Tăng nội lực, biến cơ hội thành đơn hàng

Chinh phục bằng chất lượng, chuẩn mực

Theo bà Mai Kiều Liên, Tổng Giám đốc Vinamilk, với kinh nghiệm 50 năm phát triển thị trường, doanh nghiệp không thể cạnh tranh bền vững bằng quy mô hay giá bán mà phải liên tục đầu tư nâng cao năng lực sản xuất và đổi mới công nghệ.

Một dây chuyền của Nhà máy sữa Vinamilk tại phường Bến Cát, TPHCM. Ảnh: Hoàng Hùng

Hiện Vinamilk sở hữu 16 nhà máy, 15 trang trại đạt chuẩn quốc tế Global S.L.P., chủ động vùng nguyên liệu với khoảng 130.000 con bò sữa, đồng thời đầu tư mạnh cho nghiên cứu dinh dưỡng, công nghệ chế biến và phát triển sản phẩm. Nhờ đó, doanh nghiệp hiện cung ứng hàng trăm sản phẩm đạt tiêu chuẩn xuất khẩu đến 65 quốc gia, vùng lãnh thổ. Hiệu quả của chiến lược đầu tư này được phản ánh rõ trong kết quả kinh doanh của quý 1-2026: doanh thu hợp nhất đạt 16.149 tỷ đồng (tăng 24,6% so với cùng kỳ), trong đó doanh thu từ thị trường nước ngoài đạt 4.069 tỷ đồng (tăng 39,1%), cao gần gấp đôi tốc độ tăng của thị trường trong nước.

“Khi người tiêu dùng và các tập đoàn phân phối ngày càng coi trọng chất lượng, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững, doanh nghiệp cũng phải chuyển từ tư duy mở rộng sản lượng sang đầu tư cho khoa học công nghệ, nghiên cứu phát triển và đổi mới sản phẩm. Muốn tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, thương hiệu Việt chỉ có thể chinh phục thị trường bằng chất lượng và các chuẩn mực quốc tế”, bà Mai Kiều Liên nhấn mạnh.

Để đáp ứng những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của các nhà nhập khẩu, từ đó tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng xuất khẩu, Tổng Giám đốc Nafoods Group Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, doanh nghiệp đã đầu tư hệ thống kiểm nghiệm, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát an toàn thực phẩm. Từ kim ngạch xuất khẩu khoảng 20 triệu USD năm 2015, doanh nghiệp đã nâng giá trị xuất khẩu lên hơn 200 triệu USD sau một thập niên. Riêng quý 1-2026, kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp đạt gần 31 triệu USD, tăng hơn 70% so với cùng kỳ. Hiện Hoa Kỳ chính thức mở cửa cho quả chanh leo Việt Nam và EU tiếp tục gia tăng nhập khẩu rau quả, tạo thêm động lực để doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu.

Trong bối cảnh các tập đoàn phân phối quốc tế đánh giá toàn bộ chuỗi sản xuất thay vì chỉ đánh giá sản phẩm cuối cùng, doanh nghiệp muốn mở rộng thị trường buộc phải đầu tư đồng bộ từ vùng nguyên liệu, công nghệ, quản trị chất lượng đến truy xuất nguồn gốc. Nội lực vì thế không còn là lợi thế dài hạn mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.

Động lực từ các “sếu đầu đàn”

Khi cạnh tranh đang chuyển từ sản phẩm sang chuỗi giá trị, lợi thế không còn được đo bằng số lượng doanh nghiệp xuất khẩu, mà bằng khả năng hình thành những doanh nghiệp dẫn dắt đủ sức nâng cấp cả hệ sinh thái sản xuất. Theo ông Nguyễn Ngọc Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp TPHCM (HUBA), khi các “sếu đầu đàn” làm chủ công nghệ, tiêu chuẩn, thương hiệu và thị trường, họ không chỉ gia tăng giá trị cho chính mình mà còn kéo theo mạng lưới doanh nghiệp vệ tinh cùng nâng cao năng lực, từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Theo các chuyên gia, khi doanh nghiệp làm chủ vùng nguyên liệu, công nghệ, tiêu chuẩn và logistics, còn Nhà nước hoàn thiện hạ tầng, thể chế và hệ thống tiêu chuẩn, hàng Việt sẽ không chỉ đáp ứng yêu cầu của từng thị trường mà còn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Khi đó, những chuyến khảo sát của các nhà mua hàng quốc tế sẽ không chỉ dừng ở hoạt động kết nối mà được chuyển hóa thành các hợp đồng dài hạn, có giá trị gia tăng cao, góp phần nâng vị thế hàng Việt trên bản đồ thương mại thế giới.

Ngành gỗ là minh chứng rõ cho vai trò dẫn dắt của doanh nghiệp đầu tàu. Theo ông Nguyễn Quốc Khanh, Chủ tịch HĐQT AA Corporation, Phó Chủ tịch Hiệp hội Gỗ và Lâm sản Việt Nam, nhờ sự phát triển của các doanh nghiệp lớn, ngành gỗ đã từng bước chuyển từ gia công theo đơn đặt hàng (OEM) sang tự thiết kế, phát triển sản phẩm và xây dựng thương hiệu (ODM/OBM), đưa kim ngạch xuất khẩu từ dưới 200 triệu USD năm 1999 lên khoảng 17 tỷ USD năm 2025, với sản phẩm hiện diện tại hơn 160 quốc gia và vùng lãnh thổ. Thành công này cho thấy khi doanh nghiệp đầu tàu đủ mạnh, toàn bộ chuỗi cung ứng cũng được nâng cấp về công nghệ, thiết kế, tiêu chuẩn và năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, để sức mạnh của doanh nghiệp đầu tàu lan tỏa thành năng lực cạnh tranh của cả chuỗi cung ứng, nỗ lực của doanh nghiệp cần được hỗ trợ bằng một hệ sinh thái chính sách đồng bộ. Các doanh nghiệp kiến nghị Nhà nước sớm hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn trong nước theo hướng tiệm cận quy định của các thị trường nhập khẩu; xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về vùng nguyên liệu, mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và hệ thống cảnh báo sớm đối với các quy định SPS, hàng rào kỹ thuật và các biện pháp phòng vệ thương mại. Đây sẽ là nền tảng giúp doanh nghiệp chủ động đáp ứng những “luật chơi” mới của thương mại quốc tế thay vì chỉ ứng phó khi rào cản xuất hiện.

MINH XUÂN