Trách nhiệm pháp lý và hệ luỵ của hành vi làm, mua bán văn bằng, chứng chỉ giả

Triệt phá đường dây làm, mua bán văn bằng, chứng chỉ giả

Công an thành phố Hà Nội vừa triệt phá đường dây sản xuất, mua bán văn bằng, chứng chỉ giả hoạt động trên phạm vi cả nước, khởi tố 10 bị can, trong đó có hai giảng viên đại học. Theo kết quả điều tra ban đầu, đường dây này hoạt động từ năm 2024, thu lời bất chính gần 3 tỷ đồng.

Các đối tượng trong đường dây làm, mua bán văn bằng, chứng chỉ giả vừa bị cơ quan Công an bắt giữ. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Trước đó, ngày 24-9, Phòng An ninh mạng chủ trì, phối hợp Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Hà Nội đồng loạt triển khai lực lượng đến các tỉnh, thành phố gồm: Hồ Chí Minh, Hà Nội, Lạng Sơn, Quảng Ninh đấu tranh, bắt giữ các đối tượng liên quan đến đường dây sản xuất, mua bán văn bằng, chứng chỉ giả.

Theo kết quả điều tra, hai đối tượng cầm đầu là Hoàng Văn Đạt và Trần Anh Hào cùng nhau bàn bạc góp tiền trang bị các thiết bị phục vụ việc làm giả văn bằng, chứng chỉ và thiết kế xây dựng website để chào hàng, liên hệ các đối tượng tại các tỉnh thành để giao sản phẩm, giá bán chào hàng dao động từ 1 triệu đồng đến 2 triệu đồng/sản phẩm.

Vật chứng cơ quan Công an thu giữ trong vụ án. Ảnh: Công an thành phố Hà Nội

Đối tượng Đạt và Hào đã móc nối với một số đối tượng là cán bộ, giảng viên đại học để làm văn bằng, chứng chỉ giả theo nhu cầu của sinh viên. Cơ quan Công an cho biết, tính đến thời điểm bị bắt, ổ nhóm đối tượng đã làm giả và bán ra thị trường trên 1.000 văn bằng, chứng chỉ giả, thu lời bất chính khoảng 3 tỷ đồng.

Căn cứ tài liệu chứng cứ thu thập được, ngày 6-10, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Hà Nội đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu, tài liệu giả của cơ quan, tổ chức” quy định tại Điều 341, Bộ luật Hình sự hiện hành, đồng thời ra quyết định khởi tố bị can đối với 10 bị can liên quan đến vụ án.

Các đối tượng có thể bị phạt tù lên tới 7 năm

Theo luật sư Phạm Ngọc Thanh, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội, văn bằng, chứng chỉ là giấy tờ xác nhận trình độ, năng lực hoặc kết quả học tập, đào tạo theo quy định. Việc cấp và sử dụng các giấy tờ này phải tuân thủ quy định của pháp luật. Hành vi làm giả, tổ chức sản xuất, mua bán văn bằng, chứng chỉ giả không chỉ xâm phạm hoạt động quản lý giáo dục mà còn có thể ảnh hưởng đến tính minh bạch trong tuyển dụng, bổ nhiệm và hoạt động nghề nghiệp.

Theo Điều 341 Bộ luật Hình sự, người làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức, hoặc sử dụng con dấu, tài liệu, giấy tờ giả để thực hiện hành vi trái pháp luật, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội “Làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức”.

Theo điều luật này, khung hình phạt cơ bản là phạt tiền từ 30 triệu đồng đến 100 triệu đồng, cải tạo không giam giữ đến 3 năm hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 2 năm. Trường hợp thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên, hoặc làm từ 6 tài liệu hoặc giấy tờ giả trở lên, hoặc thuộc trường hợp định khung nghiêm trọng khác, mức phạt tù có thể từ 3 năm đến 7 năm. Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền bổ sung từ 5 triệu đồng đến 50 triệu đồng.

Như vậy, đối với đường dây tổ chức sản xuất và mua bán văn bằng, chứng chỉ giả này, cơ quan tiến hành tố tụng sẽ làm rõ vai trò của từng người, phương thức hoạt động, số lượng giấy tờ giả, số lần thực hiện, khoản thu lợi bất chính và các tình tiết liên quan để xác định trách nhiệm hình sự tương ứng. Việc có nhiều người cùng tham gia, phân công nhiệm vụ, hoạt động có hệ thống hoặc thu lợi bất chính lớn có thể là căn cứ xem xét các tình tiết định khung theo Điều 341, Bộ luật Hình sự hiện hành.

Người mua văn bằng, chứng chỉ giả nhưng chưa sử dụng có bị xử lý hình sự?

“Chúng ta cần phân biệt rõ giữa hành vi làm, mua bán văn bằng, chứng chỉ giả và hành vi sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả. Đối với người mua văn bằng, chứng chỉ giả, nếu mới thực hiện việc mua nhưng chưa sử dụng, chưa có hành vi khác thỏa mãn dấu hiệu cấu thành tội phạm thì không thể mặc nhiên kết luận người đó phạm tội theo Điều 341 Bộ luật Hình sự. Việc xem xét xử lý phải căn cứ vào hành vi thực tế, mục đích, nhận thức, vai trò tham gia và những chứng cứ có liên quan”, luật sư Phạm Ngọc Thanh cho biết.

Theo chuyên gia pháp lý, nếu người mua biết rõ văn bằng, chứng chỉ là giả nhưng vẫn sử dụng để nộp hồ sơ xin việc, dự tuyển, bổ nhiệm, hoàn thiện hồ sơ cán bộ hoặc thực hiện hành vi trái pháp luật khác, thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự theo Điều 341, Bộ luật Hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Đáng lưu ý, trường hợp người sử dụng giấy tờ giả để lừa dối người khác nhằm chiếm đoạt tài sản, cơ quan tiến hành tố tụng còn phải xem xét dấu hiệu của tội “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” theo Điều 174 Bộ luật Hình sự. Việc xử lý về một hay nhiều tội danh phụ thuộc vào tính chất, mối quan hệ giữa các hành vi và việc từng hành vi có đủ yếu tố cấu thành tội phạm độc lập hay không.

Trong thực tế, một số người cho rằng việc mua bằng giả chỉ nhằm hoàn thiện hồ sơ, đáp ứng yêu cầu tuyển dụng hoặc bổ sung điều kiện về bằng cấp nên không gây thiệt hại trực tiếp cho ai. Tuy nhiên, cách nhìn nhận này không đúng bản chất pháp lý của hành vi.

Khi sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả để chứng minh trình độ, người sử dụng đã đưa thông tin sai lệch vào quá trình đánh giá năng lực của cá nhân. Nếu việc sử dụng đó nhằm thực hiện hành vi trái pháp luật và đáp ứng các dấu hiệu cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm hình sự, kể cả khi chưa chứng minh được thiệt hại vật chất cụ thể.

Luật sư Phạm Ngọc Thanh cho biết, hành vi làm, mua bán hoặc sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả có thể gây hệ luỵ không hề nhỏ.

Trước hết, hành vi này làm suy giảm giá trị của văn bằng, chứng chỉ hợp pháp và ảnh hưởng đến sự công bằng trong giáo dục, tuyển dụng. Người học tập, rèn luyện nghiêm túc có thể bị đặt vào thế bất lợi khi phải cạnh tranh với người sử dụng giấy tờ giả để tạo ra lợi thế không chính đáng.

Thứ hai, việc sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả có thể làm sai lệch kết quả đánh giá năng lực, đặc biệt trong những lĩnh vực đòi hỏi trình độ chuyên môn và trách nhiệm cao. Nếu người không đáp ứng yêu cầu thực tế nhưng được giao công việc dựa trên hồ sơ giả, chất lượng công việc và sự an toàn của người dân có thể bị ảnh hưởng.

Thứ ba, các đường dây làm giả, mua bán giấy tờ có thể tạo ra nguồn thu bất chính lớn, lôi kéo nhiều người tham gia và phát sinh các hành vi vi phạm khác. Nếu văn bằng, chứng chỉ giả được sử dụng làm công cụ lừa đảo, chiếm đoạt tài sản hoặc phục vụ hành vi trái pháp luật khác, hậu quả có thể lan rộng, gây thiệt hại cho cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan, tổ chức khác.

Bên cạnh đó, người sử dụng văn bằng, chứng chỉ giả còn phải đối mặt với nguy cơ mất việc làm, ảnh hưởng uy tín cá nhân, mất cơ hội nghề nghiệp và phải giải quyết các hậu quả pháp lý phát sinh, thậm chí có thể bị xử lý hình sự.

Quốc Doanh