Vì sao mưa đá xuất hiện nhiều vào đầu tháng 5?

Trong các ngày từ 2 đến 4-5 vừa qua, dông, lốc, sét và mưa đá đã gây thiệt hại nặng tại nhiều địa phương Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ, đặc biệt là ở khu vực các tỉnh miền núi phía Bắc.

Mưa đá xuất hiện nhiều vào đầu tháng 5 là hiếm gặp

Theo số liệu ghi nhận được cũng như cập nhật báo cáo từ các địa phương cho thấy, chỉ tính riêng trong chiều tối và đêm ngày 2-5, dông, lốc, mưa đá đã xảy ra tại các tỉnh Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên và thủ đô Hà Nội.

Chiều tối và đêm 3-5 có thêm các tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh cũng ghi nhận xảy ra dông lốc, sét và mưa đá.

Ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia. Ảnh: AH

Ngoài dông, lốc, sét, mưa đá, từ chiều tối 2-5 đến sáng nay, 4-5, các tỉnh Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ cũng xảy ra mưa dông diện rộng, cục bộ có những điểm mưa to đến rất to như trạm Tân Pheo (Phú Thọ) 171mm, Lâm Thao (Phú Thọ) 168mm, Kỳ Giang (Hà Tĩnh) 156mm…

Chia sẻ về các hiện tượng thời tiết này, ông Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo thời tiết, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia (Cục Khí tượng thủy văn, Bộ NN&MT), cho biết thông thường mưa dông, lốc, sét xuất hiện trong khoảng thời gian giao mùa tháng 4, 5 và giai đoạn tháng 9, 10 trên khu vực các tỉnh miền Bắc.

Đây không phải là hiện tượng bất thường. Tuy nhiên, với giai đoạn đầu tháng 5, hiện tượng mưa đá xuất hiện tập trung nhiều trên cả khu vực miền núi, trung du và đồng bằng là một điều hiếm gặp.

Lý giải về hiện tượng mưa đá kích thước lớn, có hạt đá cỡ quả trứng gà hoặc bóng tennis xảy ra trong những ngày gần đây tại các tỉnh như Phú Thọ và Thái Nguyên, ông Hưởng đánh giá có thể do trong những ngày qua, khu vực này liên tục duy trì trạng thái nóng ẩm, có nắng ban ngày, làm tích lũy năng lượng đối lưu trong khí quyển.

Cùng thời điểm, trên cao tồn tại rãnh thấp trong đới gió tây mạnh ở độ cao khoảng 5000m và ở phía Bắc có bộ phận không khí lạnh yếu dịch chuyển xuống phía nam, nén rãnh áp thấp đi qua Bắc Bộ.

Mưa đá xuất hiện tại nhiều khu vực của Hà Nội vào tối 2-5. Ảnh: MXH

Vào thời gian buổi chiều, do nhiệt độ tăng cao, khối không khí nóng ẩm bị đẩy bốc lên mạnh, hình thành các đám mây dông phát triển rất nhanh theo chiều thẳng đứng.

“Chính trong môi trường có độ bất ổn định lớn này, dòng khí đi lên rất mạnh để giữ các khối băng trong các đám mây dông lâu hơn và khiến chúng ngày càng lớn trước khi rơi xuống. Các hạt đá này nếu tan hết thành nước trước khi tới mặt đất sẽ tạo thành các trận mưa bình thường, nếu không kịp tan hết thì sẽ tạo thành các trận mưa đá” - ông Hưởng cho biết.

Cuối tuần này, miền Bắc đón đợt không khí lạnh mới

Dự báo về tình hình thời tiết thời gian tới, ông Hưởng cho biết khả năng rất cao xuất hiện El Ninõ (80–90%) từ giữa năm 2026. Đến cuối năm, El Ninõ có thể đạt cường độ rất mạnh (20–25%) và kéo dài sang năm 2027.

Trong năm nay, nắng nóng nhiều và gay gắt hơn so với trung bình, mưa và bão ít hơn nhưng hiện tượng dông, lốc, mưa đá trong giai đoạn chuyển mùa và hiện tượng mưa lớn cục bộ có thể xuất hiện nhiều.

Mưa lớn cục bộ, cường độ lớn trong thời gian ngắn có thể gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng đô thị, đặc biệt tại khu vực miền núi và địa hình dốc.

Trong các ngày từ 2 đến 4-5 vừa qua, dông, lốc, sét và mưa đá đã gây thiệt hại nặng tại nhiều địa phương. Trong ảnh: Thiệt hại nhiều ha lúa tại xã Sơn Tiến, tỉnh Hà Tĩnh.

Dự báo gần, khoảng ngày 8 và 9-5, tức vào cuối tuần này có thể có thêm một đợt không khí lạnh mới tác động nên miền Bắc sẽ tiếp tục có mưa dông và nguy cơ tố, lốc, mưa đá và gió giật mạnh.

Ngoài ra, khoảng ngày 5 đến 7-5, trên khu vực phía Nam cao nguyên Trung Bộ và Nam Bộ cũng có khả năng xuất hiện mưa rào và dông diện rộng. Thời gian mưa tập trung trong khoảng từ chiều đến tối. Trong mưa dông cũng cần cảnh giác với lốc sét, mưa đá và gió giật mạnh.

Trước dự báo như trên, ông Hưởng khuyến cáo người dân cần thường xuyên theo dõi chặt chẽ các bản tin cảnh báo. Trong giai đoạn chuyển mùa (tháng 4, 5 và tháng 10, 11), khi quan sát thấy bầu trời tối sầm, các đám mây dông mạnh phát triển, đó là khi có nguy cơ xảy ra dông, lốc và mưa đá.

Vào thời gian này, người dân cần hạn chế ra ngoài đường, tìm nơi trú ẩn an toàn chờ qua cơn dông mới tiếp tục di chuyển, tránh đứng dưới cây to, cột điện, biển quảng cáo hoặc các công trình tạm.

Khi có mưa đá, người dân nên trú trong nhà, đóng kín cửa, tránh xa cửa kính để hạn chế bị vỡ gây thương tích. Đối với gió giật mạnh, cần gia cố mái nhà, chằng chống vật dụng dễ bị gió cuốn, không ở gần khu vực có nguy cơ sập đổ.

Ngoài ra, tắt các thiết bị điện khi có sét, hạn chế sử dụng điện thoại ngoài trời để giảm rủi ro bị sét đánh

AN HIỀN