Báo cáo tuyển dụng mới công bố của nền tảng tuyển dụng TopCV cuối năm 2025 đánh giá trí tuệ nhân tạo (AI) đang bắt đầu định hình lại thị trường lao động. Một nửa số doanh nghiệp được khảo sát cho biết áp dụng Al ở mức cơ bản, dần trở thành công cụ làm việc hàng ngày. 40% cho biết sẽ lựa chọn AI thành chiến lược những năm tới.

Chiến lược AI được tập trung tại các ngành Kinh doanh - Bán hàng; Marketing - Truyền thông - Quảng cáo và IT - Phần mềm, báo cáo cho hay. Điều này sẽ tạo ra thách thức với người lao động ở các ngành trên, cùng với Tài chính - Kế toán - Kiểm toán nội bộ, vốn là nhóm được cho sớm bị thay thế hoặc giảm quy mô nhất.

Báo cáo do nền tảng việc làm Joboko công bố cuối tháng 12/2025 về tác động của Al cũng chỉ ra điểm tương đồng: làn sóng cắt giảm không còn giới hạn trong ngành công nghệ mà lan rộng ra nhiều lĩnh vực. Riêng quý I/2025, ngân hàng và các doanh nghiệp lớn trong nước đã tinh giản khoảng 400-1.600 nhân viên, tương ứng 10-15%. Các doanh nghiệp còn chủ động chuyển việc của nhiều vị trí cho AI, nhất là các việc lặp lại như hành chính - văn phòng, chăm sóc khách hàng hay viết nội dung, marketing cơ bản.

Những gì đang diễn ra ở Việt Nam không nằm ngoài xu hướng thế giới. Báo cáo của Ngân hàng đầu tư Morgan Stanley (Mỹ) dự báo đến năm 2030, các ngân hàng châu Âu có thể cắt giảm hơn 200.000 vị trí do tăng cường ứng dụng AI và đóng cửa nhiều chi nhánh vật lý. Con số tương đương khoảng 10% lực lượng lao động tại 35 ngân hàng lớn. Các vị trí dự kiến bị cắt là hành chính văn phòng, quản lý rủi ro và tuân thủ quy định.

Tuy nhiên, TS Phạm Ngọc Toàn, Viện phó Khoa học Tổ chức nhà nước và Lao động, Bộ Nội vụ, đánh giá Al dù tác động rõ đến nhóm lao động làm việc văn phòng cũng chỉ thay thế một phần chứ không thể hoàn toàn bởi mỗi công việc bao gồm chuỗi các nhiệm vụ nhỏ.

Phần dễ thay thế là những thao tác có tính khuôn mẫu, đã được chuẩn hóa như nhập dữ liệu, đối chiếu chứng từ, phân loại hồ sơ, chăm sóc khách hàng theo kịch bản có sẵn. Những việc này nếu sử dụng hiệu quả Al sẽ giúp tăng năng suất và giúp người lao động trở nên đa nhiệm. Song một số nhiệm vụ Al không thể thay thế hết, chẳng hạn ra quyết định hay phối hợp liên phòng ban.

"Al không tạo ra tình trạng mất việc hàng loạt mà thay đổi cách làm việc của từng nhóm ngành nghề, giúp giảm công đoạn thủ công mang tính lặp lại nhưng buộc lao động phải học hỏi và bồi đắp dần các kỹ năng mới", ông nhận định.

Ngược lại, nhóm lao động kỹ thuật (lao động cổ xanh), nhất là những người có kinh nghiệm, được săn đón do nhu cầu ngành sản xuất tăng. Gần 70% doanh nghiệp được khảo sát cho biết sẽ tăng tuyển dụng và một nửa trong số này "tăng đáng kể". Thách thức đặt ra là nguồn và chất lượng lao động: 47% doanh nghiệp lo thiếu ứng viên kinh nghiệm và 42% lo ngại thiếu kỹ năng.

"Doanh nghiệp sản xuất tập trung vào thu hút, giữ chân lao động cổ xanh, bao gồm lương thưởng, phúc lợi, cam kết ổn định và minh bạch về hợp đồng", báo cáo nêu.

Khảo sát của Joboko cũng cho thấy năm nay nhu cầu nhân sự ngành xây dựng dẫn đầu với dự báo tăng 55% so với cùng kỳ 2025, tiếp đến là Pháp luật - Pháp lý gần 50%, Sản xuất 46% và Kiến trúc - Nội thất trên 35%.

TS Toàn nhận định một số ngành tạo việc làm tốt vẫn tăng tuyển như chế biến thực phẩm, đồ uống, điện tử, may mặc; trong khi chế biến gỗ xuất khẩu dự báo khó khăn hơn. Đặc biệt hàng loạt dự án xây dựng nhà ở, khu đô thị, đường cao tốc giúp lao động ngành xây dựng duy trì và tăng trưởng, trở thành động lực kéo nhân lực ngành cung cấp như sắt thép, xi măng, vật liệu xây dựng... tăng trưởng theo.

Dự báo năm 2026, báo cáo của các nền tảng tuyển dụng cùng cho rằng làn sóng ứng dụng trí tuệ nhân tạo sẽ tác động đến nguồn nhân lực trên thị trường và định hướng kinh doanh của doanh nghiệp.

TopCV dự báo doanh nghiệp chịu tác động mạnh từ chính sách thuế mới, đặc biệt ngành thương mại điện tử và xuyên biên giới nên sẽ tập trung tuyển dụng chọn lọc chứ không đại trà. Có 52% doanh nghiệp được khảo sát cho biết sẽ giữ nguyên quy mô và tối ưu hiệu suất, 47% doanh nghiệp sẽ tuyển dụng vị trí kinh doanh - bán hàng; khoảng 8% tuyển dụng Marketting - Truyền thông - Quảng cáo; 6% muốn có thêm nhân viên dịch vụ khách hàng; 4% sẽ tăng tuyển đội ngũ nghiên cứu phát triển sản phẩm. Riêng ngành IT - Phần mềm, doanh nghiệp ưu tiên tuyển lập trình viên web; lập trình viên back-end và kỹ sư AI.

Trong mắt các nhà tuyển dụng, kỹ năng chuyên môn và kinh nghiệm làm việc vẫn được đánh giá cao với tỷ lệ lần lượt 65% và 63% lựa chọn, cho thấy các công ty tìm kiếm ứng viên có thể bắt tay vào công việc ngay. Điểm lưu ý là kỹ năng dùng Al chưa phải là yêu cầu bắt buộc ngay từ đầu, chỉ 8% doanh nghiệp coi đây là tiêu chí quyết định tuyển dụng hay không.

Hồng Chiêu