Xuất khẩu gạo tăng nhẹ, đối mặt áp lực giá và chi phí logistics

Sản lượng tăng, giá giảm

Chiều 24/3, tại Cần Thơ, Bộ Công Thương cùng UBND TP Cần Thơ tổ chức Hội nghị "Thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026". Tại hội nghị, ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương báo cáo kết quả xuất khẩu gạo đầu năm 2026.

Quang cảnh hội nghị chiều 24/3.

Tính đến hết ngày 15/3/2026, Việt Nam xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, kim ngạch xuất khẩu ước 826,2 triệu USD. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng tăng 2,3% nhưng giá trị lại giảm 8,7%, kéo giá xuất khẩu bình quân xuống còn 477,6 USD/tấn, giảm 10,7%.

Trong cơ cấu thị trường, Philippines tiếp tục là khách hàng lớn nhất, chiếm gần 56% tổng lượng xuất khẩu, với hơn 711.000 tấn, tăng mạnh 30% so với cùng kỳ. Trung Quốc đứng thứ hai với hơn 178.000 tấn, tăng đột biến 143,7%. Một số thị trường khác như Malaysia, Australia cũng ghi nhận mức tăng trưởng tích cực.

Ngược lại, khu vực châu Phi có dấu hiệu chững lại sau giai đoạn tăng trưởng cao năm 2025. Xuất khẩu sang Bờ Biển Ngà giảm tới 68,5%, Ghana giảm 22,7%. Một số thị trường truyền thống khác như Singapore, Indonesia cũng sụt giảm mạnh.

Về chủng loại, gạo trắng vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với hơn 60%, trong đó gạo 5% tấm chiếm phần lớn. Gạo thơm và gạo chất lượng cao tiếp tục gia tăng, chiếm gần 26%, phản ánh xu hướng nâng cấp chất lượng và giá trị gia tăng của ngành hàng.

"Đáng chú ý, thị trường xuất khẩu gạo đang dần mở rộng sang các khu vực "khó tính" như châu Âu, Nhật Bản. Dù sản lượng chưa lớn, nhưng giá trị cao, cho thấy khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của gạo Việt ngày càng cải thiện, đồng thời tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do", ông Nguyễn Anh Sơn cho biết.

Doanh nghiệp xuất gạo tại Cảng Mỹ Thới, tỉnh An Giang.

Áp lực từ chi phí và cạnh tranh

Ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA) lo âu, xung đột Trung Đông đã đẩy giá dầu tăng mạnh, kéo theo nguy cơ thiếu hụt dầu DO phục vụ sản xuất và vận chuyển.

Việc thiếu nhiên liệu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của máy gặt đập liên hợp mà còn làm gián đoạn khâu thu mua khi thương lái phụ thuộc nhiều vào ghe, tàu vận chuyển. Hệ quả là tiến độ thu hoạch chậm lại, chất lượng lúa giảm, kéo giá bán đi xuống.

Thực tế tại đồng ruộng cho thấy áp lực chi phí đang bào mòn lợi nhuận của nông dân. Giá lúa hiện giảm còn khoảng 5.900 đồng/kg, thấp hơn trước Tết 400–500 đồng/kg, trong khi giá xăng dầu, vật tư nông nghiệp và nhân công đều tăng. Với những hộ thuê đất sản xuất, bài toán càng trở nên khó khăn khi chi phí đầu vào cao khiến lợi nhuận gần như không còn.

Không chỉ nông dân, doanh nghiệp xuất khẩu cũng chịu áp lực lớn khi chi phí logistics tăng vọt. Giá cước vận chuyển gạo đi Trung Đông đã tăng từ khoảng 1.000 USD/container lên 3.000 - 4.000 USD/container, làm giảm sức cạnh tranh của gạo Việt trên thị trường quốc tế.

Nông dân TP Cần Thơ thu hoạch lúa. Vụ mùa năm nay, giá giảm, lợi nhuận không cao.

Ông Nguyễn Việt San, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương cho rằng, từ cuối tháng 2/2026, xung đột tại Trung Đông đã bắt đầu tác động rõ nét đến hoạt động xuất khẩu gạo.

Giá dầu tăng kéo theo chi phí vận chuyển nội địa tăng thêm khoảng 20.000 - 30.000 đồng/tấn. Thời gian vận chuyển quốc tế kéo dài thêm 10–15 ngày, chi phí bảo hiểm và cước tàu cũng tăng mạnh.

Tình trạng thiếu container rỗng, hãng tàu điều chỉnh lịch trình, cắt giảm tuyến đến Trung Đông khiến việc giao hàng gặp nhiều khó khăn. Giá nguyên vật liệu đầu vào như bao bì cũng tăng, làm đội chi phí sản xuất.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu đối mặt nguy cơ thua lỗ với các hợp đồng đã ký trước đây, buộc phải giãn tiến độ giao hàng hoặc tạm hoãn ký hợp đồng mới.

Bên cạnh yếu tố chi phí, áp lực cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan cũng gia tăng. Nguồn cung toàn cầu dồi dào, trong khi vụ Đông Xuân trong nước bước vào thu hoạch rộ, tạo thêm áp lực lên giá gạo.

Tìm hướng đi mới cho hạt gạo

VFA kiến nghị Chính phủ triển khai các gói tín dụng ưu đãi (lãi suất khoảng 5–6%/năm) để doanh nghiệp thu mua tạm trữ, góp phần ổn định giá lúa cho nông dân. Đồng thời, cần có giải pháp đảm bảo nguồn cung nhiên liệu cho hoạt động thu hoạch và vận chuyển.

"Về dài hạn, yêu cầu đặt ra là phải tái cơ cấu thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Hiện Philippines vẫn là thị trường lớn nhất, chiếm gần 48% tổng lượng xuất khẩu, song xu hướng siết chặt nhập khẩu và thay đổi chính sách khiến rủi ro phụ thuộc ngày càng rõ", ông Đỗ Hà Nam, Chủ tịch VFA kiến nghị.

Đồng quan điểm trên, ông Trần Quốc Tuấn, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Vĩnh Long khẳng định, trước tình hình lúa giảm giá, nông dân bán lúa khó khăn, Trung ương sớm có cơ chế thu mua tạm trữ lúa gạo đủ mạnh để ổn định thị trường; triển khai gói tín dụng ưu đãi, mở rộng hạn mức vay cho doanh nghiệp thu mua.

"Các cơ quan liên quan đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường xuất khẩu và tăng kết nối với hệ thống phân phối trong nước; đồng thời có giải pháp kiểm soát hợp lý gạo nhập khẩu, đảm bảo cạnh tranh công bằng cho gạo nội địa", ông Tuấn đề xuất.

Nông dân bán lúa cho thương lái giá khoảng 5.900 đồng/kg, trừ chi phí không lợi nhuận. Một số nơi, nông dân chờ thương lái mua.

Để thúc đẩy xuất khẩu trong bối cảnh mới, bà Phan Thị Thắng, Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết, Bộ đã ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT (ngày 19/3/2026), yêu cầu tăng cường các giải pháp điều hành sản xuất, thu mua và xuất khẩu gạo.

Song song đó, Bộ đang rà soát hoạt động của các thương nhân xuất khẩu theo quy định, đồng thời xây dựng nghị định mới thay thế Nghị định 107/2018 nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, phù hợp với thực tiễn thị trường.

Trong bối cảnh nhiều biến động, việc nâng cao chất lượng, đa dạng hóa thị trường và chủ động thích ứng với chi phí logistics được xem là yếu tố then chốt để giữ vững vị thế của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Đào Văn