Xuất khẩu thủy sản 2026: Cần những điều kiện để bứt tốc

Theo VASEP, trong 4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản đạt gần 4 tỷ USD, tăng 14–15% so với cùng kỳ năm 2025, cho thấy thị trường có tín hiệu phục hồi tích cực. Các mặt hàng chủ lực như tôm, cá tra, mực – bạch tuộc, cua ghẹ và nhuyễn thể đều ghi nhận tăng trưởng, trong đó tôm đạt khoảng 1,5 tỷ USD và cá tra đạt khoảng 734 triệu USD.

4 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu thủy sản đạt gần 4 tỷ USD, tăng 14–15% so với cùng kỳ năm 2025.

Về thị trường, Trung Quốc tiếp tục là điểm sáng của xuất khẩu thủy sản Việt Nam. Chỉ trong 4 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc và Hong Kong (Trung Quốc) đạt hơn 1 tỷ USD, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Ngược lại, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm khoảng 6% do tác động từ các chính sách thương mại và các vụ việc điều tra liên quan đến chống trợ cấp, lao động và phòng vệ thương mại.

Tại Hội nghị với các hiệp hội ngành hàng bàn biện pháp thúc đẩy xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 vừa qua, ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho biết, riêng khu vực Trung Quốc – Hồng Kông đạt hơn 1 tỷ USD sau 4 tháng, tăng trên 16% so với cùng kỳ, cho thấy nhu cầu tiêu thụ đang phục hồi rõ nét. Thị trường Nhật Bản duy trì mức tăng ổn định 1,8%, góp phần giữ nhịp tăng trưởng chung của ngành.

Ở chiều ngược lại, thị trường Hoa Kỳ giảm khoảng 6 – 7%, là thị trường duy nhất trong nhóm lớn ghi nhận mức sụt giảm. Tuy nhiên, diễn biến này chủ yếu mang tính ngắn hạn, xuất phát từ các rào cản kỹ thuật và điều chỉnh chính sách, hơn là suy giảm nhu cầu.

Cũng theo ông Nguyễn Hoài Nam, hầu hết các nhóm mặt hàng thủy sản đều ghi nhận tăng trưởng tích cực. Một số sản phẩm chủ lực như tôm, cá tra tiếp tục đóng vai trò trụ cột, trong khi các mặt hàng khai thác biển cũng duy trì sản lượng ổn định. Riêng cá ngừ giảm khoảng 6%, phản ánh áp lực từ thị trường và quy định nhập khẩu.

Đại diện VASEP cho rằng, ngành thủy sản tăng trưởng chưa thực sự bền vững khi xuất khẩu thời gian qua chịu tác động từ chi phí logistics cao, cạnh tranh quốc tế gay gắt và các rào cản kỹ thuật ngày càng gia tăng. Đặc biệt, xuất khẩu sang Hoa Kỳ và EU vẫn gặp nhiều khó khăn do thuế, yêu cầu truy xuất nguồn gốc, IUU và các quy định mới như MMPA, chứng nhận CoA, C/C, P/S,…

Thời gian gần đây, nhiều thị trường lớn như Hoa Kỳ và châu Âu liên tục cập nhật các quy định liên quan đến nhập khẩu thủy sản, yêu cầu doanh nghiệp phải điều chỉnh để đáp ứng tiêu chuẩn mới.

Đối với thị trường châu Âu, các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc, bảo vệ môi trường và trách nhiệm xã hội ngày càng khắt khe. Việc duy trì "thẻ vàng" đối với thủy sản khai thác tiếp tục tạo áp lực lớn cho doanh nghiệp trong quá trình xuất khẩu.

Bên cạnh đó, với thị trường trong nước, doanh nghiệp ngành thủy sản cũng đang đối mặt với nhiều bất cập, như: thủ tục hành chính còn phức tạp, chi phí tuân thủ cao; vướng mắc trong kiểm soát nguyên liệu nhập khẩu; quy định về thuế GTGT đối với hàng tái nhập; bất cập trong kiểm dịch, an toàn thực phẩm; chi phí xử lý nước thải trong khu công nghiệp; thiếu khung pháp lý cho đầu tư hạ tầng thủy lợi và nuôi trồng.

Theo VASEP, năm 2026 vẫn có những cơ hội cho thủy sản Việt Nam, nhưng đó là những cơ hội có điều kiện. Nếu tháo gỡ hiệu quả các khó khăn phát sinh, kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt trên 12 tỷ USD, tăng trưởng 8–10% so với năm 2025.

Để đạt mục tiêu này, Hiệp hội kiến nghị Chính phủ và Bộ NNMT tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ, chuyển mạnh sang quản lý rủi ro và hậu kiểm; đồng thời tăng cường cập nhật các yêu cầu mới từ thị trường nhập khẩu.

Ngoài ra, VASEP đề xuất hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thực phẩm, môi trường, thuế; hỗ trợ tín dụng; thúc đẩy đầu tư hạ tầng nuôi trồng, khai thác; phát triển nguồn nguyên liệu ổn định; và tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu.

Hiệp hội cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc tăng cường đối thoại chính sách giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp, nhằm kịp thời xử lý các vướng mắc phát sinh, đồng hành cùng ngành thủy sản phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới.

Hồng Hương