Nét đặc sắc 'vây, lấn, tấn, phá, triệt, diệt' trong chiến dịch Điện Biên Phủ

Dưới góc nhìn lịch sử quân sự và chiến lược quốc phòng, chiến thuật “vây, lấn, tấn, phá, triệt, diệt” trong Chiến dịch Điện Biên Phủ là một sáng tạo chiến thuật đặc sắc, một bước phát triển mang tính đột phá của nghệ thuật quân sự Việt Nam hiện đại; kết tinh của tư duy chiến tranh nhân dân, sự thích ứng linh hoạt với tương quan lực lượng và điều kiện chiến trường, để lại nhiều bài học có giá trị lâu dài đối với xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.

Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra trong bối cảnh quân đội Pháp xây dựng một tập đoàn cứ điểm mạnh với hệ thống phòng ngự liên hoàn, hỏa lực dày đặc, được coi là “pháo đài bất khả xâm phạm”. Trước tình thế đó, quyết định chuyển từ phương châm “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” đã tạo tiền đề cho sự hình thành chiến thuật “vây, lấn, tấn, phá, triệt, diệt”.

Chiến thuật này là một hình thức tiến công đối với đối phương phòng ngự trong công sự kiên cố, bằng cách bao vây, tiêu hao, từng bước lấn chiếm, phá hủy và tiến tới tiêu diệt hoàn toàn. Về bản chất, đây không chỉ là một kỹ thuật tác chiến mà là một hệ thống phương pháp chiến dịch tổng hợp, kết hợp giữa chiến thuật, chiến dịch và chiến lược.

Thiếu tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Sáu - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam. Ảnh: Nguyên Khánh

Nội hàm khoa học quân sự của “vây, lấn, tấn, phá, triệt, diệt”

Một là, “Vây” - tạo thế bao vây chiến lược. “Vây” là bước mở đầu, nhằm cô lập hoàn toàn tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ cả về quân sự lẫn hậu cần. Về quân sự, xây dựng thế trận bao vây nhiều lớp, khống chế các điểm cao chiến lược. Về hậu cần, cắt đứt đường tiếp tế bằng đường không - yếu tố sống còn của quân Pháp. Việc sử dụng pháo cao xạ khống chế không phận khiến hoạt động tiếp tế bằng máy bay bị tê liệt nghiêm trọng, làm suy yếu dần sức chiến đấu của đối phương.

Ý nghĩa khoa học: “Vây” là biểu hiện của nghệ thuật tạo thế trận áp đảo phi đối xứng, trong đó bên yếu hơn về hỏa lực lại giành ưu thế bằng kiểm soát không gian chiến dịch.

Hai là, “Lấn” - tiến công từng bước bằng chiến hào. “Lấn” là quá trình thu hẹp dần không gian phòng ngự của địch thông qua hệ thống giao thông hào và trận địa tiến công. Hàng trăm km chiến hào được đào theo kiểu “mạng nhện”. Bộ đội tiếp cận mục tiêu từng mét, từng giờ. Từng cứ điểm bị cô lập riêng lẻ. Cách đánh này giúp giảm thiểu thương vong và vô hiệu hóa ưu thế hỏa lực của đối phương.

Ý nghĩa khoa học: “Lấn” thể hiện nguyên lý tiệm tiến chiến thuật (incremental maneuver), một dạng “chiến tranh tiêu hao có kiểm soát”, tương đồng với các học thuyết bao vây hiện đại.

Ba là, “Tấn” - đòn tiến công quyết định. Khi thế và lực đã đủ, “tấn” là giai đoạn chuyển từ bao vây - tiêu hao sang tiến công trực diện. Tập trung hỏa lực vào các cứ điểm then chốt; đồng loạt xung phong từ nhiều hướng; đánh chiếm từng trung tâm đề kháng. Đây là bước chuyển hóa từ thế trận sang hành động, từ chiến tranh tiêu hao sang tiêu diệt.

Bốn là, “Phá” - vô hiệu hóa hệ thống phòng ngự. “Phá” là quá trình tiêu diệt các công trình phòng ngự như: Hàng rào kẽm gai, bãi mìn, lô cốt, hầm ngầm. Việc phá vỡ từng lớp phòng thủ giúp mở đường cho bộ binh tiến công và làm sụp đổ cấu trúc phòng ngự chiều sâu của đối phương.

Ý nghĩa khoa học: Đây là biểu hiện của chiến thuật công phá công sự kiên cố bằng hiệp đồng binh chủng, tiền thân của các học thuyết công kiên hiện đại.

Năm là, “Triệt” - cắt đứt hoàn toàn nguồn sống của địch. “Triệt” là điểm đặc biệt quan trọng: Triệt tiếp tế, triệt thông tin, triệt khả năng cơ động. Khi bị cô lập hoàn toàn, quân Pháp rơi vào trạng thái suy sụp cả về vật chất lẫn tinh thần.

Ý nghĩa khoa học: “Triệt” phản ánh nguyên lý chiến tranh hệ thống (system warfare) - đánh vào “hệ thống sống còn” thay vì chỉ tiêu diệt lực lượng.

Sáu là, “Diệt” - kết thúc chiến dịch. Sau khi đối phương bị suy yếu toàn diện, ta tiến hành tiêu diệt toàn bộ tập đoàn cứ điểm. Tiêu diệt từng cứ điểm đến cụm cứ điểm và đến toàn bộ chiến trường. Đỉnh cao là trận tổng công kích ngày 7/5/1954.

Ý nghĩa khoa học: “Diệt” là kết quả tất yếu của quá trình tích lũy thế và lực, phản ánh quy luật chuyển hóa từ lượng sang chất trong chiến tranh.

Đặc trưng nổi bật của chiến thuật: Một là, tính hệ thống và liên hoàn, sáu yếu tố không tách rời mà tạo tiền đề ràng buộc và hỗ trợ, đòi hỏi lẫn nhau, tạo thành một chuỗi logic: Vây Lấn Tấn Phá Triệt Diệt. Đây là một mô hình tác chiến hoàn chỉnh, vừa có chiều sâu chiến thuật, vừa có tầm chiến dịch.

Hai là, kết hợp chiến tranh nhân dân với tác chiến hiện đại, lực lượng chủ lực với dân công và hậu cần nhân dân; kết hợp công binh, pháo binh, bộ binh; sử dụng địa hình và công sự một cách sáng tạo. Điều này thể hiện bản sắc riêng của nghệ thuật quân sự Việt Nam.

Ba là, lấy ít địch nhiều, lấy yếu chống mạnh. Chiến thuật này giúp hạn chế điểm yếu (thiếu hỏa lực mạnh); khai thác điểm mạnh (ý chí, tổ chức, địa hình); qua đó tạo ra ưu thế tương đối trong điều kiện bất lợi tuyệt đối.

Giá trị lý luận quân sự: Phát triển lý thuyết chiến tranh tiêu hao chủ động. Không phải tiêu hao thụ động mà là chủ động lựa chọn mục tiêu, chủ động kiểm soát nhịp độ chiến dịch. Nghệ thuật kiểm soát không gian và thời gian chiến dịch, không gian: bao vây, chia cắt. Thời gian kéo dài để làm suy yếu đối phương. Tư duy “đánh vào hệ thống”, nghĩa là, không chỉ đánh quân mà còn đánh hậu cần, đánh tâm lý, đánh cấu trúc chỉ huy.

Ý nghĩa trong chiến lược quốc phòng hiện nay

Một là, bài học về xây dựng thế trận phòng thủ. Trong bối cảnh hiện đại, “vây” có thể hiểu là: Xây dựng thế trận phòng thủ nhiều lớp. Kết hợp quân sự với kinh tế - xã hội, tạo “thế trận lòng dân” vững chắc.

Hai là, ứng dụng trong chiến tranh công nghệ cao. Các yếu tố “triệt” và “phá” có thể chuyển hóa thành: Tác chiến điện tử (cắt thông tin), tấn công mạng (triệt hệ thống chỉ huy), vô hiệu hóa hậu cần đối phương.

Ba là, tư duy tác chiến phi đối xứng. Trong điều kiện đối thủ mạnh hơn, bài học lớn nhất là: Không đối đầu trực diện, tạo thế bất cân xứng, đánh vào điểm yếu hệ thống.

Bốn là, kết hợp sức mạnh tổng hợp. Chiến tranh hiện đại không chỉ là quân sự mà còn: Chính trị, kinh tế, công nghệ, thông tin. Tinh thần của “vây, lấn, tấn, phá, triệt, diệt” vẫn còn nguyên giá trị trong việc tổ chức sức mạnh tổng hợp quốc gia.

Như vậy, chiến thuật “vây, lấn, tấn, phá, triệt, diệt” trong Chiến dịch Điện Biên Phủ là một đỉnh cao của nghệ thuật quân sự Việt Nam, phản ánh sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa tư duy chiến lược và thực tiễn chiến trường. Nó không chỉ góp phần quyết định thắng lợi lịch sử năm 1954 mà còn cung cấp một hệ thống lý luận có giá trị lâu dài cho khoa học quân sự.

Trong bối cảnh hiện nay, khi chiến tranh đã chuyển sang các hình thái mới như chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh thông tin, thì tinh thần cốt lõi của chiến thuật này: tạo thế, tích lực, đánh hệ thống, tiêu diệt có chọn lọc vẫn giữ nguyên ý nghĩa. Đó chính là minh chứng cho sức sống bền vững của nghệ thuật quân sự Việt Nam trong cả quá khứ, hiện tại và tương lai.

Thiếu tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Sáu

Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam