Bộ Y tế họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi)

Tham dự có Đại biểu Quốc hội Lê Văn Khảm, Uỷ viên chuyên trách Uỷ ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; ông Tống Văn Thanh - Vụ trưởng Vụ Báo chí xuất bản, Ban Tuyên giáo Trung ương; ông Đặng Hoa Nam - Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam.

Uỷ viên Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan; Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà; Ông Tống Văn Thanh - Vụ trưởng Vụ Báo chí xuất bản, Ban Tuyên giáo Trung ương; TS Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam và Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh Hà Anh Đức tại buổi họp báo. Ảnh: Trần Minh

Về phía các tổ chức quốc tế có TS Angela Pratt - Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam tham dự.

Về phía Bộ Y tế, cùng tham dự có Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà và lãnh đạo các Vụ, Cục, Văn phòng Bộ, Bệnh viện, Trung tâm thuộc và trực thuộc Bộ.

Cuộc họp báo còn có sự tham gia của các chuyên gia nhi khoa, ghép tạng, ngoại khoa... đầu ngành.

Thay mặt Bộ Y tế, Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà thông tin về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) 

Theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) thời gian qua nhận được sự quan tâm rộng rãi của các đại biểu Quốc hội, các nhà khoa học và đông đảo Nhân dân. Bộ Y tế trân trọng, lắng nghe và tiếp thu mọi ý kiến đóng góp.

Cơ sở thực tiễn đề xuất Luật sửa đổi

Thông tin với báo chí, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam. 

Từ khi ca ghép tạng đầu tiên được thực hiện năm 1992 đến tháng 3 năm 2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, đem lại cuộc sống cho rất nhiều người trong đó có cả trẻ em. Tuy nhiên, trong quá trình 20 năm thực hiện đã có nhiều bất cập nên việc sửa đổi là rất cần thiết.

Mục đích và quan điểm xây dựng Luật sửa đổi

Theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, việc xây dựng Luật sửa đổi nhằm thể chế hóa các chủ trương, đường lối của Đảng về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân; Khắc phục các hạn chế, vướng mắc trong thực tiễn thi hành Luật năm 2006; 

Cùng đó hoàn thiện khung pháp lý cho hoạt động hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người, đáp ứng nhu cầu điều trị ngày càng tăng của Nhân dân.

Dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở: Bảo đảm nguyên tắc tự nguyện, nhân đạo, công bằng, bình đẳng, minh bạch và không phân biệt đối xử; Tăng cơ hội được ghép mô, bộ phận cơ thể người, ngăn chặn hành vi mua bán; Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cắt giảm thủ tục hành chính, chuyển đổi số; Đồng thời bảo đảm hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, khả thi và tương thích với điều ước quốc tế; Đối với trẻ em, vấn đề bảo vệ quyền trẻ em là trên hết.

Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Ảnh: Trần Minh

Một số điểm lớn trong Luật sửa đổi

Mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh:

Ngoài quy định về cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến, dự thảo Luật đã bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện của người đó. Việc đăng ký nguyện vọng hiến không đồng nghĩa với việc đủ điều kiện hiến. Dự thảo Luật đã quy định cụ thể về các điều kiện đối với người hiến tại thời điểm lấy mô, bộ phận cơ thể ở người hiến.

Ngoài quy định về chết não theo Luật hiện hành, dự thảo Luật đã bổ sung quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người chết tuần hoàn.

Bổ sung quy định cho phép hiến bộ phận cơ thể bị tổn thương hoặc bệnh lý như các đoạn chân, tay do tai nạn mà không thể nối lại cho người bệnh để lấy mô như gân, xương để ghép cho người bệnh khác.

Bổ sung các trường hợp được hiến mô bao gồm: Cho phép người hiến mô tái sinh khi còn sống như tế bào gốc, máu, huyết tương... và không cho phép hiến các loại mô không tái sinh khi còn sống như võng mạc, củng mạc, van tim…, trong đó:

Người từ đủ 18 tuổi trở lên được hiến mô tái sinh;
Người từ đủ 15 tuổi đến dưới 18 tuổi được hiến mô tái sinh (trừ máu và các thành phần máu) cho thành viên gia đình khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên;
Người dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh (trừ máu và các thành phần máu) cho cha đẻ, mẹ đẻ, anh ruột, chị ruột, em ruột khi không có người hiến khác phù hợp và phải đáp ứng các điều kiện bảo vệ người chưa thành niên.

Bổ sung quy định người vợ được nhận tinh trùng của người chồng đã chết, chết não, chết tuần hoàn hoặc phôi của chính hai vợ chồng để sinh con; lấy tinh trùng, noãn, mô tinh hoàn, mô buồng trứng của người dưới 18 tuổi để bảo tồn khả năng sinh sản.

Bổ sung các quy định cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người sau khi chết không đăng ký hiến nhưng có nguyện vọng hiến trước khi chết và được thành viên gia đình hoặc người đại diện đồng ý bằng văn bản theo quy định.

Tăng cường kiểm soát, ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến:

Quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên;
Bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép;
Bổ sung quy định để bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn lấy, ghép, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi.
Bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.
Bổ sung quy định về Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn, bảo đảm độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến và lấy, ghép. Một người chỉ được xác định chết não, chết tuần hoàn khi tất cả thành viên chuyên môn của Hội đồng cùng kết luận.
Quy định bắt buộc phải thực hiện điều phối qua hệ thống điều phối quốc gia đối với bộ phận cơ thể người và mô không tái sinh để bảo đảm công bằng, minh bạch, khách quan và phòng, chống mua bán.

Hoàn thiện cơ chế quản lý mô, tế bào và tạo điều kiện cho sự phát triển của y học tái tạo:

Bổ sung quy định quản lý mô, tế bào và các sản phẩm từ mô, tế bào theo toàn chuỗi, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, chất lượng, an toàn và kiểm soát nguy cơ, phản ứng bất lợi.

Tăng cường các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hiến, lấy, ghép và bảo đảm quyền lợi người hiến: Quy định cụ thể các nội dung do ngân sách Nhà nước bảo đảm; Quy định cụ thể hơn về quyền lợi của người đã hiến mô; Quy định xây dựng hệ thống thông tin quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế.

Các chuyên gia, nhà khoa học, nhà báo tham dự buổi họp báo. Ảnh: Trần Minh

Quy định liên quan đến hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Về cơ sở đề xuất, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cho biết khoảng trống pháp lý hiện tại: Luật năm 2006 chỉ cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến mô, bộ phận cơ thể người; không cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi hiến sau khi chết; không cho phép lấy mô tái sinh ở người dưới 18 tuổi.

Nhu cầu ghép ở trẻ em mỗi năm: ghép gan: 55 ca/năm; ghép thận: 60 ca/năm; Tích lũy số ca trong danh sách chờ ghép hiện nay như ghép gan: khoảng 200 ca. Theo ước tính của Bệnh viện Nhi Trung ương, nhu cầu ghép tế bào gốc tạo máu chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu do pháp luật chưa cho phép hiến ở người dưới 18 tuổi.

Cùng đó, Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà cũng thông tin về quy định quốc tế. Theo đó, theo các nguyên tắc của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), chỉ được phép lấy tế bào tái sinh ở người chưa thành niên còn sống hiến cho người trong gia đình khi không có người hiến trưởng thành tương đương về hiệu quả điều trị. WHO đồng thời yêu cầu có biện pháp bảo vệ đặc biệt và phải có sự đồng thuận của trẻ trong phạm vi trẻ có thể bày tỏ ý chí.

Công ước Oviedo của Hội đồng châu Âu (điều 20) cho phép hiến mô tái sinh để điều trị cho anh, chị, em ruột trong những điều kiện chặt chẽ: không có người hiến tương hợp, người hiến không phản đối. 

Đối với hiến tạng sau khi qua đời, số liệu năm 2023 của Hội đồng châu Âu ghi nhận nhiều quốc gia như Hoa Kỳ, Anh, Đức, Australia, Italia, Thái Lan, Malaysia đã triển khai đối với người dưới 18 tuổi. Đây là cơ sở để Ban soạn thảo tham khảo, nghiên cứu và đánh giá sự phù hợp với điều kiện thực tiễn Việt Nam, bảo đảm khung pháp lý và cơ chế bảo vệ cần thiết.

Về cơ sở khoa học, theo Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, việc ghép tạng ở người lớn cho trẻ em sẽ gặp nhiều khó khăn do sự chênh lệch về kích thước, mạch máu, giải phẫu và độ tương thích sinh học. Các tế bào được xem xét cho phép trẻ em hiến là tế bào gốc tạo máu, được thu nhận từ tủy xương, từ máu ngoại vi, từ máu dây rốn. Đối với bệnh nhi, tủy xương là nguồn tế bào được ưu tiên. 

Ghép tế bào gốc tạo máu đồng loài là phương pháp điều trị, nhiều khi là cơ hội chữa khỏi duy nhất, cho các nhóm bệnh sau: Bệnh ác tính: bệnh bạch cầu cấp, u lympho và các bệnh máu ác tính khác; Bệnh lý huyết học lành tính: suy tủy xương, thiếu máu tan máu bẩm sinh (Thalassemia); Rối loạn miễn dịch bẩm sinh và một số bệnh rối loạn chuyển hóa bẩm sinh.

Sau khi lấy tế bào gốc tạo máu ra khỏi cơ thể, cơ thể tiếp tục sản sinh tế bào gốc tạo máu.

Nội dung về hiến, lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi trong dự thảo Luật

Dự thảo Luật quy định cấm hành vi lấy bộ phận cơ thể của người dưới 18 tuổi khi còn sống; chỉ được lấy mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi sau khi chết đã được Hội đồng chuyên môn độc lập xác định chết não hoặc chết tuần hoàn, đã đăng ký hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết và được cha mẹ/người giám hộ đồng ý.

Hiến mô ở người dưới 18 tuổi khi còn sống: Chỉ được hiến mô tái sinh (chủ yếu là tế bào gốc tạo máu) để điều trị cho người thân khi không có người hiến trưởng thành phù hợp.

Người từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi được hiến cho người là thành viên gia đình; người dưới 15 tuổi chỉ được hiến cho cha, mẹ, anh, chị, em ruột.
Bảo đảm các điều kiện: Trẻ phải đủ sức khỏe, được tư vấn độc lập, có sự đồng ý của cả trẻ và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Được hiến mô thuộc bộ phận cơ thể không tiếp tục sử dụng được cho chính người đó khi có sự đồng ý của cả người đó và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Quang cảnh buổi họp báo. Ảnh: Trần Minh

Các biện pháp kiểm soát và phòng chống mua bán mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi

Theo Thông tin từ Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, dự thảo đề cập các biện pháp cụ thể như:

1. Quy định có sự đồng ý của trẻ và cả cha, mẹ hoặc người giám hộ đương nhiên (theo quy định tại Điều 52 Bộ luật Dân sự).

2. Chỉ giới hạn trẻ 15-18 tuổi được hiến mô tái sinh cho thành viên gia đình; Trẻ dưới 15 tuổi được hiến mô tái sinh cho cha, mẹ, anh, chị em ruột: Bộ Y tế sẽ tiếp tục nghiên cứu, đề xuất thu hẹp phạm vi hiến: chỉ cho anh, chị em ruột.

3. Được tư vấn độc lập theo quy trình do Bộ Y tế ban hành để bảo đảm người hiến được cung cấp đầy đủ thông tin, tự nguyện và không bị cưỡng ép hiến mô.

4. Sự phản đối, không đồng ý của trẻ trong bất cứ tình huống, thời điểm nào đều được tôn trọng và ghi nhận.

5. Đối với hiến sau khi chết:

Phải được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Quy trình xác định chết não, chết tuần hoàn được bảo đảm độc lập, khách quan được quy định rất chặt chẽ. Thực tiễn Việt Nam là quốc gia đứng thứ Tư trên thế giới về mức độ quy định chặt chẽ trong xác định chết não. Một người chỉ được xác định là chết não, chết tuần hoàn khi tất cả các thành viên chuyên môn Hội đồng kết luận là chết não hoặc chết tuần hoàn.
Phải có đăng ký hiến hoặc có nguyện vọng hiến trước khi chết;
Được sự đồng ý của người đại diện của người hiến (cha, mẹ hoặc người giám hộ).

Cùng đó, dự thảo Luật cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào; lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam ra nước ngoài hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.

Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh, hiến mô, tạng là nghĩa cử nhân văn cao đẹp, thể hiện truyền thống "lá lành đùm lá rách" của dân tộc. 

"Một chính sách tốt chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân hiểu đúng và đồng thuận. Bộ Y tế mong muốn các cơ quan báo chí tiếp tục đồng hành, thông tin chính xác, khách quan, góp phần tạo đồng thuận xã hội và lan tỏa tinh thần hiến tặng sự sống"- Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà bày tỏ.

Cục trưởng Cục Quản lý Khám chữa bệnh (Bộ Y tế), TS.BS Hà Anh Đức thông tin về buổi họp báo. Ảnh: Trần Minh

Thái Bình/ Ảnh: Trần Minh