Thách thức an ninh năng lượng toàn cầu tại Hormuz

Eo biển Hormuz. Ảnh: SANA

Thị trường năng lượng phản ứng tích cực trước bước tiến ngoại giao này. Giá dầu giảm nhẹ trong bối cảnh kỳ vọng dòng dầu qua Hormuz có thể được nối lại. Theo Hãng thông tấn IRNA, thỏa thuận đạt được trong chuyến thăm Iran của Ngoại trưởng Oman Sayyid Badr Hamad Al-Busaidi. Hai nước nhất trí thiết lập hành lang hàng hải chung tạm thời tại eo biển Hormuz và triển khai dự án rà phá thủy lôi nhằm khôi phục lưu thông an toàn.

Theo phương án tạm thời, tàu đi vào vùng Vịnh sẽ di chuyển qua vùng biển Iran, trong khi chiều đi ra sử dụng vùng biển Iran và Oman. Hai bên dự kiến dành 30-60 ngày đàm phán về tuyến hàng hải lâu dài, cơ chế quản lý, chia sẻ thông tin và điều phối giao thông.

Eo biển Hormuz là tuyến vận tải năng lượng chiến lược, nơi hơn 20% lượng dầu mỏ vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu đi qua. Iran kiểm soát bờ phía Bắc eo biển, có năng lực quân sự đáng kể và nhiều lần sử dụng vị trí địa lý tại Hormuz như một công cụ răn đe địa chính trị. Oman kiểm soát bờ phía Nam cùng bán đảo Musandam, đồng thời duy trì chính sách đối ngoại cân bằng và nhiều lần đóng vai trò trung gian giữa Iran với Mỹ và các nước phương Tây.

Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất không nằm ở việc kẻ lại tuyến hàng hải mà ở quy chế áp dụng đối với tuyến này. Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS) quy định quyền quá cảnh qua các eo biển quốc tế không bị cản trở. Oman là thành viên công ước, trong khi Iran chưa phê chuẩn và lâu nay giữ quan điểm tàu quân sự nước ngoài phải thông báo, phối hợp trước khi đi qua vùng biển của nước này.

Trong bối cảnh bất ổn kéo dài ở Trung Đông, hành lang tạm thời Iran - Oman có thể góp phần giảm rủi ro trước mắt, nhưng chưa đủ để bảo đảm an ninh năng lượng toàn cầu. Vấn đề đặt ra là liệu hai nước có thể chuyển một cơ chế ứng phó khẩn cấp thành khuôn khổ lâu dài, minh bạch và phù hợp với luật pháp quốc tế hay không. Iran và Oman cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tổ chức các cuộc thảo luận với các quốc gia trong khu vực có vùng biển tiếp giáp Vịnh Ba Tư.

Trong khi các tín hiệu ngoại giao giúp giảm phần nào tâm lý lo ngại, hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz vẫn khá trầm lắng. Theo dữ liệu Kpler công bố ngày 27-8, có 10 lượt tàu chở hàng hóa đi qua Hormuz trong ngày 26-8, tăng từ 8 lượt một ngày trước đó nhưng vẫn thấp hơn mức bình quân 15 lượt/ngày trong 10 ngày gần nhất. Theo Tổ chức Hàng hải quốc tế (IMO), hiện có hơn 20.000 thủy thủ trong khu vực, trong đó có những người đang mắc kẹt trên các tàu chưa thể rời khỏi eo biển Hormuz.

HẠNH CHI tổng hợp