Thúc đẩy xuất khẩu gạo trước biến động của tình hình xung đột Trung Đông

Theo số liệu từ Hải quan, chỉ trong 2 tháng đầu năm 2026, Việt Nam đã xuất khẩu 1,27 triệu tấn gạo. Tuy nhiên, kim ngạch lại sụt giảm gần 12% so với cùng kỳ. Diễn biến này phản ánh rõ tình trạng “xuất nhiều nhưng thu ít”, khi giá gạo thế giới liên tục đi xuống do nguồn cung từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ và Thái Lan phục hồi mạnh mẽ. Thị trường quốc tế vì vậy chuyển sang tâm lý “chờ giá”, khiến giao dịch chậm lại.

Không chỉ chịu áp lực cạnh tranh, ngành gạo còn bị tác động mạnh từ xung đột leo thang tại Trung Đông từ cuối tháng 2-2026. Biến động địa chính trị này đã kéo theo hàng loạt hệ lụy cho chuỗi cung ứng toàn cầu. Giá nhiên liệu tăng đẩy chi phí vận chuyển trong nước lên thêm khoảng 20.000 – 30.000 đồng/tấn gạo. Đồng thời, tình trạng thiếu container rỗng, cước tàu biển tăng cao và lịch trình vận chuyển liên tục bị điều chỉnh khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó trong việc giao hàng đúng hạn.

Quang cảnh hội nghị.

Các đại biểu chủ trì hội nghị thúc đẩy xuất khẩu gạo năm 2026.

Đáng chú ý, chi phí vận chuyển một container gạo sang châu Âu hiện đã gần gấp đôi so với trước, thời gian giao hàng kéo dài hơn 2 tháng thay vì khoảng 40 ngày. Giá nguyên vật liệu đầu vào như bao bì cũng tăng theo, khiến chi phí sản xuất đội lên. Nhiều doanh nghiệp đứng trước nguy cơ thua lỗ với các hợp đồng đã ký trước đó, buộc phải giãn tiến độ hoặc tạm hoãn đơn hàng.

Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) trình bày tham luận tại hội nghị.

Các thị trường truyền thống tại Trung Đông như Iraq hay UAE bị gián đoạn do rủi ro vận chuyển, trong khi một số khách hàng tại châu Phi và châu Á cũng thận trọng hơn vì chi phí logistics tăng cao. Trong bức tranh nhiều gam màu xám, Philippines vẫn là điểm sáng, tiếp tục giữ vai trò thị trường tiêu thụ lớn và ổn định của gạo Việt.

Dù vậy, thách thức hiện tại cũng mở ra cơ hội tái cấu trúc ngành lúa gạo. Các chuyên gia nhận định, việc chạy theo sản lượng không còn phù hợp. Thay vào đó, cần tập trung vào phân khúc gạo chất lượng cao, ít biến động giá và có giá trị gia tăng lớn. Đặc biệt, Đề án phát triển 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp được kỳ vọng sẽ tạo bước ngoặt, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh.

Trong bối cảnh thị trường toàn cầu nhiều biến động, hướng đi bền vững cho gạo Việt không chỉ nằm ở sản lượng mà còn ở chất lượng, tiêu chuẩn xanh và khả năng truy xuất nguồn gốc. Khi đáp ứng được những yêu cầu này, gạo Việt mới có thể giữ vững vị thế và vươn xa trên thị trường quốc tế