Văn hóa Việt Nam trong tư duy phát triển mới

Chuỗi chương trình nghệ thuật thời gian quan, đã lan tỏa khát vọng phát triển Việt Nam trong giai đoạn mới. Ảnh: P. Sỹ

Tái khẳng định vị thế của văn hóa

Nghị quyết 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa đã tái khẳng định, coi văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Các giá trị văn hóa phải được gắn kết chặt chẽ, hài hòa, thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội, từ chính trị, kinh tế, xã hội, môi trường tới quốc phòng, an ninh, đối ngoại, thực sự trở thành sức mạnh mềm của quốc gia trong kỷ nguyên mới…

Không chỉ khẳng định vai trò xuyên suốt của văn hóa trong sự nghiệp và bảo vệ Tổ quốc. Nghị quyết 80 cũng đã thẳng thắn chỉ ra hạn chế, bất cập, khó khăn và thách thức trong sự nghiệp xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam, như: nhận thức về vị trí, vai trò của văn hóa chưa toàn diện và sâu sắc. Môi trường văn hóa chưa thật sự lành mạnh, đạo đức xã hội còn biểu hiện xuống cấp, mất bản sắc. Đầu tư cho văn hóa còn thấp và dàn trải; nguồn lực chủ yếu dựa vào ngân sách nhà nước…

Về mục tiêu, Nghị quyết 80 đưa ra hệ thống mục tiêu cụ thể, khả thi, với tầm nhìn dài hạn đến năm 2030 và 2045, nhằm xây dựng và phát triển văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, thống nhất trong đa dạng, có hệ thống thiết chế văn hóa hoàn chỉnh, môi trường văn hóa lành mạnh, nhân văn, hiện đại…

Nhìn nhận về tinh thần của Nghị quyết, PGS.TS.Đỗ Hồng Quân - Chủ tịch Ủy ban Liên hiệp các hội Văn học nghệ thuật Việt Nam cho rằng, Nghị quyết 80 thực sự là một sự kiện chính trị, văn hóa làm nức lòng giới văn học nghệ thuật. Đây là Nghị quyết mang tầm chiến lược, tiếp theo những tư tưởng, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước từ Nghị quyết số 23-NQ/TW đến Nghị quyết số 33-NQ/TW, trước đó là Nghị quyết Trung ương 5 Khóa VIII về vấn đề văn hóa, văn học, nghệ thuật. Nghị quyết thể hiện phương hướng, cách nhìn cụ thể để văn hóa nói chung và văn học nghệ thuật có cơ sở để phát triển nhanh, bền vững và lâu dài.

Cũng theo ông Quân, với những người làm công tác văn hóa, văn học, nghệ thuật, Nghị quyết 80 mang ý nghĩa sâu rộng và sức lan tỏa lâu dài. Văn nghệ sĩ Việt Nam có thêm niềm tin, nguồn cảm hứng, cảm xúc mới để bước vào con đường xây dựng nền văn hóa, nghệ thuật Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đáp ứng được kỳ vọng của Đảng và nhân dân.

Theo TS Phạm Việt Long - nguyên Chánh Văn phòng Bộ Văn hóa - Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch - VHTTDL), Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam là một bước ngoặt trong tư duy lý luận của Đảng. Ý nghĩa lớn nhất của nghị quyết này là khẳng định văn hóa không chỉ là đời sống tinh thần mà còn là sức mạnh mềm, là nguồn lực cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa. Việc gắn văn hóa với công nghiệp văn hóa, chuyển đổi số và cạnh tranh ảnh hưởng quốc tế cho thấy tầm nhìn chiến lược: văn hóa không đứng ngoài kinh tế, mà trở thành một ngành công nghiệp sáng tạo, góp phần tạo việc làm, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao vị thế quốc gia. Tác động của nghị quyết sẽ lan tỏa sâu rộng, từ việc bảo tồn di sản, phát huy bản sắc dân tộc, đến việc xây dựng thương hiệu văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế, qua đó củng cố niềm tự hào dân tộc và sức mạnh nội sinh cho phát triển bền vững.

Kỳ vọng phát triển từ nền tảng văn hóa

Không chỉ dừng ở tầm nhìn chiến lược, Nghị quyết 80 về phát triển văn hóa đặt ra yêu cầu hành động cụ thể, hướng tới việc biến văn hóa từ nền tảng tinh thần thành nguồn lực phát triển thực chất, có khả năng tạo ra giá trị, sức lan tỏa và vị thế quốc gia trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Những quan điểm và định hướng lớn đã được xác lập trong Nghị quyết số 80 cũng như dự thảo Báo cáo chính trị Đại hội XIV của Đảng. GS.TS Từ Thị Loan - Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa cộng đồng Việt Nam đặt niềm tin và kỳ vọng vào một diện mạo mới của văn hóa Việt Nam trong tương lai: Hiện đại hơn, năng động hơn nhưng vẫn giữ vững chiều sâu bản sắc và giá trị nhân văn. Theo bà, với quyết tâm chính trị cao, nguồn lực được bảo đảm và sự chung tay của toàn xã hội, văn hóa Việt Nam sẽ có một tương lai xứng đáng với chiều sâu lịch sử và khát vọng phát triển của dân tộc trong kỷ nguyên mới.

Đồng quan điểm, TS Phạm Việt Long kỳ vọng quá trình triển khai Nghị quyết 80 sẽ thực sự biến văn hóa thành trụ cột của phát triển. Đến năm 2030, có thể hình thành những ngành công nghiệp văn hóa mạnh, có sản phẩm và thương hiệu mang tầm khu vực, đồng thời đảm bảo mọi người dân đều được thụ hưởng giá trị văn hóa một cách công bằng. Tầm nhìn 2045, văn hóa Việt Nam sẽ trở thành sức mạnh mềm hàng đầu, góp phần đưa đất nước trở thành quốc gia phát triển, thịnh vượng. Cùng với đó là sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và sáng tạo: vừa giữ gìn bản sắc, vừa khuyến khích đổi mới, ứng dụng công nghệ số để quảng bá văn hóa ra thế giới. Chính sách sẽ chú trọng đào tạo và hỗ trợ đội ngũ văn nghệ sĩ, những người trực tiếp sáng tạo và lan tỏa giá trị.

Phạm Sỹ