Thành công của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Bước tiến mới trong hoàn thiện thể chế kinh tế

Điểm nổi bật của Kỳ họp là tư duy lập pháp ngày càng gắn với yêu cầu thực tiễn của nền kinh tế, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, đồng thời bảo đảm sự đồng bộ giữa ổn định kinh tế vĩ mô, phát triển sản xuất, củng cố an ninh tài chính - tiền tệ và mở rộng không gian phát triển. Qua đó, Quốc hội tiếp tục thể hiện rõ vai trò kiến tạo, đồng hành cùng Chính phủ trong tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước.

Chính sách tài chính, tiền tệ: Trợ lực cho sản xuất, kinh doanh

Trong nhóm giải pháp thúc đẩy tăng trưởng, việc Quốc hội thông qua Nghị quyết về giảm thuế thu nhập đối với cá nhân và doanh nghiệp có ý nghĩa thiết thực đối với người dân, hộ kinh doanh và cộng đồng doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Việc giảm nghĩa vụ thuế góp phần cải thiện dòng tiền, tăng khả năng tích lũy và tạo điều kiện để doanh nghiệp duy trì, mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh. Đối với người dân và hộ kinh doanh, chính sách này không chỉ tạo thêm dư địa tài chính, mà còn góp phần củng cố niềm tin, khuyến khích đầu tư, tiêu dùng và phát triển các hoạt động kinh tế hợp pháp, ổn định.

Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết về giảm thuế thu nhập cá nhân, thuế thu nhập doanh nghiệp đối với cá nhân và doanh nghiệp. Ảnh: Phạm Thắng

Tuy nhiên, ý nghĩa của chính sách thuế không chỉ nằm ở việc hỗ trợ trước mắt. Về lâu dài, đây còn là giải pháp nuôi dưỡng nguồn thu, mở rộng cơ sở thuế và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững. Khi khu vực sản xuất, kinh doanh phát triển, năng lực đóng góp cho ngân sách cũng được củng cố, qua đó tạo thêm nguồn lực để thực hiện các nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Cùng với chính sách tài khóa, khuôn khổ pháp lý bảo đảm an toàn hệ thống tiền tệ tiếp tục được hoàn thiện thông qua việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng.

Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng. Ảnh: Khánh Duy

Sự đồng bộ trong sửa đổi các luật nêu trên góp phần nâng cao năng lực giám sát, nhận diện và kiểm soát rủi ro; tăng cường phòng, chống rửa tiền theo thông lệ quốc tế; đồng thời bảo đảm dòng vốn tín dụng được phân bổ an toàn, minh bạch và hiệu quả hơn vào nền kinh tế thực. Đây là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh nền kinh tế đang mở rộng quy mô, mức độ liên kết quốc tế ngày càng cao và các phương thức giao dịch tài chính ngày càng đa dạng.

Giảm chi phí tuân thủ, cải thiện môi trường đầu tư

Một nội dung quan trọng khác được Quốc hội tập trung xem xét là tiếp tục cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền và tháo gỡ các điểm nghẽn trong hoạt động đầu tư, kinh doanh.

Việc sửa đổi Luật Đầu tư, Luật Hải quan cùng nhiều đạo luật liên quan đến thủ tục và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường cho thấy quyết tâm chuyển mạnh từ tư duy quản lý nặng về tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm, đề cao trách nhiệm của doanh nghiệp và nâng cao hiệu quả giám sát của cơ quan nhà nước.

Cải cách thể chế chỉ thực sự có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành sự thuận lợi cụ thể cho người dân và doanh nghiệp. Vì vậy, việc loại bỏ các quy định chồng chéo, rút ngắn quy trình, đẩy mạnh số hóa thủ tục hải quan và làm rõ trách nhiệm của các cơ quan quản lý sẽ góp phần giảm chi phí tuân thủ, rút ngắn thời gian gia nhập thị trường và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Toàn cảnh phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Quang Khánh

Đối với khu vực kinh tế tư nhân, môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và dễ dự đoán là điều kiện quan trọng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư dài hạn. Đối với nền kinh tế, cải cách này góp phần nâng cao năng lực thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp trong nước và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, đồng thời giải phóng các nguồn lực đang bị cản trở bởi thủ tục hành chính.

Tinh thần chủ động, chuẩn bị từ sớm trong công tác lập pháp còn thể hiện qua việc Quốc hội cho ý kiến bước đầu về định hướng sửa đổi Luật Đất đai, Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Đây là những đạo luật có mối quan hệ chặt chẽ, tác động trực tiếp đến việc huy động và phân bổ các nguồn lực phát triển.

Việc nghiên cứu, sửa đổi theo hướng bảo đảm tính liên thông giữa pháp luật về đất đai, nhà ở, kinh doanh bất động sản và tài chính công sẽ góp phần khắc phục tình trạng thiếu thống nhất, hạn chế tranh chấp và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực đất đai. Đây cũng là tiền đề để các chính sách được xem xét, hoàn thiện trong các kỳ họp tiếp theo một cách thận trọng, đồng bộ và sát thực tiễn.

Hoàn thiện thể chế cho kinh tế số và đô thị hiện đại

Trong giai đoạn hiện nay, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là những lĩnh vực hỗ trợ, mà đã trở thành động lực quan trọng của tăng trưởng. Việc sửa đổi đồng bộ Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ thể hiện yêu cầu cấp thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý phù hợp với sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và các mô hình kinh doanh mới.

Cùng với đó, các cơ chế đặc thù nhằm tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý cho kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và hoạt động thương mại hóa công nghệ số có thể tạo thêm không gian cho đổi mới sáng tạo. Điều quan trọng là cơ chế phải vừa khuyến khích tinh thần dám nghĩ, dám làm, vừa bảo đảm kỷ luật, kỷ cương, minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro.

Đối với doanh nghiệp công nghệ và doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, một môi trường pháp lý rõ ràng, ổn định sẽ giúp giảm sự bất định trong đầu tư, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển sản phẩm, đồng thời tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu được đưa vào đời sống. Đây cũng là cơ sở để nâng cao năng suất lao động, phát triển các ngành kinh tế mới và tăng sức cạnh tranh quốc gia.

Trong lĩnh vực phát triển đô thị, việc thông qua Luật Phát triển đô thị tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho quá trình tổ chức không gian, huy động nguồn lực và nâng cao chất lượng quản trị đô thị. Định hướng phát triển đô thị hiện đại cần gắn với hạ tầng đồng bộ, sử dụng đất hiệu quả, bảo vệ môi trường và bảo đảm chất lượng sống của người dân.

Việc mở rộng không gian phát triển, cùng với chủ trương nâng cấp, thành lập các đô thị mới, sẽ tạo thêm các cực tăng trưởng, tăng cường liên kết vùng và nâng cao khả năng kết nối giữa các trung tâm kinh tế. Tuy nhiên, đi liền với quá trình đô thị hóa phải là yêu cầu bảo đảm hạ tầng xã hội, giao thông, giáo dục, y tế và môi trường, tránh tình trạng phát triển thiếu cân đối hoặc gia tăng áp lực lên các đô thị hiện hữu.

Hạ tầng chiến lược và an ninh năng lượng

Cùng với hoàn thiện thể chế, tại Kỳ họp, Quốc hội đã quyết định nhiều chủ trương quan trọng về đầu tư hạ tầng, qua đó thể hiện vai trò kiến tạo phát triển và định hướng các nguồn lực lớn của quốc gia.

Việc phê duyệt chủ trương đầu tư dự án đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội, trong đó ưu tiên triển khai khoảng 116 km trong giai đoạn 2026-2030, có ý nghĩa quan trọng trong tăng cường kết nối giữa Hà Nội với các địa phương trong vùng. Khi được triển khai đồng bộ với các tuyến giao thông hiện hữu, dự án sẽ góp phần mở rộng không gian phát triển, giảm áp lực cho khu vực đô thị trung tâm và nâng cao năng lực kết nối logistics.

Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội. Ảnh: Khánh Duy

Việc điều chỉnh chủ trương tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng cũng mở ra triển vọng hình thành một hành lang vận tải đa phương thức, kết nối các cửa khẩu quốc tế với các trung tâm công nghiệp, logistics và cảng biển. Đây là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao hiệu quả giao thương, giảm chi phí vận tải và tăng khả năng tham gia sâu hơn vào các chuỗi cung ứng khu vực.

Bảo đảm an ninh năng lượng là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược đối với ổn định và phát triển kinh tế. Việc tháo gỡ các vướng mắc pháp lý, tách độc lập các dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2, đồng thời ban hành cơ chế đặc thù xử lý khó khăn đối với các dự án năng lượng tái tạo, cho thấy yêu cầu cấp bách trong đa dạng hóa nguồn cung, bảo đảm an toàn hệ thống điện và đáp ứng nhu cầu năng lượng ngày càng tăng.

Trong quá trình này, yêu cầu đặt ra là phải kết hợp hài hòa giữa bảo đảm an ninh năng lượng, hiệu quả đầu tư, an toàn công nghệ, bảo vệ môi trường và khả năng chi trả của nền kinh tế. Mọi cơ chế đặc thù cần đi cùng với trách nhiệm giải trình, giám sát chặt chẽ và hiệu quả thực chất.

Quốc hội biểu quyết thông qua Nghị quyết của Quốc hội về điều chỉnh chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng. Ảnh: Khánh Duy

Quốc hội cũng đã ban hành chính sách đặc thù cho các công trình phục vụ APEC 2027 tại Đặc khu Phú Quốc và tỉnh An Giang; đồng thời phê duyệt Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026-2035, với quy mô vốn giai đoạn đầu là 808.558 tỷ đồng.

Đây là những quyết sách có ý nghĩa không chỉ về đầu tư hạ tầng, mà còn về phát triển con người, củng cố an sinh xã hội, bảo tồn các giá trị văn hóa và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng, miền. Việc tập trung nguồn lực, hạn chế đầu tư dàn trải và tăng tính chủ động cho địa phương sẽ góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia.

Thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển

Những quyết sách được Quốc hội khóa XVI thông qua tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất cho thấy bước tiến mới trong hoàn thiện thể chế, hướng tới mục tiêu khơi thông nguồn lực, thúc đẩy tăng trưởng và nâng cao chất lượng phát triển. Giá trị của các quyết sách không chỉ được đo bằng số lượng luật, nghị quyết được thông qua, mà quan trọng hơn là bằng hiệu quả tổ chức thực hiện trong đời sống kinh tế - xã hội.

Một hệ thống pháp luật đồng bộ, minh bạch và ổn định sẽ tạo dựng niềm tin cho người dân, doanh nghiệp và nhà đầu tư. Các cơ chế linh hoạt, nếu được thực hiện đúng mục tiêu và kiểm soát hiệu quả, sẽ trở thành động lực để phát huy nguồn lực xã hội. Đây cũng chính là kỳ vọng của cử tri, cộng đồng doanh nghiệp và toàn xã hội đối với quá trình hoàn thiện thể chế, tạo dựng nền tảng vững chắc để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong nhiệm kỳ 2026 - 2031.

TS. Trần Văn - nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính - Ngân sách