Việc hiến mô - tạng, đảm bảo tính tự nguyện và quy trình chặt chẽ

Ảnh: Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan tại buổi họp báo. Ảnh: Trần Minh.

Mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, bảo đảm tính tự nguyện

Thông tin tại họp báo, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) đang trong quá trình được các Đại biểu Quốc hội xem xét, thảo luận. Bộ Y tế tiếp tục lắng nghe ý kiến của Đại biểu Quốc hội, người dân và các cơ quan báo chí để hoàn thiện dự thảo với tinh thần cầu thị cao nhất.

Theo Bộ trưởng, mọi ý kiến đóng góp đều được Ban soạn thảo xem xét thấu đáo, tiếp thu và giải trình trước Quốc hội. Những nội dung cần điều chỉnh để hoàn thiện dự án luật sẽ được nghiên cứu tiếp thu; những vấn đề người dân chưa hiểu rõ cũng cần được giải thích đầy đủ, thấu đáo.

Mục tiêu xây dựng dự án luật là khắc phục những vướng mắc, bất cập của luật hiện hành sau 20 năm triển khai, trong bối cảnh khoa học, công nghệ đã có những bước phát triển vượt bậc.

Một trong những nội dung được Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh là nguyên tắc tự nguyện trong hiến mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác. Bộ trưởng khẳng định dự thảo luật được xây dựng trên nguyên tắc hoàn toàn tự nguyện, không ép buộc bất kỳ ai.

Theo Bộ trưởng Đào Hồng Lan, hoạt động vận động hiến tạng từ người trưởng thành hiện nay được thực hiện trên tinh thần tự nguyện, nhân văn và sẻ chia. Vì vậy, việc đặt vấn đề ép buộc khi xem xét nguyện vọng hiến tạng trong những trường hợp liên quan đến trẻ em là cách tiếp cận không phù hợp với tinh thần của dự thảo.

Bộ trưởng cho rằng, nếu một gia đình không may mất đi người con nhỏ và có nguyện vọng hiến tạng để một phần hình hài của con tiếp tục hiện diện trong cơ thể người khác, đồng thời trao cơ hội sống cho những bệnh nhi đang chờ ghép tạng, thì pháp luật cần xem xét mở ra con đường nhân đạo đó, với các điều kiện và quy trình chặt chẽ.

Một ca ghép tạng tại bệnh viện Việt Đức (ảnh: BVCC).

Bộ trưởng cũng nhìn nhận, trong quá trình xây dựng văn bản pháp luật, một số quy định hoặc câu chữ có thể chưa thật sự chặt chẽ. Vì vậy, trách nhiệm của cơ quan soạn thảo và các bên liên quan là cùng đóng góp, hoàn thiện dự thảo để bảo đảm tính rõ ràng, khả thi và phù hợp với thực tiễn.

Khái quát tinh thần của dự án luật, Bộ trưởng Đào Hồng Lan nhấn mạnh hai nguyên tắc cốt lõi: “Mở” và “chặt”. Trong đó, “mở” là mở rộng cơ hội cứu sống người bệnh, bao gồm những bệnh nhi đang cần được ghép tạng; còn “chặt” là bảo đảm nghiêm ngặt các điều kiện, điều khoản cấm, quy trình xác định chết não, đồng thời ngăn chặn thương mại hóa và các hành vi trục lợi.

Theo Bộ trưởng, hai nguyên tắc này phải được thực hiện xuyên suốt, với mục tiêu duy nhất là cứu chữa người bệnh, không vì bất kỳ mục đích nào khác. Bộ trưởng cũng bác bỏ những thông tin suy diễn cho rằng ngành y tế hoặc các cơ quan liên quan thúc đẩy xây dựng dự án luật vì mục đích thiếu trong sáng. Bà mong muốn các cơ quan báo chí đóng vai trò cầu nối, truyền tải chính xác tinh thần và nội dung của dự thảo đến người dân.

Đề xuất các điều kiện chặt chẽ

Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà cho biết, tính từ ca ghép tạng đầu tiên năm 1992 đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người. Tuy nhiên, nguồn mô, tạng hiến vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu điều trị. Trước thực tế này, dự thảo luật đề cập các biện pháp cụ thể nhằm mở rộng cơ hội hiến mô, tạng nhưng vẫn bảo đảm quyền lợi, sự tự nguyện và an toàn cho người hiến, đặc biệt là người chưa thành niên.

Theo Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà, dự thảo quy định phải có sự đồng ý của trẻ và cả cha, mẹ hoặc người giám hộ đương nhiên theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Dân sự. Về độ tuổi và phạm vi hiến mô tái sinh, dự thảo đề cập việc giới hạn trẻ từ 15 đến 18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; trẻ dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha, mẹ, anh, chị em ruột. Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến, chỉ cho phép hiến cho anh, chị em ruột.

Bên cạnh đó, người hiến phải được tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành, nhằm bảo đảm được cung cấp đầy đủ thông tin, thực sự tự nguyện và không bị cưỡng ép. Sự phản đối hoặc không đồng ý của trẻ ở bất kỳ tình huống, thời điểm nào đều phải được tôn trọng và ghi nhận.

Đối với hoạt động hiến sau khi chết, dự thảo luật quy định người hiến phải được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn phải bảo đảm tính độc lập, khách quan và được quy định chặt chẽ.

Theo thông tin tại họp báo, Việt Nam là quốc gia đứng thứ tư trên thế giới về mức độ chặt chẽ trong quy định xác định chết não. Một người chỉ được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của Hội đồng kết luận người đó đã chết não hoặc chết tuần hoàn.

Dự thảo cũng quy định người hiến phải có đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết; đồng thời phải có sự đồng ý của người đại diện của người hiến là cha, mẹ hoặc người giám hộ.

Cùng với đó, dự thảo luật bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.

Việc hoàn thiện các quy định về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác được kỳ vọng góp phần tháo gỡ những vướng mắc của luật hiện hành, mở rộng cơ hội điều trị cho người bệnh đang chờ ghép tạng, đồng thời bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, minh bạch và ngăn chặn mọi hành vi lợi dụng hoạt động hiến tạng vì mục đích thương mại.

Dương Toàn