Một cái gật đầu của trẻ 10 tuổi có đủ để bác sĩ lấy mô?

Tại buổi họp báo cung cấp thông tin về dự thảo Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), PGS.TS.BS Dương Đức Hùng đã nêu quan điểm về việc lấy mô tái sinh từ trẻ em để ghép cho người thân.

Theo ông, đây là vấn đề cần được xem xét thận trọng, bởi mong muốn cứu người không thể trở thành lý do để xem nhẹ sức khỏe và quyền lợi của trẻ.

Bộ Y tế họp báo thông tin về đề xuất hiến, ghép mô tạng của trẻ dưới 18 tuổi

Trẻ đồng ý hiến chưa đủ căn cứ để lấy mô

Đặt vấn đề về việc có nên căn cứ vào sự tự nguyện của trẻ để quyết định lấy mô hay không, ông Hùng cho rằng cần phân biệt giữa việc lắng nghe nguyện vọng của trẻ và việc coi sự đồng ý ấy là căn cứ để tiến hành can thiệp y tế.

“Một cháu bé 10 tuổi nhận thức đã có chưa? Chưa có. Vậy xin ý kiến cái gì? Tất nhiên là chúng ta phải lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của đứa trẻ. Nhưng liệu việc cháu đồng ý hiến có là cơ sở pháp lý để chúng ta lấy không?”, ông đặt câu hỏi.

Theo Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, trẻ em chưa phát triển đầy đủ về nhận thức để hiểu hết những nguy cơ, hệ quả của quyết định hiến mô. Vì vậy, dù cần tôn trọng ý kiến của trẻ, không thể mặc nhiên coi sự đồng ý ấy có giá trị quyết định như đối với người trưởng thành.

Dẫn chứng trẻ nhỏ có thể thay đổi thái độ trước những tác động đơn giản như được cho kẹo, ông nhấn mạnh sự đồng thuận của trẻ chưa chắc phản ánh khả năng nhận thức đầy đủ về một quyết định có thể ảnh hưởng đến sức khỏe lâu dài.

“Là người làm ghép, tôi không đồng ý chuyện đó. Phải tôn trọng quyền lợi, sức khỏe của đứa bé”, ông nêu quan điểm.

Vấn đề càng trở nên phức tạp khi người giám hộ cũng có quyền lợi hoặc mong muốn trực tiếp liên quan đến ca ghép. Chẳng hạn, trong trường hợp lấy tủy xương của một đứa trẻ để ghép cho người thân, sự đồng ý của cha mẹ chưa chắc đã loại trừ được nguy cơ xung đột lợi ích.

Theo ông Hùng, nếu chỉ dựa vào quyết định của gia đình mà không có cơ chế đánh giá độc lập, quyền lợi của trẻ có thể không được bảo vệ đầy đủ. Do đó, bệnh viện và hội đồng khoa học phải có trách nhiệm xem xét kỹ lưỡng trước khi quyết định thực hiện.

Cụ thể, hội đồng khoa học của bệnh viện thực hiện ghép phải đánh giá và trả lời bằng văn bản việc lấy mô có ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ trước mắt và lâu dài hay không. Việc lấy mô chỉ có thể được xem xét khi có đủ cơ sở chuyên môn về tính an toàn và đáp ứng các điều kiện theo quy định pháp luật.

Lấy mô tái sinh không có nghĩa là không có rủi ro

Giải thích về vấn đề chuyên môn, ông Hùng cho biết cần phân biệt giữa hiến tạng và hiến mô. Hiến một quả thận hoặc một phần gan là hiến tạng; trong khi đó, tủy xương là một ví dụ về mô được sử dụng trong điều trị.

Mô tái sinh là loại mô có khả năng phục hồi, tái tạo sau khi được lấy đi. Tuy nhiên, khả năng tái tạo không đồng nghĩa với việc lấy mô hoàn toàn không gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Theo ông, điều cần quan tâm không chỉ là mô có thể tái tạo hay không, mà còn là việc lấy mô có để lại di chứng, gây nguy cơ hoặc ảnh hưởng đến sự phát triển của trẻ trong tương lai hay không.

Đây cũng là lý do ông nhấn mạnh vai trò của hội đồng khoa học và cơ sở y tế. Quyết định lấy mô không thể chỉ xuất phát từ nhu cầu của người nhận hoặc mong muốn của gia đình, mà phải dựa trên đánh giá chuyên môn về lợi ích, nguy cơ và quyền lợi của người hiến.

Đối với trẻ em, yêu cầu này càng cần được đặt lên hàng đầu. Pháp luật và các cơ chế bảo vệ phải hướng đến việc ngăn ngừa mọi khả năng trẻ bị đặt vào tình thế phải hy sinh sức khỏe vì nhu cầu điều trị của người khác.

Ông cũng cho rằng, việc giới hạn đối tượng nhận mô tái sinh từ trẻ em trong phạm vi cha mẹ đẻ và anh, chị, em ruột là hướng tiếp cận cần thiết. Việc thu hẹp phạm vi quan hệ được phép nhận mô góp phần hạn chế nguy cơ lợi dụng quan hệ gia đình để thực hiện những giao dịch không phù hợp với quy định pháp luật.

Mở rộng nguồn hiến để cứu người, nhưng phải có hành lang pháp lý

Bên cạnh vấn đề hiến mô ở trẻ em, ông Hùng cho biết việc sửa đổi luật là cần thiết để giải quyết tình trạng thiếu nguồn mô, tạng ghép hiện nay.

Nhu cầu ghép tạng lớn hơn rất nhiều so với nguồn hiến. Dù những năm gần đây, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức đã đẩy mạnh vận động hiến tạng từ người chết não, tình trạng thiếu nguồn tạng vẫn là thách thức lớn đối với hoạt động điều trị.

Từ thực tiễn đó, ông Hùng đề nghị cần nghiên cứu mở rộng nguồn hiến từ người chết não và chết tuần hoàn, tránh những giới hạn không cần thiết khiến cơ hội cứu sống người bệnh bị bỏ lỡ. Ảnh: BV108

Ông ví nguồn tạng hiến như một món quà quý giá được gói ghém nhưng không được mở ra sử dụng. Nếu không được hiến, những bộ phận cơ thể có thể giúp cứu sống nhiều người sẽ không còn cơ hội phát huy giá trị.

Để minh chứng cho những vướng mắc từ quy định hiện hành, ông kể lại trường hợp một người hiến tiềm năng mới 17 tuổi, 9 tháng, 20 ngày. Khi đó, một bệnh nhân đang phải sử dụng hệ thống ECMO có cơ hội sống nếu được ghép tim. Tuy nhiên, do người hiến chưa đủ 18 tuổi, việc lấy tạng không được chấp thuận theo quy định khi ấy.

“Chúng tôi biết rằng nếu ghép được quả tim ấy thì một bệnh nhân khác có thể sống. Nhưng khi hỏi cơ quan quản lý, câu trả lời là chưa đủ 18 tuổi nên không được phép lấy”, ông chia sẻ.

Theo ông, câu chuyện cho thấy việc sửa đổi luật cần tạo hành lang pháp lý rõ ràng để các cơ sở y tế có thể thực hiện hoạt động hiến, lấy, ghép mô, tạng đúng quy định, đồng thời hạn chế những trường hợp cơ hội cứu sống người bệnh bị bỏ lỡ vì các giới hạn pháp lý chưa phù hợp.

Dù vậy, ông nhấn mạnh mở rộng nguồn hiến không đồng nghĩa với nới lỏng các điều kiện đối với người hiến còn sống. Việc hiến một quả thận hoặc một phần gan chắc chắn có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe ở những mức độ khác nhau. Vì vậy, cần đặc biệt thận trọng trong việc đánh giá nguy cơ, bảo vệ người hiến và phòng ngừa mua bán mô, tạng.

“Đối với những gì mà đã là chết não, chết tuần hoàn thì đừng có bó lại, lấy được càng nhiều càng tốt. Nhưng đối với người sống thì phải cân nhắc”, ông nhấn mạnh.

Văn Hiền