Dư âm Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Để mỗi quyết sách nhanh chóng thành sức mạnh phát triển

Tháo gỡ điểm nghẽn cho cấp xã

Nếu nhìn từ cơ sở, giá trị của kỳ họp không nằm ở số lượng luật được thông qua, mà ở câu hỏi: những quyết sách ấy tháo gỡ gì cho chính quyền và người dân? Đây cũng là nơi chính sách gặp thực tiễn vận hành của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Sau hơn một năm không tổ chức cấp huyện, xã, phường, đặc khu đã trở thành cấp chính quyền trực tiếp hơn, gần dân hơn nhưng cũng gánh khối lượng công việc lớn hơn. Từ đất đai, ngân sách, đầu tư, tư pháp, hộ tịch đến an sinh xã hội, quốc phòng, an ninh, nhiều nhiệm vụ được xử lý ngay tại cơ sở. Vì vậy, mỗi điểm nghẽn thể chế được tháo gỡ là thêm một điều kiện để cấp xã làm tốt vai trò trung tâm quản trị ở cơ sở.

Các đại biểu tham dự phiên bế mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI. Ảnh: Phạm Thắng

Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) là một ví dụ. Với 93,20% đại biểu tán thành, Luật không chỉ đổi mới phương thức phổ biến pháp luật mà còn củng cố Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở cấp xã, tăng nguồn lực, đẩy mạnh ứng dụng số và AI. Đây là hướng đi thiết thực, bởi pháp luật chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi người dân hiểu, chính quyền thực hiện thống nhất và cán bộ cơ sở có đủ điều kiện thực thi.

Từ thực tiễn tư pháp - hộ tịch, bà Bùi Khánh Dư, công chức Văn phòng HĐND và UBND phường Bắc Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh cho rằng, việc quy định rõ trách nhiệm và tăng tính chính quy cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật là cần thiết. Đây không phải nhiệm vụ riêng của công chức tư pháp - hộ tịch mà cần sự phối hợp của các cấp, ngành. Vì vậy, phải có một đầu mối đủ thẩm quyền để khâu nối, cùng với nhân lực và nguồn lực tương xứng.

Một điểm nhấn khác là Quốc hội thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 9 luật về quân sự, quốc phòng với 94,40% đại biểu tán thành. Trong đó, vị trí của cấp xã trong thế trận quốc phòng toàn dân được nhấn mạnh: khu vực phòng thủ cấp xã là thành phần của khu vực phòng thủ cấp tỉnh, lấy xây dựng cấp xã làm nền tảng để bảo vệ địa phương. Điều đó cho thấy một tư duy xuyên suốt: cấp xã không chỉ là nơi thực hiện chính sách mà phải đủ sức ứng phó, tổ chức lực lượng, huy động nguồn lực và giữ vững địa bàn từ cơ sở. Cựu chiến binh Ngô Đức Thái, xã Hưng Nguyên, Nghệ An, cho rằng việc đặt cấp xã ở vị trí nền tảng trong bảo vệ địa phương là phù hợp với thực tiễn. Bởi sức mạnh của một địa bàn trước hết ở khả năng tổ chức lực lượng, huy động nhân dân và xử lý tình huống ngay từ cơ sở.

Từ pháp luật đến quốc phòng, thông điệp ấy ngày càng rõ: trao quyền cho cơ sở phải đi cùng tháo điểm nghẽn, tăng nguồn lực và nâng năng lực thực thi. Cấp xã mạnh thì mới đảm đương được trọng trách tuyến đầu quản trị công như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh.

Điều hành linh hoạt, quyết sách sát thực tiễn

Dấu ấn của Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất còn thể hiện ở cách tổ chức và điều hành ngày càng linh hoạt, thực chất. Việc bố trí nhiều phiên thảo luận tại Tổ, tăng thời lượng tranh luận ở hội trường, kết hợp giải trình trực tiếp và chia kỳ họp thành hai đợt đã tạo thêm không gian để đại biểu nói thẳng những vấn đề từ thực tiễn.

Thảo luận Tổ là nơi những vấn đề cụ thể từ địa phương, ngành, lĩnh vực được đưa lên nghị trường; nơi đại biểu có điều kiện trao đổi sâu hơn, nhìn vấn đề từ nhiều chiều trước khi đi đến quyết định. Theo bà Lê Thị Thảo, cử tri phường 1, Thành phố Hồ Chí Minh, việc tăng thời gian thảo luận tại Tổ, lắng nghe nhiều hơn những ý kiến xuất phát từ thực tiễn là điểm đáng ghi nhận của kỳ họp. Đại biểu có thêm điều kiện nói sâu về những vấn đề người dân đang quan tâm, còn cơ quan soạn thảo có cơ hội giải trình, tiếp thu và chỉnh lý trước khi Quốc hội quyết định. Như vậy, tiếng nói từ cơ sở có thêm cơ hội đi thẳng vào nghị trường, để mỗi quyết sách khi ban hành sát thực tiễn và khả thi hơn.

Với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp vừa vận hành, những tiếng nói từ cơ sở càng có giá trị, bởi thực tiễn đang thay đổi nhanh hơn và nhiều vấn đề mới chỉ có thể nhận diện đầy đủ từ nơi trực tiếp thực hiện.

Đặc biệt, việc chia kỳ họp thành hai đợt, dành thời gian giữa hai đợt để các cơ quan tiếp thu, chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo luật, nghị quyết cho thấy điều hành chủ động: vừa làm nhanh, vừa tạo khoảng lùi cần thiết để rà soát chất lượng. Cách làm này càng có ý nghĩa trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới. Khi mục tiêu tăng trưởng hai con số đặt ra yêu cầu phải hành động nhanh, Quốc hội cũng phải xử lý nhanh những điểm nghẽn về thể chế. Nhưng nhanh không có nghĩa là giản lược tranh luận; quyết liệt không đồng nghĩa với bỏ qua thực tiễn. Ngược lại, càng quyết định nhanh càng cần lắng nghe kỹ, thảo luận sâu và phản biện thực chất.

Từ những dự án lớn như Vành đai 5 - Vùng Thủ đô, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng đến các cơ chế tháo gỡ vướng mắc cho đầu tư, sản xuất, kinh doanh, những quyết định của Quốc hội cuối cùng đều phải được thực thi ở địa phương, bởi chính quyền cơ sở, doanh nghiệp và người dân. Chương trình kỳ họp dành nhiều phiên để đại biểu thảo luận các nội dung này trước khi Quốc hội biểu quyết thông qua.

Hồng Hạnh