TP.HCM trước kỳ vọng mới: từ 'đầu tàu' quen thuộc đến trung tâm khoa học, công nghệ mang tầm quốc tế

Sáng 21.1, tại phiên thảo luận các dự thảo văn kiện Đại hội XIV của Đảng, thay mặt Đảng bộ TP.HCM, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được đã trình bày tham luận với một chủ đề lớn, nhiều tầng ý nghĩa: Phát huy vai trò đầu tàu, xây dựng TP Hồ Chí Minh trở thành trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mang tầm quốc tế, tạo động lực lan tỏa phát triển cho cả nước.

Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Văn Được trình bày tham luận. Ảnh: TTXVN

Không phải một bản tham luận mang tính liệt kê thành tích. Ngay từ phần mở đầu, ông Được đặt TP.HCM vào một thời điểm có tính bước ngoặt. Thành phố bước vào giai đoạn mới, nơi không thể chỉ dựa vào lịch sử hào hùng, truyền thống năng động hay tinh thần tiên phong từng làm nên thương hiệu, mà phải ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm của mình trước kỳ vọng của quốc gia.

Chuyên mục đặc biệt về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng

Trong nhiều thập kỷ, TP.HCM luôn là một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng, đổi mới và hội nhập của Việt Nam. Nhưng chính những thành công đó, theo ông, lại đang đặt ra yêu cầu cao hơn. Bối cảnh trong nước và quốc tế biến đổi nhanh, sâu và khó lường. Thành phố không thể tiếp tục phát triển theo lối mòn quen thuộc.

TP.HCM phải tự đổi mới chính mình. Sâu sắc hơn. Khác biệt hơn. Có chiều sâu, có tầm nhìn dài hạn và bền vững hơn.

“Sự đổi mới này không nhằm khẳng định lại vai trò “đầu tàu” đã quen thuộc, mà để xứng đáng với niềm tin và trọng trách mà Đảng, Nhà nước và Nhân dân cả nước đã giao phó cho Thành phố trong chặng đường phát triển mới của đất nước”, ông Được nhấn mạnh.

Từ góc nhìn đó, Chủ tịch UBND TP.HCM đặt khát vọng phát triển của Thành phố đến năm 2030 trong một bức tranh lớn hơn. Đó là khát vọng chung của quốc gia đến năm 2045, dấu mốc 100 năm thành lập nước, khi Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, thu nhập cao, có vị thế vững chắc trên trường quốc tế.

Trong tổng thể chiến lược ấy, Trung ương dành cho TP.HCM những kỳ vọng rất đặc biệt: Không chỉ tăng trưởng nhanh, mà phải tăng trưởng theo cách khác biệt. Không chỉ đi trước, mà còn mở đường. Và không chỉ thành công cho riêng mình, mà phải tạo ra động lực lan tỏa cho sự phát triển chung của cả nước.

TP.HCM được kỳ vọng trở thành nơi thử nghiệm các cơ chế, chính sách mới; là nơi hội tụ của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; đồng thời là hình mẫu về quản trị phát triển đô thị trong giai đoạn mới. Đó vừa là sự ghi nhận, vừa là một cam kết phát triển mang tầm chiến lược quốc gia.

Theo Chủ tịch UBND TP.HCM, cam kết đó đòi hỏi sự thống nhất cao về nhận thức, quyết tâm chính trị mạnh mẽ, tư duy đột phá, tinh thần đoàn kết và hành động kiên định, nhất quán trong suốt quá trình phát triển.

Hạ tầng của TP.HCM cần được nhìn nhận như hạ tầng chiến lược của quốc gia, từ giao thông – logistics, hạ tầng số, kết nối vùng, đến hạ tầng cho kinh tế tri thức. Ảnh: Znews

Ba trụ cột để bứt phá thực chất

Để hiện thực hóa khát vọng này, người đứng đầu chính quyền TP.HCM cho rằng Thành phố cần tập trung vào ba trụ cột phát triển mang tính quyết định.

Trước hết là đột phá về thể chế. Ông thẳng thắn chỉ ra, thể chế hiện vẫn là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, nhưng đồng thời cũng là đòn bẩy mạnh mẽ nhất nếu được tháo gỡ đúng hướng và kịp thời. TP.HCM cần được trao và chủ động thực thi các cơ chế linh hoạt hơn, tương xứng với vai trò, quy mô và mức độ đóng góp của Thành phố.

Điều đó bao gồm việc thí điểm những mô hình quản trị mới, rút ngắn quy trình hành chính, mở rộng không gian chính sách cho đổi mới sáng tạo và tạo điều kiện để kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh. "Cải cách thể chế ở TP.HCM không chỉ nhằm giúp Thành phố vận hành hiệu quả hơn, mà còn để hình thành những mô hình thực tiễn có thể nhân rộng cho cả nước", ông Được nêu rõ.

Trụ cột thứ hai là khoa học – công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao. Theo ông Được, nếu TP.HCM tiếp tục dựa chủ yếu vào vốn, đất đai và lao động giá rẻ, Thành phố sẽ sớm chạm trần tăng trưởng. Con đường phát triển bền vững chỉ có thể dựa vào tri thức, công nghệ và con người.

TP.HCM có những lợi thế rất hiếm có: hệ thống đại học và viện nghiên cứu lớn nhất cả nước; cộng đồng doanh nghiệp năng động, khả năng thích ứng cao; và lực lượng lao động trẻ, sáng tạo, giàu khát vọng. Nhưng vấn đề then chốt không chỉ nằm ở nguồn lực, mà ở khả năng tổ chức và kết nối các nguồn lực đó.

Theo ông Được, cần phát huy hiệu quả cơ chế “3 nhà”. Nghiên cứu phải gắn với nhu cầu thị trường. Đào tạo phải gắn với chiến lược phát triển ngành. Doanh nghiệp phải thực sự trở thành trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Và Nhà nước đóng vai trò đặt hàng, kiến tạo và dẫn dắt phát triển.

Trụ cột thứ ba được người đứng đầu chính quyền TP.HCM nhấn mạnh trong tham luận là hạ tầng. Ông khẳng định phát triển hạ tầng không phải chỉ để đi nhanh, mà để đi xa. Không chỉ đáp ứng nhu cầu trước mắt, mà phục vụ mục tiêu phát triển lâu dài. Hạ tầng của TP.HCM cần được nhìn nhận như hạ tầng chiến lược của quốc gia, từ giao thông – logistics, hạ tầng số, kết nối vùng, đến hạ tầng cho kinh tế tri thức.

Trên nền tảng đó, Thành phố cần tái định vị vai trò địa kinh tế với ba mũi nhọn: dịch vụ – tài chính – thương mại chất lượng cao; công nghiệp công nghệ cao; và logistics gắn với chuỗi giá trị vùng và quốc tế.

Đưa TP.HCM trở thành trung tâm kinh tế và đổi mới sáng tạo có sức lan tỏa trong khu vực, mang tầm quốc tế. Ảnh: Nguyễn Minh Tú

Không phát triển đơn độc

Một điểm xuyên suốt trong tham luận là cách nhìn về phát triển vùng. Theo ông Được, TP.HCM không thể và không nên phát triển đơn độc. Phát triển bền vững chỉ có thể đạt được khi không gian kinh tế vùng được tổ chức hợp lý, chuỗi giá trị được phân bổ hiệu quả và vai trò của từng địa phương được xác định rõ trong một tổng thể chung.

Trong cấu trúc đó, TP.HCM cần và sẽ đóng vai trò “kiến trúc sư trưởng”. Là trung tâm điều phối và dẫn dắt liên kết vùng. Là nơi hội tụ tài chính, công nghệ và dịch vụ cao cấp. Là điểm kết nối các hoạt động sản xuất, logistics và nông nghiệp công nghệ cao. Và là nơi giá trị gia tăng được phân bổ hài hòa, cùng phát triển.

Nhấn mạnh rằng tăng trưởng kinh tế, suy cho cùng, phải hướng tới phục vụ con người, ông Được nói nhiều đến mô hình “Thành phố toàn cầu đáng sống”. Ở đó, tăng trưởng đi cùng tiến bộ và công bằng; đổi mới đi cùng bao trùm; hội nhập đi cùng bản sắc.

"Một thành phố đáng sống không chỉ được đo bằng quy mô kinh tế mà đo bằng chất lượng cuộc sống, mức độ gắn kết xã hội và niềm tin của người dân; còn ở việc giữ chân nhân tài, nuôi dưỡng sáng tạo và củng cố niềm tin xã hội - đó chính là nền tảng của sức mạnh mềm và sự phát triển bền vững", ông Được khẳng định.

Khép lại tham luận, Chủ tịch UBND TP.HCM cho rằng Thành phố đang đứng trước một cơ hội lịch sử để tái định nghĩa chính mình. Không bằng những tuyên ngôn, mà bằng hành động cụ thể, cải cách thực chất và tinh thần trách nhiệm cao nhất đối với đất nước.

Con đường phía trước là tăng trưởng dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế tuần hoàn và phát triển xanh, từng bước xây dựng năng lực cạnh tranh bền vững. Mục tiêu cuối cùng là đưa TP.HCM trở thành trung tâm kinh tế và đổi mới sáng tạo có sức lan tỏa trong khu vực, mang tầm quốc tế.

“Trên hành trình đó, với quyết tâm chính trị cao và khát vọng cống hiến mạnh mẽ, TP.HCM cam kết nỗ lực cùng cả nước hiện thực hóa mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, tự cường, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, hội nhập sâu rộng, có vị thế, uy tín ngày càng cao trong cộng đồng quốc tế”, ông Được nhấn mạnh.

Ngô Gia lược thuật