Đề xuất bổ sung biện pháp cưỡng chế đối với môi trường số

CSGT Hà Nội dùng camera nghiệp vụ ghi hình hàng loạt vi phạm giao thông. Ảnh minh họa

Cân nhắc mức phạt tiền tối đa

Dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) đề xuất nâng mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính từ 1 tỷ đồng lên 1,5 tỷ đồng đối với cá nhân, từ 2 tỷ đồng lên 3 tỷ đồng đối với tổ chức; đồng thời tăng mức phạt tối đa trong một số lĩnh vực.

Tại phần góp ý dự thảo, có ý kiến cho rằng mức tăng 1,5 lần là khá cao. Nếu tiền phạt vượt quá khả năng tài chính thực tế của đa số cá nhân và nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ, người vi phạm có thể tìm cách trốn tránh nghĩa vụ, làm giảm hiệu lực, hiệu quả xử phạt và thi hành pháp luật.

Mức phạt tăng quá cao so với tốc độ tăng thu nhập hoặc khả năng chi trả cũng có thể ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân. Vì vậy, ý kiến này đề nghị đánh giá tác động kỹ lưỡng trước khi quyết định.

Bên cạnh tăng tiền phạt, cần áp dụng triệt để các biện pháp khắc phục hậu quả như buộc khôi phục tình trạng ban đầu, phá dỡ công trình vi phạm, nộp lại số lợi bất chính; đồng thời sử dụng các hình thức xử phạt bổ sung như tước giấy phép, đình chỉ hoạt động.

Giải trình nội dung này, Bô Công an, cơ quan soạn thảo cho biết việc nâng mức phạt nhằm phù hợp với mức tăng lương cơ sở, thu nhập bình quân đầu người và sự phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời bảo đảm tính răn đe, tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm.

Các lĩnh vực được đề cập gồm bảo vệ môi trường, an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và khám bệnh, chữa bệnh.

Cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và cơ quan liên quan để rà soát, đánh giá, đề xuất mức phạt tối đa phù hợp với đặc thù từng lĩnh vực.

Trong quá trình xây dựng các nghị định xử phạt, Chính phủ sẽ nghiên cứu áp dụng các hình thức xử phạt khác và biện pháp khắc phục hậu quả tương ứng với tính chất, mức độ vi phạm, thay vì chỉ áp dụng phạt tiền.

Bổ sung biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt

Một nội dung khác của dự thảo là bổ sung các biện pháp cưỡng chế nhằm xử lý tình trạng cá nhân, tổ chức không tự nguyện chấp hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính.

Theo cơ quan soạn thảo, qua tổng kết thực tiễn thi hành luật, pháp luật hiện hành có 5 biện pháp cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt. Trong đó, 4 biện pháp dùng để cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt bằng tiền, biện pháp còn lại áp dụng với quyết định có biện pháp khắc phục hậu quả.

Tuy nhiên, một số hình thức xử phạt bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề có thời hạn, đình chỉ hoạt động có thời hạn và việc thi hành biện pháp khắc phục hậu quả chưa có cơ chế cưỡng chế cụ thể khi người vi phạm không tự nguyện chấp hành. Điều này có thể dẫn đến tình trạng quyết định xử phạt không được thi hành hoặc chỉ được thi hành một phần.

Dự thảo bổ sung các biện pháp cưỡng chế gồm tạm hoãn xuất cảnh đối với cá nhân, người đứng đầu tổ chức chưa chấp hành xong quyết định xử phạt; niêm phong trụ sở, địa điểm, cơ sở hoặc bộ phận cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ.

Dự thảo cũng đề xuất yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ; tạm dừng đăng kiểm, đăng ký xe, cấp giấy phép lái xe.

Đối với môi trường số, dự thảo bổ sung biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp dịch vụ Internet, dịch vụ viễn thông, hạ tầng số hoặc áp dụng biện pháp ngăn chặn kỹ thuật, chặn truy cập đối với tổ chức, cá nhân không chấp hành các hình thức xử phạt, biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định.

Cơ quan soạn thảo cho biết việc bổ sung các biện pháp này nhằm tạo cơ chế xử lý những trường hợp cố tình né tránh nghĩa vụ, tiếp tục hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ để thu lợi hoặc không thực hiện các yêu cầu khắc phục hậu quả.

Chẳng hạn, biện pháp niêm phong có thể được áp dụng khi tổ chức, cá nhân không chấp hành đình chỉ hoạt động hoặc không thực hiện yêu cầu khắc phục ô nhiễm môi trường, ngăn chặn lây lan dịch bệnh. Biện pháp ngừng cung cấp điện, nước nhằm tạo cơ chế cưỡng chế đối với trường hợp không chấp hành đình chỉ hoạt động hoặc không khôi phục tình trạng ban đầu, không phá dỡ công trình vi phạm.

Với các vi phạm liên quan đến giao thông, việc tạm dừng đăng kiểm, đăng ký xe hoặc cấp giấy phép lái xe được đề xuất nhằm gắn nghĩa vụ chấp hành quyết định xử phạt với quyền tham gia giao thông, góp phần phòng ngừa vi phạm tái diễn.

Đề xuất cưỡng chế cả với vi phạm trên môi trường số

Theo cơ quan soạn thảo, hoạt động vi phạm trên môi trường số, đặc biệt là thương mại điện tử xuyên biên giới, ngày càng phổ biến. Trong nhiều trường hợp, tổ chức, cá nhân nước ngoài cung cấp dịch vụ qua Internet nhưng không có trụ sở, chi nhánh hoặc văn phòng đại diện tại Việt Nam, khiến các biện pháp xử phạt truyền thống khó hoặc không thể thực hiện.

Vì vậy, dự thảo đề xuất bổ sung cơ sở pháp lý chung cho các biện pháp ngăn chặn, xử lý và cưỡng chế trên môi trường số, nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và khả năng thực thi pháp luật đối với hành vi vi phạm trên không gian mạng.

Về cơ sở pháp lý, cơ quan soạn thảo dẫn quy định tại Luật Thủ đô năm 2024 cho phép Chủ tịch UBND các cấp áp dụng biện pháp yêu cầu ngừng cung cấp điện, nước đối với công trình, cơ sở sản xuất, kinh doanh trong trường hợp thật cần thiết để bảo đảm an ninh, trật tự, an toàn xã hội trên địa bàn thành phố.

Đối với biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam năm 2019, sửa đổi, bổ sung năm 2023, đã quy định trường hợp người đang bị cưỡng chế hoặc người đại diện cho tổ chức đang bị cưỡng chế thi hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính bị tạm hoãn xuất cảnh khi xét thấy cần ngăn chặn ngay việc người đó trốn.

Với vi phạm thương mại điện tử, cơ quan soạn thảo dẫn quy định tại Luật Thương mại điện tử số 122/2025/QH15 về các biện pháp như chặn truy cập, tạm ngừng chức năng giao dịch của nền tảng thương mại điện tử, gỡ bỏ nội dung vi phạm, tạm ngừng hoặc chấm dứt tài khoản vi phạm và các biện pháp phù hợp với đặc thù môi trường số.

Trước ý kiến cho rằng các biện pháp cưỡng chế mới có thể tác động lớn đến quyền con người, quyền công dân, cơ quan soạn thảo cho biết đã đánh giá tác động và quy định nguyên tắc, điều kiện áp dụng trong dự thảo. Các biện pháp này được thiết kế nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân, không ảnh hưởng đến cá nhân, tổ chức không liên quan đến hành vi vi phạm.

Mai Vàng