Nỗ lực cứu vãn ngoại giao giữa lúc Mỹ - Iran leo thang 'chiến tranh kinh tế'

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Ngoại giao Qatar, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman bin Jassim Al Thani, trong một cuộc tại Doha hồi tháng 2/2026. Ảnh Reuters.

Đóng vai trò là một quốc gia láng giềng vùng Vịnh của Iran đồng thời là đồng minh của Mỹ, Qatar từ lâu đã giữ vị trí trung gian đàm phán không chính thức giữa các bên tham chiến. Quốc gia này từng đóng vai trò trực tiếp trong việc đạt được thỏa thuận ngừng bắn hồi tháng 6, giúp tạm thời chấm dứt các hành động thù địch.

Theo kênh Telegram của Bộ Ngoại giao Iran, Thủ tướng kiêm Ngoại trưởng Qatar, Sheikh Mohammed bin Abdulrahman Al Thani, đã có cuộc hội đàm với Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi. Bộ Ngoại giao Qatar cho biết hai bên đã thảo luận về một khuôn khổ đề xuất theo từng giai đoạn, bao gồm việc thiết lập hành lang vận tải biển chung tạm thời giữa Iran và Oman qua eo biển Hormuz, cũng như triển khai dự án chung nhằm rà phá thủy lôi tại tuyến đường thủy này.

Chuyến thăm diễn ra khi cuộc chiến bước sang tháng thứ sáu. Dù các cuộc giao tranh lớn đã tạm dừng, một bước đột phá ngoại giao vẫn còn rất xa vời.

Dù các cuộc không kích đã chấm dứt, Washington hiện đang gia tăng áp lực kinh tế khi tuyên bố kế hoạch cắt đứt quan hệ của Iran với các đối tác thương mại thông qua việc tăng cường trừng phạt. Phản ứng trước động thái này, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf ngày 27/8 đã kêu gọi đoàn kết dân tộc để đối phó với điều mà ông gọi là "cuộc chiến tranh kinh tế toàn diện", đồng thời cảnh báo rằng sự chia rẽ nội bộ chính là "điều đối thủ mong muốn".

Ông Ebrahim Azizi, người đứng đầu ủy ban an ninh quốc gia của Quốc hội Iran, lên án các lệnh trừng phạt là "hành động thù địch và vô nhân đạo", nhưng khẳng định chúng đã mất đi tính hiệu quả.

Biên bản ghi nhớ đạt được giữa Mỹ và Iran hồi tháng 6 nhằm chấm dứt xung đột đã sụp đổ, một phần do những bất đồng về eo biển Hormuz – tuyến đường thủy hẹp giữa Iran và Oman, nơi 1/5 nguồn cung dầu mỏ toàn cầu từng đi qua trước khi chiến sự nổ ra.

Cuộc khủng hoảng đã giáng đòn mạnh vào thị trường năng lượng. Lưu lượng dầu qua eo biển Hormuz đã giảm xuống mức thấp nhất trong 3 tháng qua, chỉ còn 5 triệu thùng/ngày, giảm sâu so với mức 20 triệu thùng/ngày trước chiến sự. Giá dầu thô Brent tương lai đã tăng 0,6% lên 88,35 USD/thùng trong ngày 27/8.

Bên cạnh thiệt hại kinh tế, an ninh hàng hải đang ở mức báo động. Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) báo cáo đã có 70 sự cố tại eo biển Hormuz kể từ ngày 28/2, khiến 19 thủy thủ thiệt mạng. Gần đây nhất, hôm 25/8, một vật thể bay không xác định đã bắn trúng một tàu chở dầu trong eo biển gây ra hỏa hoạn, rất may đám cháy đã được dập tắt và toàn bộ thủy thủ đoàn đều an toàn.

Tính đến nay, cuộc xung đột đã khiến hàng nghìn người thiệt mạng, phần lớn ở Iran và Lebanon, kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran với mục tiêu đã tuyên bố là ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân, lật đổ chính phủ đương nhiệm và phá hủy chương trình tên lửa của nước này.

Tiến Kim (Theo Al Jazeera, Reuters)