Ngoại trưởng Đan Mạch Lars Lokke Rasmussen, đại diện ngoại giao Greenland Vivian Motzfeldt ngày 14/1 tới Nhà Trắng gặp Phó tổng thống Mỹ JD Vance cùng Ngoại trưởng Marco Rubio để bàn về tương lai hòn đảo.

Cuộc đàm phán được kỳ vọng sẽ giúp Mỹ và Đan Mạch, hai thành viên của NATO, tìm được tiếng nói chung sau những căng thẳng gần đây liên quan việc Tổng thống Donald Trump quyết tâm kiểm soát Greenland vì an ninh quốc gia và đe dọa sẽ sử dụng vũ lực để đạt được mục đích này.

Ông Rasmussen mô tả cuộc gặp kín kéo dài khoảng hai giờ là "thẳng thắn và mang tính xây dựng", nhưng hai bên không đạt được đồng thuận nào về vấn đề.

Greenland là đảo lớn nhất thế giới, giữa Đại Tây Dương và Bắc Băng Dương, có dân số 57.000 người và diện tích khoảng 2,16 triệu km2. Hòn đảo nằm trên tuyến đường ngắn nhất từ Bắc Mỹ tới châu Âu, khiến nó trở thành địa điểm chiến lược quan trọng với Washington. Greenland còn có nguồn khoáng sản dồi dào, phần lớn chưa được khai thác.

Trong nhiệm kỳ đầu, ông Trump từng tuyên bố Mỹ nên mua Greenland, nhưng không có động thái tiếp theo nào và đề xuất đó dần rơi vào quên lãng. Sau khi nhậm chức nhiệm kỳ hai, ông nêu lại ý định này, với thái độ ngày càng quyết liệt, cứng rắn.

"Chúng tôi cần Greenland vì an ninh quốc gia, không phải khoáng sản. Nếu quan sát dọc theo toàn bộ bờ biển Greenland, mọi người sẽ thấy tàu của Nga và Trung Quốc ở khắp mọi nơi. Chúng tôi phải có Greenland", ông Trump nói hồi tháng 12, khi bổ nhiệm đặc phái viên dẫn đầu nỗ lực đưa hòn đảo trở thành một phần của Mỹ.

Sức ép từ Tổng thống Trump khiến chính phủ Đan Mạch và chính quyền Greenland đề xuất một cuộc gặp với Ngoại trưởng Rubio để tháo ngòi căng thẳng. Phó tổng thống Vance sau đó cũng tham gia, khiến sự kiện được chuyển từ Bộ Ngoại giao Mỹ về Nhà Trắng.

Vài giờ trước khi cuộc gặp diễn ra, Tổng thống Trump tiếp tục gây sức ép bằng bài đăng trên mạng xã hội Truth Social. Ông nhắc lại mong muốn kiểm soát Greenland, cho rằng NATO nên đi đầu trong nỗ lực giúp Washington đạt mục tiêu này, và "việc không đạt được điều đó là không thể chấp nhận".

Đáp lại, Ngoại trưởng Rasmussen nói Greenland "hoàn toàn không cần thiết" phải thuộc sở hữu Mỹ để được bảo đảm an ninh. Ông cho biết Đan Mạch, cùng các đồng minh, đang có những bước đi cụ thể nhằm chứng minh sự nghiêm túc trong cam kết phòng thủ.

Bộ Quốc phòng Đan Mạch ngày 14/1 thông báo sẽ tổ chức diễn tập tại Greenland với sự tham gia của binh sĩ nước này và đồng minh NATO. Ít nhất ba quốc gia Đức, Pháp và Thụy Điển đã thông báo điều quân tham gia.

Ông Rasmussen và bà Motzfeldt nhấn mạnh rằng Copenhagen chia sẻ những quan ngại của Washington về an ninh Bắc Cực nhưng sẽ không chấp nhận để Greenland trở thành lãnh thổ của Mỹ. Tuy nhiên, lập trường của họ đã không thể lay chuyển được các quan chức Mỹ tham gia đàm phán.

"Chúng tôi vẫn còn một bất đồng căn bản", ông Rasmussen phát biểu bên ngoài đại sứ quán Đan Mạch tại Washington sau cuộc họp. "Chúng tôi không thể thay đổi được lập trường của Mỹ. Rõ ràng là Tổng thống Trump có mong muốn chinh phục Greenland".

Sự bế tắc trong cuộc gặp Mỹ - Đan Mạch không phải là điều bất ngờ với giới phân tích.

"Thẳng thắn mà nói, phía Đan Mạch đã đáp ứng hầu hết những gì Mỹ đề cập, nhưng họ vẫn bị Washington phủ nhận", Jeremy Shapiro, nhà nghiên cứu tại Hội đồng châu Âu về Quan hệ Đối ngoại, trả lời Washington Post. Ông chưa rõ giới chức Mỹ có thực sự ủng hộ chính sách cứng rắn với Greenland hay không, cho rằng họ có thể sẽ tìm cách "kéo dài vấn đề", thay vì thúc đẩy giải quyết dứt khoát.

Ngoại trưởng Rasmussen cho biết sau cuộc gặp tại Nhà Trắng, Mỹ và Đan Mạch đã nhất trí thành lập một "nhóm công tác cấp cao" nhằm tiếp tục thảo luận về những quan ngại của Tổng thống Trump về Greenland.

"Nhóm công tác sẽ hướng đến giải quyết các lo ngại an ninh của Mỹ, đồng thời tôn trọng lằn ranh đỏ của Đan Mạch", ông Rasmussen nói. "Tôi hy vọng nỗ lực này có thể giúp hạ nhiệt căng thẳng song phương, dù chưa rõ việc đó khả thi hay không".

Bà Motzfeldt nhấn mạnh việc tăng cường hợp tác "không đồng nghĩa với việc Greenland muốn Mỹ sở hữu hòn đảo". "Chúng tôi đã trình bày rõ lằn ranh của mình", quan chức ngoại giao Greenland tuyên bố.

Nhà Trắng và Bộ Ngoại giao Mỹ chưa phát thông báo về nội dung cuộc họp. Tổng thống Trump cũng chưa nhận báo cáo liên quan, nhưng theo ông, Mỹ có quan hệ tốt với Đan Mạch và hai bên "có thể giải quyết được điều gì đó".

Dù vậy, ông vẫn không tin rằng Đan Mạch có khả năng ngăn chặn kịch bản Greenland rơi vào tay các đối thủ cạnh tranh chiến lược của Mỹ. "Tôi không thể trông cậy vào việc Đan Mạch có thể tự bảo vệ mình", ông Trump nói, không nhắc gì tới nguyên tắc phòng thủ tập thể của NATO.

Như Tâm (Theo Washington Post, BBC, Reuters)