'Lá bài' Hormuz của Iran dần mất sức nặng

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian và Chủ tịch Quốc hội Mohammad Bagher Ghalibaf gần đây liên tục cảnh báo về cái giá kinh tế nếu chiến sự với Mỹ kéo dài.

Ông Ghalibaf nhấn mạnh tiềm lực quân sự không thể duy trì đất nước nếu người dân đói và kinh tế đình trệ. Theo ông, an ninh quốc gia phải đi cùng một nền kinh tế vận hành bình thường.

Tổng thống Pezeshkian cũng tuyên bố "chiến tranh bắt buộc phải kết thúc ở một thời điểm nào đó". Ông cho rằng Iran nên khép lại xung đột khi vẫn còn lợi thế trên bàn đàm phán, thay vì chờ vị thế bị bào mòn.

Thống đốc Ngân hàng Trung ương Iran Abdolnaser Hemmati cảnh báo Tehran đang cùng lúc đối mặt nhiều sức ép, gồm trừng phạt, phong tỏa, gián đoạn xuất khẩu dầu và mất cân đối ngân sách.

Những tuyên bố này trái với sự tự tin của Iran vài tuần trước. Khi đó, Lãnh tụ Tối cao Mojtaba Khamenei và các chỉ huy quân đội tuyên bố nước này sẵn sàng kéo dài xung đột.

Tehran coi Hormuz là "trụ cột cho trật tự an ninh mới", với giá trị được ví ngang vũ khí hạt nhân.

Theo chuyên gia Hamid Asefi, tâm lý mệt mỏi của người dân và áp lực kinh tế đang khiến Iran phải nhìn lại giá trị của Hormuz.

Ông cảnh báo việc liên tục đe dọa đóng cửa eo biển có thể khiến công cụ răn đe này mất tác dụng.

Iran từng nhiều lần cảnh báo sẽ tấn công các tàu hàng và tàu dầu không tuân theo chỉ dẫn của Tehran. Những lời đe dọa từng khiến hoạt động vận tải qua Hormuz đình trệ.

Tuy nhiên, tình trạng bế tắc kéo dài đã khiến các hãng tàu chấp nhận mạo hiểm khi được hải quân Mỹ bảo vệ.

Dữ liệu Kpler cho thấy trong số 112 tàu chở dầu và khí đốt đi qua Hormuz từ ngày 1 đến 19/8, khoảng 79% chọn tuyến phía nam qua lãnh hải Oman. Chỉ 19% đi theo tuyến phía bắc do Iran đề xuất.

Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright ngày 18/8 cho biết hải quân Mỹ đã hỗ trợ trung chuyển hơn 15 triệu thùng dầu và sản phẩm tinh chế. Lượng dầu qua Hormuz hiện đạt trung bình hơn 8 triệu thùng mỗi ngày.

Dù chưa bằng một nửa mức bình thường trước chiến sự, chuyên gia Asefi cho rằng con số này cho thấy chiến lược kiểm soát Hormuz của Iran đang giảm hiệu quả.

Trong khi đó, 6 nước vùng Vịnh đang xây dựng các đường ống mới để giảm phụ thuộc vào eo biển.

Hamid Paktinat, người sáng lập Diễn đàn Các nhà hoạt động Kinh tế tại Tehran, dự đoán giá trị chiến lược của Hormuz sẽ giảm một nửa trong 3 năm tới và gần như biến mất sau 6 năm.

"Tuyến hàng hải hình móng ngựa này vẫn nằm đó, nhưng vị thế đòn bẩy, vốn là trọng tâm trong chiến lược của Iran, sẽ không còn", ông Paktinat nhấn mạnh.

Việt Hùng