Từ phương châm 'đánh chắc, tiến chắc' đến 'thần tốc, táo bạo, chắc thắng'

Trong lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc Việt Nam hiện đại, hai cuộc quyết chiến chiến lược mang tầm vóc thời đại là Chiến thắng Điện Biên Phủ và Chiến dịch Hồ Chí Minh không chỉ ghi dấu những thắng lợi quân sự vĩ đại, mà còn thể hiện đỉnh cao tư duy nghệ thuật quân sự Việt Nam dưới sự lãnh đạo của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Trong hai chiến dịch ấy, dấu ấn nổi bật thuộc về tài thao lược của Đại tướng Võ Nguyên Giáp với hai phương châm chỉ đạo nổi tiếng: “Đánh chắc, tiến chắc” ở Điện Biên Phủ năm 1954 và “Thần tốc, táo bạo, chắc thắng” trong mùa Xuân năm 1975.

Thoạt nhìn, hai phương châm dường như đối lập nhau: Một bên là chắc chắn, thận trọng; một bên là thần tốc, táo bạo. Nhưng thực chất, đó là sự thống nhất biện chứng của nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh cách mạng Việt Nam: Mọi hành động quân sự đều xuất phát từ nguyên tắc cao nhất là “chắc thắng”. Chính sự linh hoạt, sáng tạo trong lựa chọn phương châm tác chiến phù hợp với từng điều kiện lịch sử cụ thể đã tạo nên tầm vóc thiên tài quân sự của Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

“Đánh chắc, tiến chắc” - sự kết tinh của bản lĩnh chiến lược và trách nhiệm lịch sử

Cuối năm 1953, thực dân Pháp với sự hậu thuẫn của Mỹ đã xây dựng tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ thành “pháo đài bất khả xâm phạm”, nhằm nghiền nát chủ lực của ta, giành lại thế chủ động trên chiến trường Đông Dương. Điện Biên Phủ được tổ chức thành một hệ thống phòng ngự liên hoàn, có hỏa lực mạnh, quân số đông, được không quân và pháo binh yểm trợ tối đa.

Ban đầu, Bộ Chỉ huy Chiến dịch dự kiến thực hiện phương châm “Đánh nhanh, giải quyết nhanh”. Tuy nhiên, sau khi trực tiếp khảo sát thực địa, phân tích tương quan lực lượng và đánh giá toàn diện khả năng chiến đấu của bộ đội, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đi đến quyết định lịch sử: Chuyển sang phương châm “Đánh chắc, tiến chắc”. Đây là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời cầm quân của Đại tướng. Bởi lẽ, mọi công tác chuẩn bị cho phương án “đánh nhanh” cơ bản đã hoàn tất; bộ đội đã vào vị trí chiến đấu; thời cơ chiến dịch đang rất gấp gáp. Nhưng với tư duy chiến lược sắc bén và tinh thần trách nhiệm cực kỳ cao trước sinh mệnh chiến sĩ cũng như vận mệnh dân tộc, Đại tướng đã dũng cảm chỉ đạo “kéo pháo ra”, thay đổi toàn bộ kế hoạch tác chiến.

Chiều 7-5-1954, lá cờ "Quyết chiến - Quyết thắng" của Quân đội nhân dân Việt Nam tung bay trên nóc hầm tướng De Castries. Chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ đã toàn thắng. Ảnh tư liệu: TTXVN

Phương châm “Đánh chắc, tiến chắc” phản ánh sâu sắc tư tưởng quân sự Việt Nam lấy con người làm trung tâm, lấy thắng lợi bền vững làm mục tiêu tối thượng. “Đánh chắc” nghĩa là chỉ đánh khi đã chuẩn bị đầy đủ về lực lượng, thế trận, hậu cần, kỹ thuật và nắm chắc địch tình; “tiến chắc” là tiến từng bước vững vàng, tiêu diệt từng bộ phận quân địch, không chủ quan nóng vội.

Chính phương châm này đã phát huy cao độ sở trường của quân đội ta là chiến tranh nhân dân, bao vây, chia cắt, tiêu hao, tiến công liên tục. Hàng vạn dân công hỏa tuyến, thanh niên xung phong, bộ đội công binh ngày đêm mở đường, kéo pháo, vận chuyển lương thực, đạn dược vượt núi cao vực sâu. Một hệ thống chiến hào “vây lấn” kỳ vĩ chưa từng có trong lịch sử quân sự thế giới được hình thành, từng bước siết chặt tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.

Tinh thần “Đánh chắc, tiến chắc” còn thể hiện sự tỉnh táo khoa học trong nghệ thuật chỉ huy. Đại tướng hiểu rằng, nếu nóng vội tiến công khi chưa bảo đảm điều kiện chắc thắng, quân ta có thể tổn thất lớn, thậm chí ảnh hưởng đến toàn cục cuộc kháng chiến. Vì vậy, sự thận trọng ở đây không phải là chậm chạp, mà là biểu hiện của trí tuệ, của tư duy chiến lược sâu xa.

Thực tiễn đã chứng minh tính đúng đắn của quyết định lịch sử ấy. Sau 56 ngày đêm chiến đấu gian khổ, quân và dân ta đã tiêu diệt toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ, làm nên chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu”. Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, mà còn mở đầu sự sụp đổ của chủ nghĩa thực dân cũ trên phạm vi toàn thế giới.

Có thể nói, “Đánh chắc, tiến chắc” là đỉnh cao của nghệ thuật quân sự lấy yếu chống mạnh, lấy ít địch nhiều, lấy chính nghĩa thắng phi nghĩa; đồng thời phản ánh bản lĩnh, thái độ trách nhiệm chính trị của một vị Tổng Tư lệnh luôn đặt lợi ích dân tộc và sinh mệnh chiến sĩ lên trên tất cả.

“Thần tốc, táo bạo, chắc thắng” - nghệ thuật chớp thời cơ chiến lược trong mùa Xuân 1975

Nếu ở Điện Biên Phủ năm 1954, quân đội ta còn trong điều kiện trang bị hạn chế, tác chiến chủ yếu theo phương thức bao vây công kiên, thì đến mùa Xuân năm 1975, cục diện chiến tranh đã thay đổi căn bản.

Sau thắng lợi của Chiến dịch Tây Nguyên, Chiến dịch Trị Thiên - Huế và Chiến dịch Đà Nẵng, quân đội ngụy quyền Sài Gòn rơi vào tình trạng tan rã nhanh chóng. So sánh lực lượng trên chiến trường chuyển biến có lợi chưa từng có cho cách mạng. Một thời cơ chiến lược “ngàn năm có một” xuất hiện: Giải phóng hoàn toàn miền Nam trước mùa mưa năm 1975. Trong bối cảnh ấy, tư duy chỉ đạo chiến tranh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Bộ Chính trị đã chuyển sang phương châm hoàn toàn mới: “Thần tốc, táo bạo, bất ngờ, chắc thắng”. Sau này, thường được nhắc gọn thành “Thần tốc, táo bạo, chắc thắng”. Ngày 7-4-1975, Đại tướng Tổng Tư lệnh Võ Nguyên Giáp ký bức điện khẩn có giá trị lịch sử, với nội dung: “Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa, tranh thủ từng phút, từng giờ, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng”.

Nếu “Đánh chắc, tiến chắc” phản ánh nghệ thuật tạo thế, tạo lực trong điều kiện khó khăn, thì “Thần tốc, táo bạo, chắc thắng” lại thể hiện nghệ thuật tận dụng thời cơ khi cục diện chiến tranh chuyển sang thời điểm quyết định. “Thần tốc” là yêu cầu cấp bách về tốc độ tiến công. Trong chiến tranh hiện đại, thời cơ chiến lược thường xuất hiện rất ngắn. Nếu chậm trễ, đối phương có thể củng cố lực lượng, các thế lực bên ngoài có thể can thiệp, tình hình quốc tế có thể thay đổi bất lợi. Vì vậy, phải hành động nhanh chưa từng có. Tinh thần thần tốc thể hiện ở việc các quân đoàn chủ lực hành quân với tốc độ cao, liên tục vượt hàng nghìn km, vừa hành quân vừa chiến đấu, vừa bổ sung lực lượng. Nhiều đơn vị cơ giới hóa tiến quân ngày đêm không nghỉ hướng về Sài Gòn.

“Táo bạo” là sự quyết đoán chiến lược, dám đánh vào nơi hiểm yếu nhất của địch. Thay vì kéo dài chiến tranh, ta quyết định mở cuộc tổng công kích trực tiếp vào sào huyệt cuối cùng của ngụy quyền Sài Gòn. Đó là quyết định thể hiện tầm nhìn chiến lược cực kỳ sắc bén và sự tự tin vào thế và lực của cách mạng. Tuy nhiên, thần tốc và táo bạo không đồng nghĩa với chủ quan. Yếu tố xuyên suốt vẫn là “chắc thắng”. Chính vì vậy, trong mọi mệnh lệnh chỉ đạo, Đại tướng Võ Nguyên Giáp luôn nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm hiệp đồng quân binh chủng, giữ vững thế bao vây chia cắt, đánh đúng thời cơ, đúng mục tiêu trọng yếu.

Sự kết hợp giữa tốc độ và chắc thắng đã tạo nên sức mạnh áp đảo của Chiến dịch Hồ Chí Minh. Chỉ trong thời gian rất ngắn, quân và dân ta đã đập tan toàn bộ bộ máy quân sự ngụy quyền Sài Gòn, giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước vào ngày 30-4-1975. Đây là thắng lợi của bản lĩnh chiến lược biết “đánh đúng lúc”, “đánh đúng thời cơ”, “đánh nhanh để giảm tổn thất”, đồng thời phản ánh đỉnh cao nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh cách mạng Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh.

Sự thống nhất biện chứng giữa hai phương châm chiến lược

Nhìn bề ngoài, hai phương châm “Đánh chắc, tiến chắc” và “Thần tốc, táo bạo, chắc thắng” có vẻ khác nhau, nhưng về bản chất lại thống nhất sâu sắc. Điểm thống nhất căn bản nhất là đều lấy “chắc thắng” làm nguyên tắc tối cao. Dù đánh chậm hay đánh nhanh, dù tiến công từng bước hay tổng đột kích thần tốc, mục tiêu cuối cùng vẫn là giành thắng lợi với hiệu quả cao nhất, tổn thất thấp nhất. Hai phương châm cũng phản ánh tư duy quân sự cực kỳ linh hoạt của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ông không giáo điều, không rập khuôn, mà luôn xuất phát từ thực tiễn chiến trường để lựa chọn cách đánh phù hợp nhất.

Ở Điện Biên Phủ năm 1954, ta chưa có ưu thế vượt trội về hỏa lực, hậu cần còn khó khăn, trình độ tác chiến hiệp đồng còn hạn chế, nên phải “Đánh chắc, tiến chắc”. Nếu nóng vội sẽ thất bại. Ngược lại, vào năm 1975, tương quan lực lượng đã thay đổi căn bản; quân địch suy sụp nhanh chóng; thời cơ chiến lược xuất hiện ngắn ngủi. Nếu không thần tốc, có thể bỏ lỡ thời cơ lịch sử. Vì vậy, “thần tốc, táo bạo” là yêu cầu tất yếu khách quan.

Điều đó cho thấy thiên tài quân sự không nằm ở việc áp dụng một công thức cố định, mà ở khả năng nhận diện đúng quy luật vận động của chiến tranh và đưa ra quyết sách phù hợp với từng hoàn cảnh cụ thể. Đặc biệt, cả hai phương châm đều thấm nhuần sâu sắc tư tưởng quân sự Việt Nam: Biết người, biết ta; biết thời, biết thế; lấy nhân nghĩa thắng hung tàn; lấy trí tuệ và bản lĩnh con người Việt Nam làm nhân tố quyết định.

Giá trị lý luận và thực tiễn đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc hiện nay

Trong bối cảnh thế giới và khu vực biến động nhanh chóng, những bài học từ hai phương châm chiến lược của Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn còn nguyên giá trị thời sự.

Thứ nhất, đó là bài học về tư duy chiến lược độc lập, sáng tạo. Trong mọi tình huống, phải xuất phát từ thực tiễn Việt Nam, không máy móc sao chép mô hình bên ngoài. Đây là nguyên tắc đặc biệt quan trọng trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và chiến tranh nhân dân hiện đại.

Thứ hai, đó là bài học về nắm bắt và tận dụng thời cơ. Trong môi trường an ninh mới, thời cơ và thách thức đan xen rất nhanh. Nếu chậm trễ sẽ mất lợi thế; nếu nóng vội sẽ dẫn đến sai lầm. Vì vậy, cần kết hợp hài hòa giữa bản lĩnh kiên định và sự linh hoạt sáng tạo.

Thứ ba, đó là bài học về nguyên tắc “chắc thắng”. Trong mọi hoạt động quân sự, quốc phòng hay đối ngoại, phải chuẩn bị kỹ lưỡng, đánh giá đúng tình hình, không chủ quan, không duy ý chí. “Chắc thắng” không chỉ là yêu cầu quân sự, mà còn là triết lý hành động chiến lược của cách mạng Việt Nam.

Thứ tư, hai phương châm ấy còn phản ánh phẩm chất cao đẹp của vị Tổng Tư lệnh huyền thoại: Luôn bình tĩnh, tỉnh táo trước những thời khắc lịch sử; dám chịu trách nhiệm trước dân tộc; biết kết hợp giữa trí tuệ, bản lĩnh và lòng nhân văn sâu sắc.

Từ Chiến thắng Điện Biên Phủ với phương châm: “Đánh chắc, tiến chắc” đến Chiến dịch Hồ Chí Minh với tinh thần “Thần tốc, táo bạo, chắc thắng”, nghệ thuật chỉ đạo chiến tranh của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã đạt tới tầm cao của trí tuệ quân sự Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh. Hai phương châm khác nhau về hình thức nhưng thống nhất ở cốt lõi chiến lược: Mọi quyết sách quân sự đều phải căn cứ vào thực tiễn, phục vụ lợi ích tối cao của dân tộc và hướng tới thắng lợi chắc chắn. Đó không chỉ là bài học lịch sử quý báu của nghệ thuật quân sự Việt Nam, mà còn là di sản tư tưởng có giá trị lâu dài đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời đại mới.

Thiếu tướng, PGS, TS NGUYỄN VĂN SÁU, Phó viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam