Phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam

Định vị vị thế, giá trị cốt lõi

Nhiệm kỳ 2021 - 2025, diễn biến thế giới và khu vực có nhiều khó khăn, thách thức đan xen. Trên bình diện quốc tế, hòa bình, hợp tác, hội nhập phát triển vẫn là xu thế lớn nhưng gặp nhiều thách thức; cạnh tranh chiến lược của các nước lớn ngày càng gay gắt, xu hướng khu vực hóa, phân mảnh kinh tế, cạnh tranh công nghệ gia tăng... Bên cạnh đó, cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặc biệt là chuyển đổi số, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI), vừa mở ra không gian phát triển mới, vừa tạo sức ép mạnh mẽ lên mọi mô hình quản trị truyền thống, trong đó có quản trị về văn hóa.

Văn hóa đạt được nhiều thành tựu rực rỡ trong nhiệm kỳ qua.

Trong bối cảnh đó, nhìn lại chặng đường vừa qua, nhất là quá trình thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIII của Đảng, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo sát sao, toàn diện, sâu sắc của Ban Chấp hành Trung ương, trực tiếp, thường xuyên là Bộ Chính trị, Ban Bí thư, đứng đầu là đồng chí Tổng Bí thư; sự quan tâm đồng hành của Quốc hội; sự chỉ đạo, điều hành quyết liệt, sáng tạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ; sự đồng thuận, ủng hộ của các tầng lớp Nhân dân, văn hóa đã từng bước thấm sâu vào mọi lĩnh vực, mọi hoạt động của đời sống.

Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Văn Hùng đánh giá, văn hóa đã truyền cảm hứng và khơi dậy niềm tự hào về lịch sử hào hùng và giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp trong thế hệ trẻ Việt Nam, đóng góp tích cực vào thành tựu chung của đất nước. Bằng văn hóa và từ văn hóa, hình ảnh đất nước Việt Nam "an toàn - thân thiện - hiền hòa - mến khách - hội nhập - phát triển" với nền văn hóa đậm đà bản sắc được đông đảo bạn bè quốc tế biết đến, với nhiều giải thưởng quốc tế danh giá như Điểm đến di sản hàng đầu thế giới, Điểm đến văn hóa hàng đầu châu Á…

Theo Bộ VHTT&DL, thành tựu lớn nhất của ngành văn hóa là định vị vị thế, giá trị cốt lõi của ngành trong tương quan chung đã được xác lập tại các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, nhất là Nghị quyết Đại hội XIII; nỗ lực bứt phá, vượt qua tư duy nhiệm kỳ, kiến tạo phát triển, đột phá trong xây dựng thể chế, chính sách với số lượng văn bản quy phạm pháp luật xây dựng lớn nhất trong một nhiệm kỳ từ trước đến nay, tạo nguồn lực, động lực cho sự phát triển bền vững từ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2030.

Các giá trị văn hóa được bảo tồn, phát huy.

Các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển, chương trình hành động trong lĩnh vực văn hóa, gia đình, thể dục thể thao, du lịch, báo chí truyền thông, xuất bản, in và phát hành được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt đã, đang được triển khai tích cực, có hiệu quả. Các lĩnh vực hoạt động ngành VHTT&DL ngày càng gắn kết và phát huy vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương và cả nước.

Một kết quả đáng ghi nhận là các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, các loại hình, sản phẩm văn hóa phát triển ngày càng đa dạng, đáp ứng nhu cầu mới, nhiều mặt của đời sống xã hội, phục vụ hiệu quả cho mục tiêu nâng cao mức hưởng thụ văn hóa tinh thần của người dân, lấy địa bàn cơ sở, người dân làm trung tâm.

Công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa đạt được kết quả quan trọng. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống và di sản văn hóa được kế thừa, bảo tồn và phát huy, hình thành nhiều sản phẩm văn hóa - du lịch hấp dẫn, thúc đẩy phát triển du lịch, tạo việc làm cho cộng đồng dân cư nơi có di sản, góp phần quan trọng trong việc thay đổi cơ cấu kinh tế của địa phương.

Cùng với đó, việc xây dựng văn hóa trong từng gia đình, cộng đồng làng, bản, khu phố, cơ quan, đơn vị, văn hóa doanh nghiệp được quan tâm. Công tác quản lý và tổ chức lễ hội, ý thức thực hiện nếp sống văn minh khi tham gia lễ hội của người dân có nhiều chuyển biến tích cực. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ngày càng thực chất. Nhiều giá trị văn hóa truyền thống tiêu biểu của đồng bào các dân tộc thiểu số được bảo tồn, phát huy, phát triển.

Tiết mục nghệ thuật tại Lễ hội văn hóa thế giới tại Hà Nội lần thứ nhất năm 2025.

Đặc biệt, công nghiệp văn hóa có bước chuyển biến quan trọng, nâng cao năng lực cạnh tranh, hội nhập của thị trường văn hóa. Các sản phẩm văn hóa có tiềm năng, dư địa được tập trung xây dựng phát triển, định hướng, hỗ trợ phát huy tiềm năng, thế mạnh của địa phương và sự tham gia thực chất của doanh nghiệp phát triển công nghiệp văn hóa, góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam và khẳng định thương hiệu, vị thế quốc gia trên trường quốc tế.

Lãnh đạo Bộ VHTT&DL nhận định, công nghiệp văn hóa đang trở thành xu hướng và được xác định là phần quan trọng, bền vững, đóng góp vào sự tăng trưởng của đất nước. Giá trị sản xuất của các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đóng góp ước bình quân đạt 1,059 triệu tỷ đồng (44 tỷ USD). Bình quân 5 năm, tốc độ tăng trưởng về số lượng các cơ sở kinh tế hoạt động trong các ngành công nghiệp văn hóa ước đạt 7,2%/năm. Lực lượng lao động thuộc các ngành công nghiệp văn hóa tăng khá nhanh, bình quân 5 năm lao động tăng 7,4%/năm.

Kiến tạo không gian phát triển trong Kỷ nguyên mới

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu rực rỡ, song theo đánh giá, đầu tư cho văn hóa còn thấp và dàn trải. Công nghiệp văn hóa, dịch vụ văn hóa, du lịch phát triển chưa tương xứng với tiềm năng. Thị trường văn hóa chậm phát triển. Môi trường văn hóa chưa thật sự lành mạnh; đạo đức xã hội còn biểu hiện xuống cấp. Cơ hội tiếp cận và mức độ thụ hưởng thành quả phát triển văn hóa còn chênh lệch giữa các vùng, miền, tầng lớp Nhân dân.

Bên cạnh đó, hệ thống chính sách, pháp luật của ngành VHTT&DL đã được hoàn thiện một bước nhưng vẫn còn thiếu, một số lĩnh vực còn chưa có luật điều chỉnh như: lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn, văn học, mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm... Việc thể chế hóa các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ở một số lĩnh vực chưa theo kịp thực tiễn, nhất là ở các địa phương.

Triển lãm trong chuỗi hoạt động chào mừng Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV. Ảnh: Xuân Trường

Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Văn Hùng cho biết, ý thức sâu sắc được trách nhiệm của mình về phát triển văn hóa mà Đảng, Nhà nước, Chính phủ giao phó, trong thời gian tới đây, toàn ngành VHTT&DL tiếp tục đi sâu nghiên cứu, nâng cao nhận thức đầy đủ, sâu sắc hơn nữa về văn hóa theo tinh thần Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị.

Trước hết làm tốt vai trò tham mưu cho các cấp ủy Đảng, chính quyền để văn hóa phải được phát triển ngang tầm với chính trị, kinh tế, xã hội. Phát triển văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng, động lực to lớn, trụ cột, hệ điều tiết cho phát triển nhanh và bền vững đất nước; triển khai hiệu quả thông điệp chủ đề của ngành: "Văn hóa là nền tảng - Thông tin là mạch dẫn - Thể thao là sức mạnh - Du lịch là nhịp cầu kết nối".

Để phát triển mạnh mẽ, toàn diện văn hóa và con người Việt Nam trong giai đoạn mới, nhiệm vụ đặt ra là xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, đồng bộ trên nền tảng hệ giá trị quốc gia, hệ giá trị văn hóa, hệ giá trị gia đình và chuẩn mực con người Việt Nam.

Festival Thăng Long - Hà Nội 2025.

Ngành VHTT&DL cần tiếp tục khẳng định vị thế, góp phần gia tăng “sức mạnh mềm” quốc gia, phát huy nguồn lực văn hóa. Đổi mới quan điểm, mục tiêu, phương pháp quản lý toàn diện xuất phát từ Nhân dân, phục vụ Nhân dân, lấy Nhân dân làm trung tâm với cốt lõi là bảo đảm các quyền của con người, quyền và nghĩa vụ của công dân liên quan đến ngành; con người giữ vị trí trung tâm trong chiến lược phát triển của toàn ngành.

Cùng với đó, khơi dậy niềm tự hào dân tộc, khát vọng sáng tạo, cống hiến từ văn hóa, vì văn hóa, vì sự phát triển bền vững của đất nước trong Kỷ nguyên mới. Đặc biệt đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số là xu hướng tất yếu của sự phát triển của ngành văn hóa gắn trong bối cảnh nền kinh tế số, xã hội số, công dân số, là động lực mạnh mẽ đưa đất nước ta tiến lên trong Kỷ nguyên mới - kỷ nguyên phát triển, thịnh vượng, hùng cường của dân tộc Việt Nam.

“Ngành tiếp tục rà soát, khơi thông các "điểm nghẽn", "nút thắt" và khoảng trống pháp lý, nhất là trong các lĩnh vực của nghệ thuật biểu diễn, văn học, cũng như một số công nghiệp văn hóa… để tham mưu điều chỉnh, bổ sung, sửa đổi, tạo cơ chế khai thác, kiến tạo và phát huy tối đa nguồn lực cho phát triển văn hóa, thông tin, thể thao và du lịch bền vững. Cùng với đó, triển khai đồng bộ các chiến lược, sáng kiến, giải pháp đột phá để thúc đẩy các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam phát triển; tăng cường kết nối, gia tăng giá trị sản phẩm, chuyển hóa các giá trị văn hóa thành sức mạnh mềm quốc gia” – Bộ trưởng Bộ VHTT&DL Nguyễn Văn Hùng cho biết.

Thiên Tú