Sửa Luật Xử lý vi phạm hành chính: Cân nhắc tăng mức phạt, siết điều kiện cưỡng chế

Đề xuất tăng mức phạt, bổ sung các biện pháp cưỡng chế

Sáng 26/10, tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội nghe Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo thẩm tra dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi), dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội, Thượng tướng Nguyễn Doãn Anh.

Bộ trưởng Bộ Công an, Lương Tam Quang trình bày Tờ trình của Chính phủ về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi)

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết dự thảo Luật gồm 6 chương, 128 điều, sửa đổi toàn diện các quy định về xử phạt và biện pháp xử lý hành chính nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Dự thảo đề xuất kéo dài thời hiệu xử phạt lên 2-3 năm đối với một số lĩnh vực; nâng mức phạt tiền tối đa từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân và từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức. Đồng thời, dự thảo quy định cụ thể mức phạt tối đa theo từng lĩnh vực, sửa đổi các quy định về đối tượng xử lý, tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ và bổ sung trường hợp được miễn trách nhiệm đối với hành vi vi phạm hành chính.

Về thủ tục, dự thảo hướng tới cắt giảm quy trình không cần thiết, hoàn thiện cơ chế xử lý vi phạm trên môi trường điện tử và cho phép xử phạt không lập biên bản đối với vi phạm được phát hiện bằng phương tiện, thiết bị kỹ thuật, nghiệp vụ. Các quy định về hoãn, giảm, miễn thi hành quyết định phạt tiền, nộp phạt nhiều lần và miễn, hoãn thi hành hình thức xử phạt bổ sung cũng được điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với thực tế.

Dự thảo bổ sung nhiều biện pháp cưỡng chế như tạm hoãn xuất cảnh; niêm phong trụ sở, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; ngừng cung cấp điện, nước; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện, cấp giấy phép điều khiển phương tiện; ngừng cung cấp Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc chặn truy cập bằng biện pháp kỹ thuật. Các điều kiện áp dụng được đặt ra nhằm bảo vệ quyền con người, quyền công dân và tránh ảnh hưởng đến tổ chức, cá nhân không liên quan.

Đối với các biện pháp xử lý hành chính, dự thảo sửa đổi điều kiện áp dụng biện pháp giáo dục tại xã, phường, đặc khu và đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc; rút ngắn thời gian xem xét, quyết định. Thẩm quyền quyết định đưa người vào cơ sở giáo dục bắt buộc, cai nghiện bắt buộc được đề xuất chuyển từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã; thẩm quyền quyết định cai nghiện ma túy tự nguyện tại cơ sở công lập, trường giáo dưỡng được chuyển cho Trưởng Công an cấp xã.

Dự thảo cũng bổ sung một số trường hợp tạm giữ người theo thủ tục hành chính, đơn giản hóa thủ tục tạm giữ và trả lại tang vật, phương tiện, giấy phép, chứng chỉ hành nghề; đồng thời kéo dài thời hạn tạm giữ trong một số trường hợp đến khi quyết định xử phạt được ban hành hoặc thi hành xong. Theo Bộ trưởng Lương Tam Quang, việc chuyển thẩm quyền áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc và đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc sang Chủ tịch UBND cấp xã đã được Chính phủ báo cáo, xin ý kiến và được cấp có thẩm quyền đồng ý.

Cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc mức phạt và biện pháp cưỡng chế

Báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết sửa đổi toàn diện Luật Xử lý vi phạm hành chính. Dự thảo gồm 128 điều, kế thừa 21 điều, sửa đổi, bổ sung 104 điều và bổ sung mới 4 điều so với luật hiện hành; cơ bản bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp và thống nhất với hệ thống pháp luật.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu.

Tuy nhiên, do nhiều quy định liên quan đến hạn chế quyền con người, quyền công dân, cơ quan thẩm tra đề nghị rà soát kỹ, quy định cụ thể ngay trong luật những nội dung thuộc thẩm quyền Quốc hội, không giao Chính phủ quy định chi tiết trái với nguyên tắc tại khoản 2 Điều 14 Hiến pháp. Dự thảo cũng cần được đối chiếu với các luật đang sửa đổi, bổ sung tại kỳ họp để tránh chồng chéo.

Về thời hiệu xử phạt, Ủy ban đề nghị phân định rõ những lĩnh vực cần kéo dài thời hiệu. Việc nâng thời hiệu lên 3 năm, thậm chí 4 năm trong trường hợp hồ sơ do cơ quan tiến hành tố tụng chuyển đến, cần được cân nhắc thận trọng vì có thể thu hẹp ranh giới pháp lý giữa vi phạm hành chính và tội phạm hình sự, đồng thời làm tăng trách nhiệm pháp lý của người vi phạm.

Đối với đề xuất nâng mức phạt tối đa, cơ quan thẩm tra lưu ý mức phạt cao có thể tăng tính răn đe nhưng cũng vượt quá khả năng tài chính của một số cá nhân, doanh nghiệp, làm giảm hiệu quả thực thi. Vì vậy, cần rà soát mức phạt cụ thể theo từng lĩnh vực, đồng thời nghiên cứu kết hợp các biện pháp khắc phục hậu quả và hình thức xử phạt bổ sung như tước giấy phép, đình chỉ hoạt động.

Cơ quan thẩm tra đánh giá việc xử lý vi phạm trên môi trường điện tử là cần thiết, nhưng đề nghị bảo đảm người vi phạm được thông báo kịp thời, có quyền giải trình, khiếu nại, khởi kiện. Việc đầu tư trang thiết bị, chia sẻ dữ liệu và hoàn thiện quy trình cũng cần được đẩy mạnh để tránh tình trạng người dân, doanh nghiệp vừa thực hiện thủ tục trực tuyến vừa phải đến làm việc trực tiếp.

Với các biện pháp cưỡng chế mới, Ủy ban cho rằng yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước, Internet, dịch vụ viễn thông hoặc hạ tầng số có thể mang tính đình chỉ, chấm dứt hành vi vi phạm hơn là cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt. Tương tự, việc tạm dừng đăng kiểm, đăng ký phương tiện hoặc cấp giấy phép điều khiển phương tiện tác động vào tài sản, phương tiện thay vì xác định trực tiếp người vi phạm.

Do đó, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục chỉnh lý các quy định này, bảo đảm đúng bản chất của biện pháp cưỡng chế, khả thi trong thực tiễn và không ảnh hưởng không cần thiết đến quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân.

Huy Tùng