Các quan chức chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump coi nguồn tài nguyên ngầm mà Greenland đang sở hữu là công cụ để phá thế độc quyền của Trung Quốc đối với các kim loại hiếm vốn là thành phần thiết yếu cho nhiều lĩnh vực, từ sản xuất máy bay chiến đấu, chip, đến xe điện hay máy chụp MRI.

"Chúng ta cần Greenland. Nơi này hiện có vị trí chiến lược rất quan trọng", ông Trump phát biểu với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một hồi đầu tháng.

"Chúng ta sẽ làm gì đó với Greenland, dù họ có muốn hay không. Nếu không thể thực hiện theo cách dễ dàng, chúng ta sẽ làm theo cách cứng rắn", Tổng thống Mỹ nói hôm 9/1 sau cuộc họp báo với các giám đốc điều hành ngành dầu khí.

Mặc dù ông Trump gần đây không nhắc nhiều đến giá trị tài nguyên thiên nhiên của Greenland, cựu cố vấn an ninh quốc gia Mike Waltz từng trả lời Fox News vào năm 2024 rằng chính quyền Mỹ tập trung vào Greenland là "vì các khoáng sản thiết yếu và tài nguyên thiên nhiên".

Theo giới chuyên gia, thực tế là quyền sở hữu của Đan Mạch đối với Greenland không phải yếu tố ngăn cản Mỹ khai thác nguồn khoáng sản quý giá trên hòn đảo. Trở ngại lớn nhất nằm ở môi trường khắc nghiệt tại Bắc Cực.

Nỗ lực khai thác khoáng sản của Greenland sẽ rất khó khăn và tốn kém vì nhiều mỏ khoáng sản trên đảo nằm ở những khu vực hẻo lánh phía trên Vòng Bắc Cực, nơi có lớp băng dày tới 1,6 km và bóng tối bao trùm phần lớn thời gian trong năm. Greenland cũng thiếu cơ sở hạ tầng và nhân lực cần thiết để biến giấc mơ khai thác mỏ này thành hiện thực.

"Ý tưởng biến Greenland thành nhà máy đất hiếm của Mỹ là chuyện viễn tưởng. Điều đó hoàn toàn điên rồ", Malte Humpert, nhà sáng lập Viện Bắc Cực, trụ sở ở Washington, bình luận. "Thà khai thác trên Mặt Trăng còn hơn. Xét trên vài phương diện, điều kiện ở đó còn tệ hơn cả Mặt Trăng".

Khoảng 80% diện tích Greenland bao phủ bởi băng giá. Việc khai thác khoáng sản hay bất kỳ hoạt động nào khác tại Bắc Cực có thể đắt đỏ gấp 5-10 lần so với ở những nơi khác trên Trái Đất.

Mối quan tâm của ông Trump đối với Greenland không phải mới và ông cũng không phải tổng thống Mỹ đầu tiên thể hiện mong muốn kiểm soát hòn đảo.

Greenland suốt hàng thập kỷ qua vẫn duy trì chính sách thu hút đầu tư trực tiếp từ nước ngoài. Người dân hòn đảo cho biết họ luôn sẵn sàng đón nhận các cơ hội kinh doanh.

"Tôi không thấy bất cứ lý do nào cho việc kiểm soát Greenland. Chúng tôi luôn sẵn sàng đón nhận đầu tư và hợp tác với người Mỹ", Christian Keldsen, giám đốc điều hành Hiệp hội Doanh nghiệp Greenland, cho hay. "Tại sao lại phải bàn đến chuyện 'tiếp quản' khi bạn có thể đạt được điều mình muốn chỉ bằng cách hành xử đúng mực?".

Nhiều chuyên gia cho rằng việc khiến các doanh nghiệp Mỹ mạo hiểm đầu tư vào Greenland có thể là một ảo tưởng.

"Nếu thực sự có kho báu trong mơ tại Greenland, các doanh nghiệp tư nhân đã tìm đến đó từ lâu rồi", Jacob Funk Kirkegaard, chuyên gia cao cấp thuộc Viện Kinh tế Quốc tế Peterson tại Washington, nhận xét.

Theo ông, việc thuyết phục các công ty, tập đoàn đầu tư vào Greenland là vô cùng khó khăn bởi nó đòi hỏi số vốn ban đầu quá lớn. Có khả năng ông Trump sẽ tìm cách đưa ra những ưu đãi tài chính và cam kết bảo lãnh để thu hút các công ty Mỹ thực hiện những khoản đầu tư khổng lồ như vậy.

"Nếu được cấp đủ tiền, các doanh nghiệp tư nhân sẽ sẵn sàng làm gần như mọi thứ", Funk Kirkegaard nói. "Nhưng liệu đó có phải nền tảng tốt để mua lại một vùng lãnh thổ không? Câu trả lời là không".

Cuộc khủng hoảng khí hậu đang khiến băng tan và nhiệt độ tại Bắc Cực tăng nhanh, khiến một số người hy vọng vào những cơ hội kinh tế mới. Tuy nhiên, vẫn còn quá sớm để khẳng định điều này đủ sức làm biến đổi các thách thức về môi trường khi khai thác mỏ tại Greenland. Dù băng tan mở ra một số tuyến hàng hải, nó cũng làm cho nền đất kém ổn định khi khoan và làm tăng nguy cơ sạt lở đất.

"Biến đổi khí hậu không khiến mọi chuyện trở nên dễ dàng hơn, chỉ là băng đóng ít hơn thôi", Humpert, chuyên gia từ Viện Bắc Cực, nói.

Mặt khác, các quy định nghiêm ngặt về môi trường của Greenland cũng sẽ làm tăng thêm chi phí và khó khăn cho việc khai thác mỏ trên diện rộng. Những quy định này phản ánh mong muốn của người dân địa phương trong việc giữ gìn môi trường nguyên sơ. Nếu chính quyền Tổng thống Trump xóa bỏ chúng, họ chắc chắn sẽ vấp phải phản đối gay gắt từ dư luận.

"Cuối cùng, bạn sẽ phải đối mặt với một bầu không khí chính trị đầy thù địch", Funk Kirkegaard nói.

Quyết định bán Greenland cho Mỹ có thể sẽ cần đến một cuộc trưng cầu dân ý. Tuy nhiên, một cuộc khảo sát công bố vào tháng 1/2025 cho thấy chỉ 6% người dân hòn đảo ủng hộ việc Greenland trở thành một phần của Mỹ, trong khi 85% nói họ không muốn điều như vậy xảy ra.

Adam Lajeunesse, chuyên gia về chính sách Canada và Bắc Cực tại Đại học St. Francis Xavier, cho rằng những tuyên bố về việc tiếp quản Greenland có nguy cơ làm suy yếu các mục tiêu kinh tế và chiến lược của Washington khi chúng gây tổn hại đến mối quan hệ giữa Mỹ với chính Greenland và Đan Mạch.

"Mỹ có thể không còn được coi là một người bạn và đối tác nữa, mà là một thế lực uy hiếp cần phải phản kháng lại", Lajeunesse nói.

Keldsen, giám đốc Hiệp hội Doanh nghiệp Greenland, cảnh báo những bình luận từ giới chức Mỹ về việc tiếp quản Greenland đang làm rạn nứt mối quan hệ với người dân địa phương.

"Hiện tại, mọi thứ liên quan đến Mỹ đều bị coi là dấu hiệu đáng báo động", ông nói. "Mọi người đều đang tự hỏi: 'Liệu tôi có đang tiếp tay cho đất nước đang muốn kiểm soát đất đai của mình hay không?".

Ngày 13/1, Thủ hiến Greenland đưa ra tuyên bố rõ ràng: "Nếu phải chọn giữa Mỹ và Đan Mạch ngay bây giờ, thì chúng tôi sẽ chọn Đan Mạch. Cần phải nói rõ ràng với tất cả mọi người rằng Greenland không muốn thuộc sở hữu của Mỹ, không muốn bị Mỹ kiểm soát và cũng không muốn trở thành một phần của họ".

Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)