Xung đột Iran, Ukraine phủ bóng thượng đỉnh G7

Hội nghị thượng đỉnh Nhóm bảy nước công nghiệp phát triển (G7) diễn ra tại Évian-les-Bains (Pháp) từ ngày 15 đến 17-6 trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến các cuộc xung đột, căng thẳng thương mại và những câu hỏi về tương lai của quan hệ xuyên Đại Tây Dương. Những vấn đề này chi phối các cuộc thảo luận, làm lu mờ phần lớn chương trình nghị sự kinh tế được chuẩn bị kỹ lưỡng của nước chủ nhà Pháp.

Dù vậy, nhìn chung, bầu không khí năm nay tràn ngập sự mong đợi và lạc quan. Với sự theo dõi sát sao của thế giới, hội nghị được kỳ vọng rất cao về những kết quả cụ thể từ việc củng cố ổn định và quan hệ đối tác ở Trung Đông đến việc thúc đẩy quản trị công nghệ, theo tờ Al Arabiya.

Các nhà lãnh đạo G7 tại hội nghị thượng đỉnh ở Pháp ngày 15-6. Ảnh: VĂN PHÒNG THỦ TƯỚNG NHẬT

Xung đột phủ bóng thượng đỉnh

Các lãnh đạo G7 phải đối mặt một chương trình nghị sự dày đặc trong ngày đầu đầu tiên của hội nghị thượng đỉnh, bao gồm các cuộc thảo luận về việc chấm dứt chiến sự ở Ukraine và giải quyết cuộc khủng hoảng Trung Đông. Tổng thống Mỹ Donald Trump dự kiến sẽ đóng vai trò trung tâm, bao gồm các cuộc gặp song phương với các đối tác Trung Đông và một phiên làm việc với Tổng thống Ukraine - ông Volodymyr Zelensky.

Các cuộc thảo luận về Ukraine diễn ra ngay sau khi Tổng thống Trump tuyên bố đạt được thỏa thuận sơ bộ nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài 3 tháng rưỡi giữa Mỹ và Iran. Trong những tuần gần đây, xung đột Iran đã làm lu mờ cuộc chiến ở Ukraine.

Mối liên hệ giữa Ukraine và sự ổn định của Trung Đông có thể sẽ được nhấn mạnh khi cả hai cuộc xung đột đều gây áp lực lên nguồn lực, ảnh hưởng đến thị trường năng lượng và thử thách trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Một Trung Đông ổn định có thể giải phóng sự tập trung và viện trợ cho Đông Âu. Vào cuối tuần qua, Tổng thống Trump đã điện đàm với Tổng thống Zelensky và Tổng thống Nga Vladimir Putin. “Bây giờ việc này [Iran] đã kết thúc, chúng tôi sẽ tập trung vào việc đó [Ukraine]” - ông Trump nói hôm 15-6 khi đến G7.

Các nhà ngoại giao châu Âu coi hội nghị thượng đỉnh là cơ hội để thuyết phục ông Trump duy trì áp lực với Moscow và tránh buộc Kiev phải nhượng bộ. Các quốc gia châu Âu cũng muốn phát tín hiệu rằng họ sẵn sàng liên lạc với Moscow, đồng thời thắt chặt các biện pháp trừng phạt Nga và tăng cường hỗ trợ quân sự cho Ukraine.

Phiên làm việc ngày đầu tiên cũng bao gồm một cuộc họp về việc “chấm dứt khủng hoảng và đảm bảo sự ổn định ở Trung Đông” giữa các nhà lãnh đạo G7 với một số nhà lãnh đạo Trung Đông như Ai Cập, Qatar và Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất. Cuộc họp tập trung vào việc mở cửa trở lại an toàn eo biển Hormuz, bao gồm một sứ mệnh hàng hải do Pháp và Anh dẫn đầu và việc xác định các tuyến đường năng lượng thay thế để tránh đi qua tuyến đường thủy này.

Thỏa thuận giữa Mỹ và Iran dự kiến sẽ được ký kết vào ngày 19-6, nhưng các nhà lãnh đạo G7 muốn tận dụng hội nghị thượng đỉnh để biết chi tiết về thỏa thuận và đặc biệt là eo biển Hormuz có thể được mở cửa trở lại nhanh chóng như thế nào cho giao thông vận tải. Tổng thống Trump cho biết eo biển sẽ mở cửa trở lại vào ngày 19-6 và ông đã ra lệnh chấm dứt lệnh phong tỏa của Mỹ đối với các cảng của Iran.

Đối với châu Âu và Mỹ, tiến triển về vấn đề Iran có ý nghĩa vượt xa các tính toán địa chính trị trước mắt. Nó hứa hẹn sẽ ổn định giá năng lượng, giảm bớt áp lực lạm phát và tăng cường an ninh kinh tế rộng hơn trên toàn thế giới.

Trong suốt 50 năm lịch sử, G7 đã phải đối mặt nhiều cú sốc địa chính trị, từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ những năm 1970 đến hậu quả toàn cầu từ cuộc chiến ở Iran, cũng như những câu hỏi về vai trò của nhóm khi chủ nghĩa đa phương suy yếu và sức mạnh kinh tế, chính trị của các quốc gia khác ngày càng gia tăng, theo tờ The Strait Times.

Ưu tiên kinh tế

Ngoài các cuộc khủng hoảng an ninh, khả năng phục hồi kinh tế cũng là vấn đề nổi bật tại thượng đỉnh G7. Khi tăng trưởng toàn cầu đối mặt những khó khăn do xung đột và gián đoạn nguồn cung, các nhà lãnh đạo sẵn sàng thảo luận về việc thúc đẩy đổi mới đồng thời giảm bớt quy định và thuế quan để thúc đẩy phục hồi, theo Al Arabiya.

Các nhà lãnh đạo G7 tại hội nghị thượng đỉnh ở Pháp ngày 15-6. Ảnh: @G7/X

Trong bối cảnh kinh tế và tài chính quốc tế đầy biến động, các quốc gia G7 sẽ cùng nhau hợp tác để giảm thiểu sự mất cân bằng kinh tế vĩ mô quá mức một cách phối hợp và đạt được các cam kết chung cụ thể. Cạnh tranh không lành mạnh, dư thừa năng lực sản xuất công nghiệp, đầu tư chưa đủ, nợ chồng chất và việc bãi bỏ quy định đều là những mất cân bằng đe dọa sự thịnh vượng và ổn định kinh tế của các quốc gia, thúc đẩy xu hướng bảo hộ mậu dịch gây bất lợi cho các nước và gieo mầm cho các cuộc khủng hoảng tài chính, kinh tế và địa chính trị.

G7 dự kiến sẽ thúc đẩy các khuôn khổ cho việc phát triển, quản trị và cạnh tranh trí tuệ nhân tạo (AI) có trách nhiệm, cân bằng giữa vai trò lãnh đạo công nghệ với các cân nhắc về đạo đức và an ninh kinh tế. Khả năng phục hồi chuỗi cung ứng, khoáng sản thiết yếu và việc đối phó sự mất cân bằng thương mại cũng sẽ được đề cập.

Ngày 15-6, Thủ tướng Nhật Sanae Takaichi đã đề xuất sáng kiến thiết lập cơ chế hợp tác chung trong khuôn khổ G7 nhằm dự trữ các khoáng sản chiến lược. Bà Takaichi cho rằng sáng kiến này giúp G7 tăng cường khả năng dự trữ và nâng cao sức chống chịu của chuỗi cung ứng đối với các loại khoáng sản quan trọng.

THẾ VINH