G7 trước phép thử mang tên Trump

Các nhà lãnh đạo tham dự hội nghị G7 ở thị trấn Évian-les-Bains, Pháp, ngày 16/6. Ảnh: Reuters.

Hội nghị năm nay, diễn ra từ ngày 15 đến 17/6 tại thị trấn Évian-les-Bains của Pháp, lại phản ánh sự phân mảnh trong chính G7.

Lần gần nhất các nhà lãnh đạo G7 họp tại thị trấn Évian-les-Bains của Pháp là tháng 6/2003, khi Mỹ vừa phát động cuộc chiến tại Iraq bất chấp sự phản đối mạnh mẽ từ Pháp và Đức.

Tổng thống George W. Bush khi đó nhận được những cái bắt tay lạnh nhạt. Tuy nhiên, ông và các nhà lãnh đạo khác vẫn nỗ lực duy trì hình ảnh về một nhóm các quốc gia cùng chí hướng, đoàn kết lại để đối phó với những thách thức của thế giới.

23 năm sau, các nhà lãnh đạo một lần nữa lại tập trung tại địa điểm này trong bối cảnh Mỹ tham gia một cuộc chiến khác ở Trung Đông, lần này, lớp vỏ đoàn kết ấy đã không còn.

Mục tiêu khiêm tốn: Gặp nhau đã là thành công

Khi Tổng thống Donald Trump đến thị trấn Évian, ông gặp gỡ những nhà lãnh đạo châu Âu không còn xem Mỹ là đối tác trong các vấn đề then chốt như biến đổi khí hậu hay an ninh quốc phòng.

Trong một số trường hợp, họ thậm chí coi Mỹ là mối đe dọa. Cuộc tấn công do ông Trump phát động nhằm vào Iran gây xáo trộn nền kinh tế toàn cầu, trước đó, ông cũng thường tạo ra những căng thẳng đối với Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

“Từ đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump cho đến trước khi ông ấy đe dọa tiếp quản Greenland, nguyên tắc hành xử của các đồng minh Mỹ là: Hãy nhẫn nhịn và cư xử hòa nhã với ông Trump. Greenland và Iran là hai cú sốc liên tiếp, khiến các đồng minh của Mỹ hiện nay cho rằng: Chúng tôi sẽ hợp tác với ông khi có thể, nhưng cũng dám từ chối, khi cần thiết”, ông Charles A. Kupchan, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Georgetown (Mỹ), nhận định.

Theo ông Kupchan, dù bất đồng về cuộc chiến Iraq năm 2003 rất gay gắt, cuộc khủng hoảng đó không làm lung lay nền tảng của NATO hay thể chế đa phương như G7.

“Hiện nay tình hình không còn như vậy. Không còn tồn tại sự đồng thuận trong G7 như hồi năm 2003”, ông Kupchan nói. Nhưng điều đó không có nghĩa các nhà lãnh đạo G7 không tiếp tục cố gắng tìm kiếm tiếng nói chung.

Sự xuất hiện của ông Trump tại hội nghị đã được xem là một thành công của sự kiện. Ảnh: Reuters.

Theo Politico, những chia rẽ hiện nay khiến mục tiêu của Nhà Trắng tại hội nghị lần này khá "khiêm tốn": Chỉ cần chứng minh rằng các nền kinh tế lớn nhất thế giới vẫn có thể hợp tác với nhau.

Một quan chức cấp cao Nhà Trắng cho biết, theo cách nhìn của Tổng thống Trump, hội nghị G7 thành công là khi các nhà lãnh đạo cùng thừa nhận những “lợi ích chung” và “mở ra các kênh đối thoại” về những vấn đề còn bất đồng. Quan chức này cho biết hai chủ đề quan trọng nhất đối với Nhà Trắng tại Évian là an ninh và thương mại.

“Một trong những mục tiêu của mọi kỳ họp G7 là chứng minh rằng các nước thành viên vẫn có thể làm việc cùng nhau. Họ có thể không đồng ý về mọi vấn đề, nhưng ít nhất mọi người đều hiểu lập trường của nhau”, vị quan chức Mỹ nói với Politico.

Nhiều quốc gia thành viên khác cũng không đặt kỳ vọng cao hơn phái đoàn Mỹ. Một quan chức Anh cho biết kỳ vọng mà phái đoàn Anh dành cho hội nghị cũng “rất thấp”.

Một nhà ngoại giao có mặt tại Évian thậm chí cho rằng sự hiện diện của ông Trump đã là thành công của hội nghị.

“Ông Trump tới dự là hội nghị đã thành công rồi. Ông ấy tham dự hội nghị, phái đoàn Mỹ tham gia các cuộc thảo luận, vậy là mọi thứ đang diễn ra tích cực”, nhà ngoại giao bình luận.

Mục tiêu khiêm tốn mà các bên đặt ra đối với hội nghị lần này phản ánh cách thế giới vận hành trong kỷ nguyên của ông Trump, khi việc tránh để xảy ra đổ vỡ công khai, che lấp sự khác biệt bằng thông điệp đoàn kết đã được xem là thành công của hội nghị.

Ông Jeremy Shapiro, Giám đốc nghiên cứu tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), đánh giá: “Công thức của hội nghị G7 lần này, cũng như mọi hội nghị quốc tế có ông Trump tham dự, là không để xảy ra một tình huống bùng nổ, cần tạo cảm giác rằng mọi thứ vẫn ổn, dù thực tế không phải ai cũng tin như vậy”.

Các “ông lớn” học cách hợp tác trong rạn nứt

Việc ông Trump không mấy thiện cảm với các diễn đàn đa phương từ lâu đã được biết đến. Tuy nhiên, các đồng minh hiểu rằng ông vẫn xem hội nghị G7 là công cụ hữu ích để thúc đẩy các mối quan hệ song phương.

Các đồng minh nhìn chung đều nhận định Washington vẫn nắm ưu thế tại hội nghị, bởi những nước thành viên còn lại đều có nhu cầu riêng mong được Mỹ đáp ứng, từ miễn giảm thuế quan, đến tăng cường hỗ trợ.

“Nếu nhìn vào từng nền kinh tế và thực tế địa chính trị của các thành viên G7, họ vẫn cần sự hỗ trợ và vai trò lãnh đạo của Mỹ. Đó đơn giản là thực tế về tương quan quyền lực trong quan hệ quốc tế, ngay cả ở thời điểm hiện nay”, ông Alex Gray, cựu quan chức cấp cao trong Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, nhận định.

Những hình ảnh thể hiện thái độ thiện chí đã được xem là kết quả đáng ghi nhận tại hội nghị lần này. Ảnh: Reuters.

Tương tự hội nghị G7 năm ngoái tại Canada, hội nghị năm nay được dự đoán không ban hành tuyên bố chung toàn diện. Thay vào đó, Pháp với tư cách nước chủ nhà sẽ đưa ra tuyên bố tổng thể, đi kèm với các tuyên bố chuyên đề riêng lẻ.

Theo Văn phòng Tổng thống Pháp, những chủ đề đang được thảo luận gồm quan hệ đối tác đầu tư, đổi mới trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, bảo đảm chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược, xuất khẩu năng lượng, nghiên cứu chống ung thư, ứng phó với dịch Ebola, bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng, chống nhập cư trái phép, chống buôn bán ma túy...

Tuy nhiên, đối với một số đồng minh của ông Trump, tiêu chuẩn để đánh giá thành công của hội nghị lần này thấp đến mức, điều họ chờ đợi không phải là các chính sách thực chất, mà là những hình ảnh thể hiện thái độ hợp tác thiện chí.

“Tôi không chắc sẽ có thành tựu chính sách nào thực sự nổi bật được tạo ra từ hội nghị”, một cựu quan chức trong chính quyền ông Trump đánh giá.

Ông Trump xuất hiện tại hội nghị với tâm trạng khá thoải mái. Ảnh: Reuters.

Những bàn luận về vấn đề Iran, cùng các diễn biến sau khi Mỹ ký thỏa thuận khung với Iran, cũng trở thành chủ đề trọng tâm tại Évian.

Một quan chức cấp cao Nhà Trắng cho biết các nước như Pháp và Anh đã cam kết hỗ trợ bảo vệ tuyến hàng hải tại eo biển Hormuz, sau khi eo biển này được mở lại. Những yêu cầu cụ thể đối với các thành viên G7 sẽ được đưa ra sau khi thỏa thuận đã chính thức được ký kết.

Các nước G7 cũng bày tỏ sẵn sàng hỗ trợ trên nhiều phương diện, sau khi thỏa thuận có hiệu lực, đặc biệt trong việc bảo đảm an ninh, an toàn cho eo biển Hormuz.

“Chúng tôi sẽ tham gia tích cực vào các hoạt động rà phá thủy lôi. Khi các nước G7 cùng tham gia, điều đó sẽ rất hữu ích để đưa tình hình trở lại bình thường nhanh nhất có thể”, một nhà ngoại giao có mặt tại Évian nói.

Chuyên gia Shapiro nhận định, điều các nước thành viên G7 thực sự mong muốn là "đưa Mỹ vào một căn phòng kín để cùng thảo luận và giải quyết một số vấn đề nội bộ". Ông nói thêm nửa đùa nửa thật rằng: "Nhưng tôi sợ 6 người trong số họ sẽ xin phép tạm rời phòng để vào nhà vệ sinh nhằm tránh một tình huống căng thẳng, nhưng kiểu gì rồi họ cũng sẽ có cuộc trao đổi thực chất đó".

An Hòa