm 2026 nhưng mục tiêu này cũng không đạt được do vướng mắc nguồn vốn, thủ tục và giải phóng mặt bằng. Sau khi điều chỉnh, đến nay tuyến chuyển nguồn vốn từ ODA sang dùng ngân sách TP HCM.

Ông Phan Công Bằng, Trưởng ban Quản lý đường sắt đô thị TP HCM (MAUR), cho biết việc chuyển đổi nguồn vốn không chỉ giúp rút ngắn quy trình, còn tạo điều kiện để chủ đầu tư chủ động hơn trong việc lựa chọn nhà thầu, công nghệ và phương thức triển khai phù hợp định hướng phát triển lâu dài của toàn hệ thống.

Dự án được nâng cấp lên mức tự động hóa GoA4 - mức cao nhất hiện nay, cho phép vận hành hoàn toàn tự động, không cần người lái và nhân viên trên tàu. Trong các tình huống khẩn cấp hoặc khi phát sinh yêu cầu vận hành đặc biệt, nhân viên điều hành tại Trung tâm điều khiển - OCC, có thể can thiệp từ xa bảo đảm an toàn tuyệt đối cho khách và duy trì hoạt động ổn định toàn tuyến. Công nghệ này cũng được tính toán đảm bảo kết nối đồng bộ với metro Bến Thành - Suối Tiên và các tuyến đường sắt đô thị khác.

TP HCM đặt mục tiêu hoàn thành metro Bến Thành - Tham Lương năm 2030. Giai đoạn đầu khai thác, tuyến sử dụng các đoàn tàu 3 toa, tốc độ vận hành tối đa 80-110 km/h, cao điểm có thể phục vụ hơn 14.400 khách mỗi giờ mỗi hướng. Tuyến cũng kết nối đồng bộ với tàu điện Bến Thành - Suối Tiên tại ga Bến Thành, cùng các dự án khác trong tương lai gồm metro số 4, đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ.

Theo Phó chủ tịch UBND TP HCM Bùi Xuân Cường, metro Bến Thành - Tham Lương sẽ là dự án tiên phong trong giai đoạn mới, mang vai trò dẫn dắt, định hướng cho toàn bộ hệ thống đường sắt đô thị ở thành phố. Đây là dự án đầu tiên áp dụng các cơ chế vượt trội và đi đầu trong định hướng phát triển đô thị mô hình TOD.

Theo ông, tuyến tàu điện này không chỉ là dự án giao thông, còn tái cấu trúc phát triển của đô thị ở thành phố. Các nhà ga sẽ là hạt nhân hình thành các khu dân cư, khu chức năng, thương mại dịch vụ hiện đại, xanh và tiện ích theo định hướng giao thông công cộng.

Lãnh đạo thành phố cũng cho biết việc khởi công metro Bến Thành - Tham Lương có ý nghĩa đặc biệt khi hội tụ nhiều điều kiện thuận lợi. Trong đó, giải phóng mặt bằng đã hoàn tất, TP HCM cũng đã bố trí đủ vốn để triển khai. Do đó, ông yêu cầu chủ đầu tư cùng các nhà thầu triển khai đúng tiến độ, chất lượng, để hoàn thành dự án vào năm 2030 đúng kế hoạch.

Bến Thành - Tham Lương là một phần của tuyến metro số 2 tại TP HCM. Một đoạn khác của tuyến này kết nối từ Bến Thành đến Thủ Thiêm đang được đưa vào danh mục ưu tiên đầu tư để kết nối với đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành, hình thành hành lang vận tải hành khách khối lượng lớn hướng về sân bay Long Thành.

Cùng với metro Bến Thành - Tham Lương, từ nay đến năm 2030 TP HCM đặt mục tiêu hoàn thành thêm loạt dự án khác, nâng tổng chiều dài đường sắt đô thị lên 187 km. Các tuyến còn lại ưu tiên đầu tư trong giai đoạn này, gồm: Metro số 2 đoạn Bến Thành - Thủ Thiêm, Metro số 1 kéo dài (TP mới Bình Dương - Suối Tiên), Metro số 6 (Tân Sơn Nhất - Phú Hữu), cùng hai tuyến đường sắt Thủ Thiêm - Long Thành và Bến Thành - Cần Giờ.

Giai đoạn 2030-2035, thành phố sẽ tiếp tục đầu tư hoàn thành thêm 8 tuyến tàu điện dài 275 km, nâng tổng chiều dài mạng lưới đường sắt, metro lên 462 km. Trong 10 năm kế tiếp, hệ thống metro sẽ tiếp tục được mở rộng với việc đầu tư thêm 5 tuyến, dài 239 km, nâng tổng chiều dài lên khoảng 700 km, phủ rộng trên địa bàn và kết nối liên vùng.

Giang Anh