Xung đột Iran ảnh hưởng thế nào tới thị trường chứng khoán?

Xung đột giữa Hoa Kỳ, Israel và Iran bùng phát sáng 28/2/2026 đã đánh dấu bước leo thang nghiêm trọng tại Trung Đông và làm dấy lên lo ngại gián đoạn nguồn cung dầu, nguy cơ suy thoái kinh tế toàn cầu. Tâm lý nhà đầu tư trong nước vì vậy chịu áp lực ngay khi thị trường mở cửa phiên đầu tuần.

Thị trường bắt đầu tháng 3/2026 với thông tin tiêu cực: Mỹ và đồng minh Isarel tấn công Iran. Điều này dẫn đến thị trường chứng khoán thế giới giảm mạnh. VN-Index cũng chịu áp lực bán mạnh khi gặp vùng đỉnh cũ quanh 1.900 điểm. Kết phiên giao dịch ngày 2/3, VN-Index giảm -34,23 điểm (- 1,82%) về mức 1.846,50 điểm.

Theo VPBankS, liên quân Mỹ và Israel thực hiện gần 900 cuộc không kích trong 12 giờ đầu, nhằm vào lãnh đạo và các cơ sở quân sự, hạt nhân của Iran. Tổng thống Donald Trump tuyên bố chiến dịch nhằm thay đổi chế độ tại Tehran. Đặc biệt, việc eo biển Hormuz bị phong tỏa, vận chuyển dầu khí gần như tê liệt, làm gia tăng nguy cơ chiến tranh khu vực và rủi ro đối với ổn định kinh tế, tài chính toàn cầu.

Áp lực điều chỉnh ngắn hạn

Trong bối cảnh đó, VPBankS nhận định VN Index sẽ đối mặt với biến động ngắn hạn trong tuần từ 2/3 - 6/3/2026, chủ yếu do tâm lý “risk off” toàn cầu và nguy cơ giá dầu vọt lên vùng 90 đến trên 100 USD mỗi thùng nếu gián đoạn tại Hormuz kéo dài.

Khi chỉ số đang ở sát vùng đỉnh lịch sử 1.900 - 1.920 điểm, áp lực rung lắc đầu tuần là điều khó tránh. Kịch bản điều chỉnh có thể đưa VN Index về vùng 1.850 - 1.870 điểm, thậm chí sâu hơn về 1.800 - 1.830 điểm nếu khối ngoại bán ròng mạnh.

Nguồn cung dầu của OPEC. Ảnh: VPBankS

Dù vậy, VPBankS cho rằng mức giảm tổng thể được đánh giá là không quá lớn và thường chỉ kéo dài vài phiên. Nguyên nhân là thị trường Việt Nam ít phụ thuộc trực tiếp vào dầu Iran, phản ứng chủ yếu thông qua dòng vốn ngoại. Lịch sử cho thấy VN Index thường biến động dưới 1% trong các xung đột Trung Đông gần đây.

Ngoại lệ đáng chú ý là sự kiện Iran tấn công Israel ngày 13/4/2024, khi chỉ số giảm mạnh do áp lực tỷ giá và bán ròng của khối ngoại thay vì tác động trực tiếp từ dầu mỏ.

Báo cáo của VPBankS nhấn mạnh đà giảm nếu có chủ yếu mang tính ngắn hạn và thị trường có thể phục hồi nhanh nếu xung đột không kéo dài hoặc không gây tổn hại nghiêm trọng đến nguồn cung toàn cầu. Trường hợp OPEC ổn định được thị trường kịp thời, VN Index có thể tích lũy trở lại và nối lại xu hướng tăng, qua đó mở ra cơ hội chọn lọc cổ phiếu.

Trong bức tranh đó, nhóm dầu khí và năng lượng được xem là hưởng lợi rõ rệt từ giá dầu cao, với các mã như GAS, BSR, PVS, PVD, PVC, OIL và PLX được kỳ vọng cải thiện biên lợi nhuận nhờ các dự án thượng nguồn và hạ tầng khí được thúc đẩy.

Nhóm hóa chất, đặc biệt phân bón như DPM, DCM, BFC và CSV, cũng có thể phản ứng tích cực khi giá nguyên liệu tăng. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cảng biển và logistics như GMD, PVT và HAH có khả năng hưởng lợi từ thay đổi tuyến vận tải hoặc nhu cầu năng lượng tăng lên, qua đó hỗ trợ giá cước.

Ngược lại, các ngành nhạy cảm với lạm phát như tiêu dùng, sản xuất và vận tải đường bộ có thể chịu áp lực nếu giá xăng dầu bán lẻ tăng mạnh.

Tổng thể, VPBankS khuyến nghị nhà đầu tư giữ bình tĩnh, tập trung vào các điểm sáng thay vì hoảng loạn trước biến động tạm thời, bởi thị trường thường “shake off” nhanh các xung đột mang tính cục bộ.

Ở góc nhìn tích cực hơn, ông Ngô Minh Đức – Chủ tịch LCTV Investment cho rằng kịch bản chiến sự tại Iran kết thúc nhanh khi lãnh đạo và tướng lĩnh chủ chốt bị loại bỏ bởi Mỹ và Israel sẽ tạo cú đảo chiều mạnh trên thị trường tài chính.

Ông Ngô Minh Đức kỳ vọng vào pha đảo chiều của thị trưởng.

Giá dầu và vàng – vốn tăng do rủi ro địa chính trị – sẽ lập tức đánh mất động lực nếu nguy cơ lan rộng được loại trừ trong 24 giờ. Khi rủi ro giảm, tâm lý thị trường toàn cầu, bao gồm thị trường chứng khoán Việt Nam, có thể ổn định trở lại và hướng đến mục tiêu nâng hạng, nhờ dòng vốn quốc tế tăng tính sẵn sàng.

Những nhà đầu cơ kỳ vọng chiến tranh kéo dài để hưởng lợi từ biến động giá vàng và dầu sẽ đối mặt cảm giác hụt hẫng khi câu chuyện rủi ro biến mất đột ngột. Thị trường sẽ quay lại định giá dựa trên yếu tố vĩ mô và dòng tiền hơn là "tin nóng".

Ảnh hưởng đến nguồn cung năng lượng và xu hướng trú ẩn an toàn

Song song với diễn biến quân sự, việc phong tỏa Eo biển Hormuz trở thành yếu tố then chốt tác động đến kinh tế toàn cầu. Theo Reuters, giá dầu Brent đã tăng 10% lên khoảng 80 USD mỗi thùng trên thị trường OTC ngày 1/3/2026.

VPBankS cho biết Hormuz chiếm 20 - 22% nguồn cung dầu toàn cầu, tương đương 20 - 21 triệu thùng mỗi ngày, chủ yếu từ Saudi Arabia, Iraq, UAE, Kuwait, Qatar và Iran, đồng thời là tuyến vận chuyển quan trọng với khí đốt tự nhiên hóa lỏng. Phần lớn dầu qua đây xuất sang châu Á, trong đó Trung Quốc chiếm khoảng 50%, tiếp theo là Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.

Dù Iran sản xuất khoảng 3,3 triệu thùng mỗi ngày và xuất khẩu 1,5 triệu thùng, một gián đoạn ngắn tại Hormuz vẫn có thể gây cú sốc nguồn cung. Trong kịch bản xấu, giá dầu có thể tăng thêm 10 - 50 USD mỗi thùng, lên vùng 90 - 150 USD. Nếu xung đột leo thang, nguồn cung toàn cầu có thể giảm 10 - 20%, đẩy giá lên 130 - 200 USD mỗi thùng trong trường hợp cực đoan.

Theo VPBankS, OPEC+ cam kết tăng thêm 206.000 thùng mỗi ngày từ tháng Tư, tương đương chưa đến 0,2% nhu cầu toàn cầu. Saudi Arabia có thể thay thế phần lớn lượng xuất khẩu của Iran trong vài tuần hoặc vài tháng.

Mỹ hiện là nhà sản xuất dầu lớn nhất thế giới và mức độ phụ thuộc toàn cầu vào dầu Iran được đánh giá là thấp. Nếu Mỹ triển khai hải quân để mở lại eo biển, thời gian gián đoạn có thể rút ngắn, qua đó giảm áp lực lạm phát, bao gồm giá xăng dầu tại Việt Nam.

Trong khi đó, ông Ngô Minh Đức cũng cho rằng giá dầu hiện nay chịu sự chi phối mạnh mẽ từ địa chính trị (xung đột tại Trung Đông và Nga-Ukraine gây rủi ro đứt gãy nguồn cung) và chính sách của OPEC+ (chủ động cắt giảm sản lượng để giữ giá).

Ở phía đối ứng, nguồn cung dầu đá phiến của Mỹ đóng vai trò điều tiết nhờ tính linh hoạt cao. Về phía cầu, tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu, đặc biệt là nhu cầu tiêu thụ từ Trung Quốc và biến động của đồng USD, là những nhân tố quyết định xu hướng.

Cuối cùng, xu hướng chuyển dịch năng lượng sang xe điện và năng lượng tái tạo đang tạo áp lực giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ trong dài hạn.

Nam Hải