Giữ lửa làng nghề thời đại số

Sinh viên được nghệ nhân Nguyễn Thành Nhân (thứ 2 từ phải qua) hỗ trợ chụp phóng sự ảnh xưởng gỗ mỹ nghệ ở Trảng Bom cuối tháng 4-2026. Ảnh: Ngọc Mai

Đây là lần đầu tiên sản phẩm ảnh của sinh viên ngành truyền thông đa phương tiện thuộc Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) trình làng triển lãm tại địa điểm không gian văn hóa công cộng kiểu mẫu như Đường sách Thành phố Hồ Chí Minh, phục vụ đông đảo công chúng thành phố và du khách quốc tế cùng thưởng lãm.

Những “câu chuyện thị giác”

Một chú mèo nằm bên mành trúc. Bộ quần áo lấm lem đầy màu sơn của bạn gái trẻ ngồi tô heo đất. Đôi vợ chồng căng mình kề vai, chung tay khiêng một cái lu đất. Người thợ mộc lặng lẽ bào guốc gỗ “nâng niu bàn chân Việt”. Những phụ nữ cao niên nhịp nhàng đan lát, chằm nón, tráng men tô đất nung tạo nên những vật dụng thân thuộc trong đời sống từ nhiều đồ dùng gia đình đến “chiếc nón bài thơ” xinh xắn, che nắng che mưa…

Những “câu chuyện thị giác” từ bên trong làng nghề, xưởng nghề, cơ sở sản xuất gia dụng… được phản ánh sinh động qua ánh mắt quan sát trẻ trung và ống kính nhiệt thành của thế hệ sinh viên ngành truyền thông đa phương tiện hôm nay. Triển lãm ảnh Nghề cổ nhịp số cho thấy trong một thời đại được định hình bởi công nghệ, nhịp sống số và thuật toán, các làng nghề truyền thống Việt vẫn tồn tại như những chứng nhân bền bỉ vượt thời gian hàng chục năm, cả trăm năm…

Cuối tháng 4-2026, nhóm bạn sinh viên gồm: Khánh Ngân, Ánh Nguyệt, Hà My và Ngọc Thúy tìm đến làng gỗ mỹ nghệ Trảng Bom (thành phố Đồng Nai) và gặp nghệ nhân Nguyễn Thành Nhân - người theo nghề mộc và mỹ nghệ truyền thống từ 37 năm qua. Không chỉ thực hiện bộ ảnh, các bạn được ông Thành Nhân chia sẻ quy trình chế tác đồ gỗ, câu chuyện về những sản phẩm OCOP (Chương trình Mỗi xã một sản phẩm) xuất khẩu giá trị cao được bàn tay tài hoa của nghệ nhân “hóa phép” những mảnh gỗ thừa, vụn thành mô hình đồ chơi, quà tặng mỹ nghệ tinh xảo, độc đáo, sáng tạo.

Các bộ ảnh triển lãm thực hiện ở nhiều địa phương - từ Đồng Nai (thủ công mỹ nghệ), Tây Ninh (nghề chằm nón lá), Đồng Tháp (dệt chiếu), An Giang (dệt thổ cẩm của đồng bào Chăm)… vốn là những tỉnh, thành nỗ lực tìm cách duy trì và phát triển nghề truyền thống của địa phương.

Chụp ảnh và cảm nhận “vị mặn của đời”

Triển lãm Nghề cổ nhịp số mang đến nhiều bộ ảnh bắt mắt chụp từ các cơ sở làm nghề ở Thành phố Hồ Chí Minh từ đúc tượng Phật, đúc lư đồng, làm đầu lân sư rồng cho đến làm nhang, gốm, tranh sơn mài, mành trúc, đan lát sọt tre, tráng bánh truyền thống và cả làng nghề se dây thừng thủ công…

Các bạn trẻ không chỉ chụp ảnh mà còn có dịp “học nghề” từ các nghệ nhân: đổ bột bánh tráng, phơi nhang, xúc vựa muối, rửa tranh sơn mài… Các tác phẩm ảnh của các bạn vì vậy không chỉ đẹp về kỹ thuật ánh sáng, bố cục, sắc màu tương phản… mà còn có nội dung ý nghĩa từ trải nghiệm trực tiếp và gắn kết.

Tay máy Thái Gia Mỹ (19 tuổi), kể lại trong quá trình chụp ảnh ở xưởng sơn mài Định Hòa (phường Chánh Hiệp, Thành phố Hồ Chí Minh) ra đời cách đây tròn nửa thế kỷ (1977), nhóm bạn luôn được sự hỗ trợ hết mình từ những nghệ nhân cao niên: “Các cô chú nghệ nhân người vẽ, người mài liên tục không ngơi tay với sự tập trung cao độ, như gửi cả tình cảm, công sức vào từng bức sơn mài. Đó là những người thầm lặng gắn bó với nghề cả một đời, giữ lửa làng nghề, tiếp nối di sản người đi trước”.

Nhóm sinh viên gồm các bạn Thanh Trúc, Vân Thanh, Ngọc Quyên, Bích Thư và Anh Thư khởi hành từ 2h sáng chở nhau bằng xe máy đi hơn 60km đến cánh đồng muối ở Lý Nhơn (xã An Thới Đông, Thành phố Hồ Chí Minh) để chụp cảnh nông dân làm muối trong ánh mặt trời dần mọc. Họ bấm máy trong hoàn cảnh “loạng choạng” giữa những lối đi hẹp chia ô cánh đồng, pha trộn giữa đất, cát, muối và nước.

Nhóm bạn chia sẻ: “Chúng tôi ví các cô chú diêm dân là những “đôi vai gầy cõng nắng” cho một “đất mặn nở hoa”. Những gì chúng tôi nhận lại và học được rất nhiều trong chuyến đi chụp ảnh là từ những cuộc chuyện trò. Những nông dân đang làm công việc cực nhọc vẫn sẵn sàng ngơi tay đôi phút, nở nụ cười hiền hậu, tâm tình mộc mạc mà ấm áp. Cả buổi chụp ảnh, chúng tôi cảm nhận vị mặn của muối, của từng cơn gió lướt qua. Âu đó cũng là vị mặn của đời, của tinh thần lao động đáng khâm phục và quý trọng biết bao”.

Giảng viên nhiếp ảnh/Giám tuyển triển lãm ảnh Nghề cổ nhịp số TRỊNH VÕ TRUNG NGHĨA cho biết: “Triển lãm là dịp để giới trẻ, sinh viên yêu văn hóa dân tộc gửi gắm tình cảm, sự trân trọng đối với di sản làng nghề truyền thống cùng những giá trị văn hóa tốt đẹp, góp phần hưởng ứng tuyên truyền chủ trương tăng cường triển khai các giải pháp phát triển ngành nghề nông thôn”.

Cẩm Điệp