Tổng Kiểm toán nhà nước: Đánh giá kỹ chính sách khuyến khích lao động trình độ cao đi làm việc ở nước ngoài

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa phát biểu tại Phiên thảo luận. Ảnh: T. THÀNH

Xác định rõ nội hàm các cơ chế, chính sách đặc thù

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đánh giá cao Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng được chuẩn bị rất công phu, theo hướng tạo thuận lợi nhiều hơn cho người lao động đi làm việc ở nước ngoài; đặc biệt là những cơ chế, chính sách để bảo vệ quyền lợi của người lao động đã được nghiên cứu bổ sung, sửa đổi.

Về các quy định cụ thể, liên quan đến việc thực hiện một số cơ chế, chính sách đặc thù được quy định ở khoản 2, Điều 1 của Dự thảo Luật, Tổng Kiểm toán nhà nước chỉ rõ, Dự thảo mới nêu các cơ chế, chính sách đặc thù để hỗ trợ người đi làm việc ở nước ngoài cũng như thu hút, sử dụng có hiệu quả nguồn nhân lực sau khi quay trở lại nước làm việc. Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị cần xác định nguyên tắc và nội hàm của các cơ chế, chính sách đặc thù.

“Trường hợp chúng ta sử dụng các cơ chế, chính sách về tín dụng, tài chính, các nguồn ngân sách nhà nước, cần phải làm rõ các đối tượng được thụ hưởng làm căn cứ thiết kế chính sách và bố trí nguồn ngân sách để thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù” - Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đề nghị.

Liên quan đến quy định ưu tiên, khuyến khích đưa lao động có trình độ cao đi lao động làm việc ở nước ngoài, Tổng Kiểm toán nhà nước đặt vấn đề: Đất nước ta cũng đang rất cần lao động có chất lượng cao, các nhóm lao động được đào tạo chuyên môn ở trình độ cao. Tại sao chúng ta lại khuyến khích đi ra nước ngoài?

Theo Tổng Kiểm toán nhà nước, đào tạo cho một kỹ sư ở Việt Nam có chi phí rất thấp so với ở nước ngoài. Bởi vì, tất cả các chi phí để đào tạo kỹ sư, đào tạo nghề trong một chừng mực nào đó đang có sự hỗ trợ rất lớn của Nhà nước. Do đó, cần cân nhắc rất kỹ nhóm nào, đối tượng nào ưu tiên, khuyến khích đi làm việc ở nước ngoài để tiếp cận với công nghệ cao, sau đó quay trở lại làm việc.

Cũng theo phân tích của Tổng Kiểm toán nhà nước, chúng ta khuyến khích những lao động có chất lượng cao đi xuất khẩu lao động với một mục đích là vì sự phát triển của đất nước. Họ tiếp cận với công nghệ mới, sau đó quay trở lại làm việc và cống hiến cho đất nước. Tuy nhiên, trong trường hợp họ không quay trở lại thì nguồn chất xám trong nước vốn đang rất thiếu lại tiếp tục bị “chảy máu”.

Vì vậy, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị Hồ sơ Dự án Luật cũng cần đánh giá kỹ tác động về cung cầu lao động đối với việc khuyến khích đưa lao động đi làm việc ở nước ngoài, nhất là với đối tượng có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao. Đồng thời có cơ chế, chính sách để thu hút trở lại sau khi họ kết thúc hợp đồng lao động ở nước ngoài.

Bảo đảm quyền lợi của người lao động là ưu tiên hàng đầu

Liên quan đến việc bãi bỏ quy định về ký quỹ và điều khoản chuyển tiếp hoàn trả các tiền ký quỹ, Tổng Kiểm toán nhà nước chỉ ra, Luật hiện hành đưa ra quy định về ký quỹ là để bảo vệ quyền lợi cho người lao động đi lao động ở nước ngoài. Trong những trường hợp mà quyền lợi người lao động không được bảo đảm hoặc có những tranh chấp giữa doanh nghiệp cung cấp dịch vụ và người lao động thì sử dụng quỹ này để giải quyết các vấn đề tài chính, bảo đảm quyền lợi cho người lao động.

Quang cảnh Phiên thảo luận Tổ sáng 05/8. Ảnh: T. THÀNH

Dự thảo Luật đề xuất bỏ quy định này nhằm hỗ trợ cho doanh nghiệp cung cấp các dịch vụ lao động nước ngoài. Tuy nhiên, theo Tổng Kiểm toán nhà nước thì quyền lợi của người lao động phải đặt lên hàng đầu.

“Trong tình huống các nghĩa vụ tài chính mà doanh nghiệp phải thực hiện đối với người lao động sau khi kết thúc hợp đồng lao động mà không thực hiện được vì những khó khăn tài chính thì cơ chế nào để đảm bảo các nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ đối với người lao động? Do đó, tôi đề nghị phải nghiên cứu rất kỹ việc bỏ quy định về ký quỹ” - Tổng Kiểm toán nhà nước nêu rõ.

Ngoài ra, tại điểm a khoản 6 và khoản 9 Điều 1 Dự thảo Luật quy định về điều kiện để được cấp phép hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng và điều kiện của các chi nhánh được giao nhiệm vụ hoạt động dịch vụ đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng là “có nhân viên đáp ứng được các điều kiện về số lượng và chuyên môn theo quy định của Chính phủ”.

Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị, trong bối cảnh cả hệ thống chính trị đang nỗ lực cắt giảm mạnh mẽ các giấy phép và điều kiện kinh doanh, Cơ quan soạn thảo cần rà soát, đánh giá lại tính thiết thực của quy định này.

Quy định về hòa giải ở cơ sở cần chặt chẽ, sát thực tiễn

Về Dự án Luật Hòa giải ở cơ sở (sửa đổi), Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa bày tỏ tán thành với đề xuất của các đại biểu về việc bổ sung điều kiện “có năng lực hành vi dân sự đầy đủ” trong quy định về tiêu chuẩn hòa giải viên.

Bên cạnh đó, theo Tổng Kiểm toán nhà nước, hòa giải viên đều là những người rất có uy tín ở cộng đồng. Bên cạnh hiểu biết về pháp luật, hiểu biết xã hội, văn hóa, con người, truyền thống địa phương thì uy tín rất là quan trọng. Người có uy tín thì nói dân mới nghe.

Tuy nhiên, Dự thảo Luật đưa ra tiêu chuẩn "không trong thời gian thi hành kỷ luật Đảng hoặc thi hành án" là chưa chặt chẽ, bởi người đã từng có án hình sự thì không thể đủ uy tín để đứng ra hòa giải cho cộng đồng.

Về cơ cấu của tổ hòa giải ở cơ sở, Tổng Kiểm toán nhà nước đề nghị quy định linh hoạt hơn để phù hợp với thực tiễn cơ sở. Mục tiêu quan trọng nhất là bảo đảm chất lượng tiêu chuẩn, điều kiện của hòa giải viên, không nên quy định bắt buộc tổ hòa giải phải có nữ và có người dân tộc thiểu số tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

N. HỒNG