Giá dầu, vàng, chứng khoán nhảy múa vì xung đột Mỹ/Israel-Iran, kinh tế toàn cầu sẽ thế nào?

Xung đột tại Trung Đông đang leo thang ở mức chưa từng có tiền lệ. Thủ đô Tehran và nhiều thành phố của Iran bị vũ khí của Mỹ và Israel tấn công, trong khi Iran cũng không kích các địa điểm tại Israel cùng nhiều căn cứ Mỹ ở Trung Đông.

Tình hình càng nghiêm trọng hơn khi các bên vẫn chưa có dấu hiệu tìm kiếm giải pháp ngoại giao.

Ngày 2-3, ông Ebrahim Jabari – cố vấn cấp cao của Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran (IRGC) – tuyên bố eo biển Hormuz hiện đã bị phong tỏa và cảnh báo bất kỳ tàu thuyền nào tìm cách đi qua sẽ bị tấn công. Động thái này có thể khiến hoạt động giao thương qua eo biển này ảnh hưởng nghiêm trọng.

Các chuyên gia và nhiều cơ quan truyền thông nhận định trong trường hợp cuộc xung đột này và tình trạng đóng cửa eo biển Hormuz kéo dài thì kinh tế toàn cầu sẽ bị ảnh hưởng lớn.

Khói bốc lên ở Tehran (Iran) sau một cuộc không kích vào ngày 1-3. Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Giá dầu, vàng lên cao, chứng khoán giảm điểm

Ngày 2-3, giá dầu đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều tháng khi xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran tiếp tục leo thang ở Trung Đông.

Cụ thể, vào sáng 2-3, giá dầu Brent tăng vọt tới 13% trong phiên giao dịch đầu ngày, lên mức 82 USD/thùng. Đây là mức cao nhất trong 14 tháng qua. Giá dầu thô West Texas Intermediate của Mỹ đã tăng 5,36 USD, tương đương 8%, lên 72,38 USD/thùng.

Theo tờ The Guardian, nguyên nhân của việc giá dầu tăng là do eo biển Hormuz – một trong những tuyến đường giao thông quan trọng nhất cho thương mại toàn cầu – bị đóng, làm gia tăng lo ngại về nguồn cung dầu.

Giá khí đốt châu Âu tăng tới 39% vào ngày 2-3. Giá điện ở châu Âu cũng tăng do giá khí đốt và dầu mỏ tăng cao. Hợp đồng điện năng cơ bản kỳ hạn một năm của Đức tăng 3,6% lên 82,50 euro/MWh, trong khi hợp đồng tương đương của Pháp tăng 1,2% lên 51,00 euro/MWh.

Vàng -– thường được các nhà đầu tư coi là tài sản trú ẩn an toàn trong thời kỳ khủng hoảng – cũng đã tăng giá 2,5% lên 5.408 USD/ounce.

Giàn bơm dầu ở Midland, Texas (Mỹ). Ảnh: THE NEW YORK TIMES

Thị trường chứng khoán châu Âu ngày 2-3 chứng kiến sự giảm điểm, khi chỉ số FTSE 100 của Anh giảm 1% xuống còn 10.798 điểm. Chỉ số Dax của Đức giảm 1,6%, CAC 40 của Pháp giảm 1,5%, FTSE MIB của Ý giảm 1,8% và Ibex của Tây Ban Nha giảm 2,4%.

Tại Nhật, chỉ số Nikkei 225 giảm gần 2,4%. Sau đó, chỉ số này đã dần phục hồi. Tại Úc, chỉ số ASX 200 mở cửa giảm mạnh. Chỉ số Shenzhen Composite của Trung Quốc giảm 0,7%.

Rủi ro kinh tế toàn cầu

Theo ông Edward Fishman – nghiên cứu viên cao cấp tại tổ chức nghiên cứu Hội đồng Quan hệ Đối ngoại – cho rằng có hai kịch bản chính cho thị trường năng lượng trong thời gian tới.

Kịch bản đầu là sẽ có “sự gián đoạn đáng kể và kéo dài đối với tất cả giao thông qua eo biển Hormuz, vốn là điểm nghẽn hàng hải quan trọng nhất trên thế giới”. Vì eo biển này vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu của thế giới, nếu nó bị đóng cửa, theo ông Fishman, “bạn sẽ phải đối mặt một cú sốc khổng lồ đối với giá dầu toàn cầu”.

Các nhà phân tích dự đoán rằng kịch bản như vậy có thể đẩy giá dầu lên trên 100 USD/thùng.

Theo ông Fishman, kịch bản khả thi hơn và ít gây thiệt hại hơn là eo biển không bị đóng cửa hoàn toàn, mà chỉ là việc bán dầu của Iran bị ngừng lại. Nếu điều này xảy ra, giá dầu có thể tăng lên ít nhất 80 USD/thùng.

Trung Quốc là bên mua dầu lớn từ vùng Vịnh. Điều này có nghĩa là nền kinh tế của nước này sẽ bị thiệt hại nếu hàng hải tại Vùng Vịnh bị gián đoạn nghiêm trọng.

Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ, khoảng 84% dầu thô, khí ngưng tụ và 83% khí tự nhiên hóa lỏng, đi qua eo biển Hormuz vào năm 2024 là dành cho thị trường châu Á với các điểm đến chính là Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ, Nhật.

Các nhà phân tích tại hãng Capital Economics cho rằng việc giá dầu Brent tăng lên 100 USD/thùng có thể làm tăng lạm phát toàn cầu từ 0,6% đến 0,7%.

Xung đột kéo dài có thể khiến châu Âu nằm trong số các nền kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề, do sự tăng vọt không chỉ về giá dầu mà còn cả chi phí khí đốt tự nhiên hóa lỏng, theo tờ Finnacial Times.

Giá năng lượng tăng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến người tiêu dùng khi họ đổ xăng hoặc sưởi ấm nhà cửa. Điều này cũng ảnh hưởng đến các công ty trong nhiều ngành công nghiệp khác nhau và có khả năng gây ra thêm nhiều gián đoạn chuỗi cung ứng.

Tuy nhiên, tác động chính sách tức thời đối với Ngân hàng Trung ương châu Âu có thể tương đối hạn chế, do lạm phát khu vực đồng euro vẫn ở mức thấp hơn mục tiêu là 1,7%. Điều này có thể cho phép ngân hàng này duy trì chính sách không thay đổi so với hiện tại.

Ngoài ra, cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông sẽ gây ra cú sốc lớn đối với niềm tin của thị trường và có thể làm dấy lên lo ngại rằng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ ít có khả năng nới lỏng chính sách tiền tệ.

Eo biển Hormuz nhìn từ Các Tiểu Vương quốc Ả Rập Thống nhất vào tháng 2. Ảnh: AFP

Theo ông Tomasz Wieladek – nhà kinh tế trưởng khu vực châu Âu tại hãng quản lý đầu tư T Rowe Price, điều này cũng có thể làm tổn hại đến sự lạc quan của giới doanh nghiệp và hạn chế đầu tư.

“Có một chủ đề về quá nhiều cú sốc xảy ra cùng một lúc. Bạn có Venezuela, Greenland, thuế quan và giờ là Iran, tất cả chỉ trong vòng hai tháng” – ông nói.

Ngoài ra, theo trang tin The Conversation, một phần ba lượng phân bón thương mại của thế giới đi qua eo biển này. Cả chuỗi cung ứng năng lượng và nông nghiệp đều đã bị mất ổn định do xung đột tại Ukraine. Việc giá cả các mặt hàng này tiếp tục tăng có thể gây ra những hậu quả sâu rộng.

KHOA ĐIỀM