Các nước G7 kỳ vọng điều gì tại Hội nghị thượng đỉnh Evian sau thỏa thuận Mỹ-Iran?

Theo nhận định của giới phân tích quốc tế, sự kiện này khiến hội nghị thượng đỉnh năm nay có thể trở thành cuộc gặp đem lại nhiều hệ quả thực chất nhất của nhóm G7 trong nhiều năm trở lại đây.

Tối ngày 14/6 theo giờ địa phương, Tổng thống Mỹ Donald Trump hạ cánh tại Pháp để tham dự Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Evian-les-Bains. Chiều cùng ngày, ngay trước khi diễn ra tiệc chiêu đãi do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron chủ trì, Tổng thống Trump đăng tải nội dung trên Truth Social công bố thỏa thuận giữa Mỹ và Iran đã hoàn tất, dự kiến ký kết tại Thụy Sỹ vào ngày 19/6.

Tuyên bố của Tổng thống Trump đã làm thay đổi hoàn toàn bầu không khí xung quanh Hội nghị thượng đỉnh G7 năm nay. Theo đó, bên cạnh những căng thẳng về vấn đề thuế quan giữa Mỹ và các đối tác, bảy nền kinh tế lớn nhất thế giới cũng sẽ cần tính toán những hệ quả của thỏa thuận Mỹ-Iran đối với từng nước.

Thắng lợi chính trị cho Tổng thống Trump?

Trước hết, các nhà lãnh đạo G7 đều hiểu rằng, chưa có gì chắc chắn về thỏa thuận Mỹ-Iran, do đây chỉ là một Bản ghi nhớ (MOU), không phải một hiệp định hòa bình. Trong khi ông Trump ngày 14/6 mô tả đây là “thắng lợi hoàn toàn” của Mỹ, truyền thông nhà nước Iran cùng ngày khẳng định “Mỹ buộc phải ký thỏa thuận để kết thúc chiến tranh”, đồng thời dẫn lời Phó Ngoại trưởng Iran xác nhận Tehran sẽ không thực thi thỏa thuận trước lễ ký chính thức ngày 19/6.

Điều này cho thấy nội dung của thỏa thuận Mỹ-Iran đủ “mơ hồ” để mỗi bên diễn giải phục vụ mục tiêu chính trị trong nước của mình.

Trong thỏa thuận này, Mỹ và Iran tiếp tục trì hoãn giải quyết mâu thuẫn về chương trình hạt nhân của Iran, vốn được xem là vấn đề then chốt nhất. Hai bên được cho là đã thỏa thuận về thời hạn tạm hoãn làm giàu uranium kéo dài 12-15 năm – trong đó Mỹ yêu cầu thời hạn 20 năm, còn Iran đề xuất thời hạn 5 năm.

Các chi tiết về khuôn khổ hạt nhân của Iran, bao gồm công tác tháo dỡ cơ sở vật chất, cơ chế thanh sát, các lệnh trừng phạt… sẽ được đàm phán trong vòng 30 ngày kể từ lễ ký.

Trong khi đó, việc dỡ bỏ phong tỏa và mở lại eo biển Hormuz được tiến hành ngay lập tức. Trong trường hợp đàm phán hạt nhân đổ vỡ, Mỹ có thể khôi phục phong tỏa hoặc tiếp tục hành động quân sự. Tùy theo cách diễn giải, điều này có thể được nhìn nhận như một biện pháp bảo đảm hợp lý hoặc một dấu hiệu cho thấy tình trạng thâm hụt lòng tin giữa Mỹ và Iran.

Với các mục tiêu chính trị trong nước của chính quyền Tổng thống Trump hiện nay, việc công bố thỏa thuận Mỹ-Iran đến vào một thời điểm hoàn hảo. Trong bối cảnh xung đột Mỹ-Iran khiến giá cả leo thang và tác động trực tiếp đến các hộ gia đình Mỹ, tỷ lệ ủng hộ đối với ông Trump đã giảm xuống mức thấp kỷ lục, ảnh hưởng tiêu cực đến ưu thế của Đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.

Thông báo về thỏa thuận Mỹ-Iran trước thềm Hội nghị thượng đỉnh G7 và việc mở cửa lại eo biển Hormuz do đó góp phần thay đổi hoàn toàn bầu không khí chính trị trong và ngoài nước. Mặc dù còn nhiều điểm bỏ ngỏ, thỏa thuận này chắc chắn đã giúp Tổng thống Trump “ghi điểm” chính trị trong giai đoạn trước mắt.

Pháp và Canada: Hai cách tiếp cận khác biệt

Là chủ nhà của Hội nghị thượng đỉnh G7 năm nay, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đã gửi đi thông điệp rõ ràng về mục tiêu của Paris tại Evian: Một hội nghị "cân bằng, hội tụ và thực chất", nỗ lực đưa các nền kinh tế mới nổi lớn như Brazil, Ấn Độ, Hàn Quốc, Kenya và Syria tham gia vào các phiên thảo luận về cải cách quản trị toàn cầu.

Mục tiêu sâu xa hơn của Pháp là tái khẳng định vai trò không thể thiếu của các thể chế đa phương trong bối cảnh Mỹ coi các diễn đàn này như “chướng ngại vật” thay vì “tài sản chung” trong chính sách đối ngoại.

Theo đó, cuộc gặp song phương chiều ngày 15/6 (theo giờ địa phương) giữa Tổng thống Macron và Tổng thống Trump được cho là diễn biến quan trọng nhất tại hội nghị lần này. Tổng thống Macron sẽ thúc đẩy tiến triển về vấn đề thuế quan, cam kết rõ ràng hơn từ Mỹ với NATO, cũng như sự ghi nhận đối với đóng góp của các đồng minh châu Âu.

Đây là những điều các nhà lãnh đạo châu Âu đã cố gắng đặt vấn đề với Tổng thống Trump suốt 18 tháng qua mà chưa đạt được nhiều kết quả.

Trong bối cảnh đó, thỏa thuận Mỹ-Iran được đánh giá là trao cho Tổng thống Macron một “lá bài” mới. Pháp có thể định vị mình là đối tác xây dựng trong việc tái thiết hậu chiến tại Trung Đông, đề xuất các khoản đầu tư, sự ủng hộ ngoại giao và các khung thể chế cho giai đoạn tiếp theo.

EU cũng đã chuẩn bị cho hướng đi này. Thông báo tổ chức Hội nghị thượng đỉnh EU-GCC trong năm 2026, huy động kho dự trữ ReliefEU cho Liban và tiếp xúc Syria, Ai Cập bên lề các cuộc họp gần đây. Tổng thống Macron được kỳ vọng sẽ tận dụng khoảng trống về kinh tế-chính trị mà thỏa thuận Mỹ-Iran mở ra để tăng cường sự hiện diện của EU tại khu vực.

Trong khi đó, cuộc gặp song phương giữa Thủ tướng Canada Mark Carney và Tổng thống Trump được cho là diễn biến “thú vị” nhất tại Hội nghị lần này. Thủ tướng đất nước lá phong đã nhiều lần cảnh báo về “sự suy thoái của trật tự quốc tế sau Chiến tranh Lạnh” và bày tỏ không chấp nhận nhượng bộ với Mỹ.

Tại Hội nghị thượng đỉnh G7, Thủ tướng Carney sẽ đối mặt với nhiều thách thức hơn bất kỳ người tiền nhiệm nào trước đây. Hiệp định Thương mại Mỹ-Canada-Mexico (USMCA) đến hạn đàm phán lại năm 2026 sẽ là phép thử thực sự cho quan hệ song phương và Hội nghị G7 là nơi hai nước sẽ đặt nền tảng cho cuộc đàm phán đó.

Phục hồi sau cú sốc năng lượng Trung Đông

Hệ quả kinh tế từ cuộc xung đột tại Iran nhiều khả năng sẽ chi phối các cuộc trao đổi hậu trường tại Evian. Trong thời gian phong tỏa eo biển Hormuz, giá dầu đã đạt mức 120 USD/thùng, giá khí đốt châu Âu gần như tăng gấp đôi và chi phí phân bón tăng vọt ảnh hưởng nghiêm trọng đến vụ trồng mùa Xuân ở vùng Trung Tây nước Mỹ và giá lương thực khắp châu Á.

Sau thỏa thuận Mỹ-Iran, tình hình năng lượng có dấu hiệu tích cực ngay lập tức, nhưng chưa thay đổi hoàn toàn. Việc sửa chữa các cơ sở hạ tầng năng lượng tại Vùng Vịnh sẽ mất nhiều thời gian, bao gồm tái khởi động các cơ sở LNG tại Qatar và đánh giá thiệt hại đối với hệ thống đường ống của Saudi Arabia. Việc bình ổn chuỗi cung ứng sau nhiều biến động về giá lương thực và phân bón cũng sẽ mất nhiều tháng.

Tại hội nghị, các nhà lãnh đạo châu Âu sẽ thúc đẩy cam kết cụ thể về đa dạng hóa nguồn cung, các thỏa thuận LNG và đẩy nhanh chuyển đổi năng lượng tái tạo.

Thỏa thuận Mỹ-Iran không làm cho các mục tiêu đó trở nên cấp bách hơn, song tạo ra điều kiện chính trị thuận lợi để cụ thể hóa các mục tiêu này trong lúc người dân châu Âu vẫn cảm nhận rõ tác động của cú sốc năng lượng vừa qua.

Áp lực thời gian đối với các nước G7

Hội nghị thượng đỉnh G7 năm nay chỉ diễn ra trong ba ngày, song phải giải quyết một chương trình nghị sự dày đặc, bao gồm vấn đề Ukraine, Hội nghị thượng đỉnh NATO và Chiến lược An ninh châu Âu sắp tới cũng như đàm phán USMCA. Thông báo về thỏa thuận Mỹ-Iran ngay trước thềm hội nghị đã góp phần gia tăng áp lực thời gian cho các nước G7 trong lần gặp này.

Tuyên bố chung của Hội nghị thượng đỉnh G7 tại Evian được kỳ vọng không chỉ đưa ra những ngôn từ đúng đắn, mà còn tạo ra các cam kết cụ thể nhằm triển khai các bước đi tiếp theo: Cam kết chính trị đối với quá trình đàm phán hạt nhân Iran kéo dài 30 ngày sau thỏa thuận, cam kết đáng tin cậy về Ukraine đủ sức khiến Nga chú ý, khung đàm phán USMCA, và một khuôn khổ về an ninh năng lượng và chuyển đổi năng lượng cho châu Âu.

Việc Tổng thống Trump đến hội nghị với một thỏa thuận Mỹ-Iran là điều nằm ngoài dự tính của các nhà lãnh đạo G7. Liệu thỏa thuận này có dẫn đến những kết quả thực chất, bền vững cho nhóm G7 hay không sẽ là điều được mong chờ trong ba ngày tới.

(theo Modern Diplomacy)

Minh Nhuận