Gần một năm sau khi nhậm chức, Tổng thống Donald Trump ngày 13/1 tuyên bố đây là "năm đầu tiên vĩ đại nhất trong lịch sử" của nền kinh tế Mỹ và "các con số" đã cho thấy ông làm được "điều chưa ai từng có".

Ông viện dẫn dữ liệu cho thấy nền kinh tế Mỹ tăng trưởng 4,3% trong quý III năm 2025, mức cao nhất trong hai năm qua và cao hơn con số 3% trong quý trước đó. Tỷ lệ thất nghiệp tại Mỹ ghi nhận ở mức 4,4%, thấp hơn nhiều so với mức hơn 6% đầu nhiệm kỳ của ông Joe Biden, theo Economist.

Ông Trump khẳng định chính phủ đang thực thi chương trình nghị sự nhằm giảm quy định, cắt giảm thuế, tái định hướng thương mại toàn cầu và kích thích cú bùng nổ kinh tế cho Mỹ, quốc gia vẫn gặp khó khăn vì giá cả cao và các dư chấn khác từ đại dịch Covid-19.

Đây có vẻ là toàn bộ công cụ mà ông Trump có thể tung ra, nhưng vẫn không thể kéo giảm chi phí sinh hoạt và giá cả như ông từng cam kết khi tranh cử. Dữ liệu được công bố ngày 13/1 cho thấy giá tiêu dùng tăng 0,3 điểm phần trăm trong tháng 12/2025, đánh dấu mức tăng 2,7% trong 12 tháng.

Lạm phát ở Mỹ vẫn liên tục duy trì ở mức cao hơn mục tiêu 2% mà Cục Dự trữ Liên bang (Fed) đặt ra. Giá thực phẩm, năng lượng (ngoại trừ xăng), vốn rất nhạy cảm với người Mỹ, vẫn duy trì ở mức cao.

Trong bối cảnh đó, để kéo giảm vật giá, ông chủ Nhà Trắng đang có xu hướng theo đuổi chiến lược kinh tế nhiều rủi ro, khi sử dụng sức mạnh của chính quyền để gây sức ép với Fed và các doanh nghiệp.

Fed gần đây quyết định hạ lãi suất một cách thận trọng vì lo ngại các đợt cắt giảm lãi suất mạnh và nhanh có thể làm tăng lạm phát, song sự thận trọng này khiến ông Trump không hài lòng, vì không giúp kéo giảm vật giá nhanh như ông mong muốn.

Trong khi Tổng thống Trump tung ra loạt đòn công kích mới nhắm vào cơ quan này, Bộ Tư pháp Mỹ mở cuộc điều tra đối với Chủ tịch Fed Jerome Powell, động thái mà ông Powell mô tả là "sự trả đũa mang màu sắc chính trị". Ông Trump cũng nhắm vào loạt công ty và ngành nghề, từ các nhà thầu quốc phòng, tập đoàn dầu khí, ngân hàng lớn cho đến giới đầu tư bất động sản.

Tổng thống Trump khi phát biểu tại Câu lạc bộ Kinh tế Detroit ở Michigan cho hay những động thái mà chính quyền ông thực hiện là theo sự "ủy nhiệm của cử tri".

Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách và kinh tế gia, thậm chí một số người ủng hộ ông Trump, lo ngại biện pháp này khó lường và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Họ cho rằng chiến lược sử dụng quyền lực để gây sức ép của ông Trump sẽ thách thức chính nền tảng từng giúp Mỹ trở thành nền kinh tế đáng ngưỡng mộ trong mắt phần lớn thế giới.

Glenn Hubbard, cựu chủ tịch Hội đồng Cố vấn Kinh tế dưới thời tổng thống George W. Bush, nói những biến động chính sách gần đây đã góp phần tạo ra cảm giác bất ổn, đặc biệt với các doanh nghiệp Mỹ. "Điều đó có thể phản tác dụng", ông nói.

Ông Trump muốn lãi suất giảm với hy vọng điều này khiến các khoản vay thế chấp trở nên hấp dẫn hơn, qua đó kích thích thị trường nhà ở. Nhưng nếu những đòn công kích liên tục của ông và cuộc điều tra từ Bộ Tư pháp làm tổn hại danh tiếng của Fed cũng như tính độc lập chính trị của cơ quan này, hệ quả có thể là lợi suất trái phiếu chính phủ tăng vọt. Hubbard nhận xét điều này sẽ hoàn toàn ngược với mong muốn của Tổng thống Trump.

Dù vậy, ông Trump ngày 13/1 tiếp tục đòn công kích trên mạng xã hội, yêu cầu Fed hạ lãi suất và chỉ trích ông Powell.

Việc tận dụng tầm ảnh hưởng của Phòng Bầu dục để thực thi chương trình nghị sự không phải là điều xa lạ với các tổng thống Mỹ. Nhưng ông Trump khác những người tiền nhiệm ở chỗ ông có cách nhìn rất rộng về quyền lực tổng thống. Ông đã sử dụng quyền lực để tinh gọn bộ máy chính phủ, trục xuất hàng triệu người nhập cư và tiến hành các hoạt động quân sự, đôi khi không cần sự phê chuẩn của quốc hội.

Ông cũng áp dụng cách tiếp cận đó trong kinh tế, thể hiện qua những đòn thuế đối ứng trên toàn cầu. Ông còn thường xuyên can thiệp trực tiếp vào hoạt động của các doanh nghiệp tư nhân, theo giới quan sát.

Chỉ vài tháng sau khi nhậm chức, ông đã can thiệp thương vụ sáp nhập của U.S. Steel, mua cổ phần tại hãng sản xuất chip Intel và một số công ty khác, đồng thời công kích Walmart cùng nhiều doanh nghiệp vì chính sách giá.

"Đó không phải là cách hành xử vốn có của một tổng thống thuộc đảng Cộng hòa", Wilbur Ross, cựu bộ trưởng thương mại trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, nhận xét.

Ông Ross thêm rằng chiến lược của Tổng thống Trump phần nào phản ánh quyết tâm làm cho nền kinh tế tăng trưởng nhanh hơn và "sẽ không sao" nếu ông Trump có thể làm được điều đó thông qua gây sức ép bằng lời nói.

"Tổng thống Trump nhận được sự ủng hộ lớn từ người dân Mỹ một phần vì ông là bậc thầy đàm phán, sẵn sàng phá vỡ những khuôn mẫu lỗi thời ở Washington để mang lại kết quả thực chất", Kush Desai, phát ngôn viên Nhà Trắng, nói và dẫn chứng nỗ lực của ông Trump nhằm buộc các hãng dược giảm giá thuốc.

Một số hành động của ông Trump nhắm tới những vấn đề được cả đảng Cộng hòa lẫn Dân chủ nêu ra, bao gồm giá nhà ở, bảo hiểm y tế và thẻ tín dụng ngày càng tăng, theo giới quan sát. Tuy nhiên, các nhà hoạch định chính sách Dân chủ vẫn chỉ trích việc Tổng thống tìm cách đạt hầu hết mục tiêu chính sách thông qua đe dọa và công kích, thay vì đối thoại với Quốc hội.

Heather Boushey, cựu thành viên Hội đồng Cố vấn Kinh tế Nhà Trắng dưới thời tổng thống Biden, cho rằng các hành động của ông Trump khiến một số doanh nghiệp bất an. Tuy nhiên, bà thêm rằng các CEO hầu như chọn im lặng vì đã hình thành tâm lý rằng "rồi mọi thứ sẽ ổn" và những lời đe dọa của Tổng thống sẽ không trở thành hiện thực.

Nhưng bà Boushey lo ngại rằng các tập đoàn sẽ không thể chống đỡ sức ép của ông Trump theo cách đó lâu dài. "Tôi thực sự lo ngại không biết đâu sẽ là giọt nước tràn ly", bà nói.

Thanh Tâm (Theo NY Times, Economist, Guardian)