Xuất khẩu gạo quý I tăng nhẹ nhưng áp lực giá và chi phí gia tăng

Xuất khẩu gạo tăng về lượng nhưng giảm giá trị

Ba tháng đầu năm 2026, hoạt động xuất khẩu gạo của Việt Nam ghi nhận tín hiệu tăng trưởng về sản lượng nhưng lại đối mặt với áp lực giảm giá trị và nhiều yếu tố bất lợi từ thị trường quốc tế. Theo số liệu của Cục Hải quan, tính đến hết ngày 15.3, Việt Nam đã xuất khẩu khoảng 1,74 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 826,2 triệu USD, với giá xuất khẩu bình quân 477,6 USD/tấn .

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Cục trưởng Xuất khẩu gạo - Bộ Công thương - Ảnh: H.B

So với cùng kỳ năm 2025, lượng gạo xuất khẩu tăng 2,3%, song giá trị lại giảm 8,7% và giá bình quân giảm tới 10,7% . Điều này phản ánh xu hướng giảm giá trên thị trường gạo thế giới cũng như áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ các quốc gia xuất khẩu chủ lực.

Thị trường truyền thống phục hồi mạnh

Ông Nguyễn Thanh Sơn, Cục trưởng Xuất khẩu gạo - Bộ Công thương: "Điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu gạo đầu năm là sự phục hồi mạnh mẽ của các thị trường truyền thống. Philippines tiếp tục là thị trường lớn nhất, chiếm tới 55,86% tổng lượng xuất khẩu, đạt hơn 711.000 tấn, tăng 30% so với cùng kỳ . Sự gia tăng này chủ yếu do quốc gia này dỡ bỏ lệnh tạm ngừng nhập khẩu gạo từ đầu năm 2026".

Nông dân ĐBSCL đang thu hoạch lúa Đông Xuân - Ảnh: T.L

Trung Quốc cũng ghi nhận mức tăng trưởng đột biến, đạt hơn 178.000 tấn, tăng tới 143,7%, chiếm khoảng 14% tổng lượng xuất khẩu . Ngoài ra, các thị trường như Malaysia, Australia tiếp tục tăng trưởng tích cực.

Tuy nhiên, khu vực Châu Phi lại có dấu hiệu chững lại sau giai đoạn tăng trưởng mạnh năm 2025. Ghana giảm 22,7%, Bờ Biển Ngà giảm tới 68,5%, Senegal giảm hơn 53% . Điều này cho thấy sự biến động mạnh về nhu cầu và cạnh tranh tại khu vực này.

Chuyển dịch cơ cấu sản phẩm theo hướng chất lượng cao

Về cơ cấu, gạo trắng vẫn chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 60,4%, trong đó gạo 5% chiếm chủ yếu. Gạo thơm chiếm gần 26% và gạo nếp khoảng 4,57% .

Đáng chú ý, các dòng gạo chất lượng cao như gạo thơm, gạo ST và gạo trắng cao cấp đang gia tăng tỷ trọng, phù hợp với xu hướng tiêu dùng và nâng cao giá trị xuất khẩu. Đây cũng là minh chứng cho việc chất lượng gạo Việt Nam ngày càng được cải thiện, đủ khả năng tiếp cận các thị trường khó tính như Nhật Bản và Châu Âu.

Nông dân đang thu hoạch lúa - Ảnh: Trung Chánh

Áp lực từ chi phí và biến động toàn cầu

Dù có tín hiệu tích cực về sản lượng, xuất khẩu gạo Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Đặc biệt, xung đột tại Trung Đông từ cuối tháng 2.2026 đã tác động mạnh đến chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chi phí vận chuyển trong nước tăng thêm 20.000–30.000 đồng/tấn gạo, giá nguyên vật liệu đầu vào như bao bì cũng tăng, trong khi tình trạng thiếu container rỗng và điều chỉnh lịch tàu khiến tiến độ giao hàng bị ảnh hưởng .

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu phải đối mặt nguy cơ thua lỗ do ký hợp đồng với giá cũ trong khi chi phí phát sinh tăng cao. Một số đơn hàng buộc phải tạm hoãn hoặc đàm phán lại, khiến hoạt động xuất khẩu trở nên thận trọng hơn.

Cạnh tranh gia tăng, nguồn cung dồi dào

Trên thị trường thế giới, cạnh tranh từ các quốc gia xuất khẩu lớn như Ấn Độ, Thái Lan, Pakistan tiếp tục gây áp lực lên giá gạo Việt Nam. Theo dự báo, xuất khẩu gạo của Ấn Độ vẫn duy trì ở mức cao khoảng 25 triệu tấn trong năm 2026 .

Trong khi đó, nguồn cung trong nước khá dồi dào khi vụ Đông Xuân 2025–2026 bước vào thu hoạch rộ. Dự kiến, tổng lượng gạo hàng hóa phục vụ xuất khẩu năm 2026 đạt khoảng 7,73 triệu tấn, riêng 6 tháng đầu năm khoảng 4 triệu tấn . Điều này vừa tạo lợi thế về nguồn cung, vừa gây áp lực giảm giá trong ngắn hạn.

Những loại gạo mới từ Viện lúa ĐBSCL - Ảnh: V.K.K

Triển vọng và yêu cầu điều hành linh hoạt

Trong bối cảnh hiện nay, việc điều hành xuất khẩu gạo đóng vai trò then chốt nhằm đảm bảo cân đối giữa xuất khẩu và tiêu dùng nội địa, đồng thời bảo vệ lợi ích người nông dân.

Bộ Công thương đã ban hành Chỉ thị số 08/CT-BCT (ngày 19.3.2026) nhằm tăng cường các giải pháp thúc đẩy sản xuất và xuất khẩu gạo, đồng thời rà soát hoạt động của các doanh nghiệp xuất khẩu để đảm bảo tuân thủ quy định và nâng cao hiệu quả thị trường .

Về dài hạn, xu hướng chuyển dịch sang gạo chất lượng cao, mở rộng thị trường và tận dụng các hiệp định thương mại tự do sẽ là hướng đi chiến lược. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng bền vững, ngành gạo cần thích ứng linh hoạt với biến động toàn cầu, đặc biệt là chi phí logistics, chính sách nhập khẩu và cạnh tranh quốc tế.

Văn Kim Khanh