Dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi): Siết thực thi, rõ trách nhiệm từ cơ sở

Cùng với xử phạt nghiêm hơn, điều người dân quan tâm là quy định khả thi, dễ thực hiện và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp.

Phiên họp Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi). Ảnh: Nguyễn Hùng

Chế tài đủ sức răn đe, thực thi đến nơi đến chốn

Sau lần sửa đổi năm 2025, Luật Xử lý vi phạm hành chính tiếp tục được đề xuất sửa đổi toàn diện nhằm khắc phục bất cập sau 13 năm thi hành, đáp ứng yêu cầu phát triển và tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp. Định hướng là luật quy định nguyên tắc ổn định, còn nội dung kỹ thuật, thường xuyên biến động được giao Chính phủ, bộ, ngành và địa phương quy định chi tiết.

Về thời hiệu xử phạt, quy định hiện hành thông thường từ 1 đến 2 năm tùy lĩnh vực; dự thảo đề xuất nâng mức tối đa từ 2 lên 3 năm, áp dụng thời hiệu 2 hoặc 3 năm với một số lĩnh vực như an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, hàng hóa, môi trường và khoáng sản. Ông Võ Xuân Bằng, phường Thành Vinh, Nghệ An cho rằng: thời hiệu dài hơn có thể giúp xử lý những vi phạm khó phát hiện ngay, nhưng phải đi cùng trách nhiệm xử lý kịp thời, trình tự rõ ràng, tránh kéo dài vụ việc tùy tiện.

Về mức phạt tiền, dự thảo đề xuất nâng mức tối đa đối với cá nhân từ 1 tỷ lên 1,5 tỷ đồng, tổ chức từ 2 tỷ lên 3 tỷ đồng; đồng thời, điều chỉnh mức phạt trong các lĩnh vực như môi trường, an toàn thực phẩm, chất lượng sản phẩm, phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ và khám bệnh, chữa bệnh. Mức phạt cần tương xứng với tính chất, mức độ vi phạm và khả năng chấp hành, nhất là với cá nhân, cơ sở kinh doanh nhỏ, tránh khó thi hành hoặc phát sinh tình trạng né tránh nghĩa vụ. Bên cạnh phạt tiền, cần kết hợp các biện pháp bổ sung, khắc phục hậu quả như: tước giấy phép, đình chỉ hoạt động, tịch thu tang vật, buộc khôi phục tình trạng ban đầu, tháo dỡ công trình vi phạm hoặc nộp lại khoản thu lợi bất hợp pháp.

Về bảo đảm biện pháp thi hành, từ 5 biện pháp cưỡng chế hiện hành, dự thảo đề xuất bổ sung các biện pháp như: tạm hoãn xuất cảnh đối với trường hợp thuộc diện áp dụng; niêm phong trụ sở, cơ sở hoặc một phần cơ sở; ngừng cung cấp điện, nước; tạm dừng một số thủ tục về phương tiện, giấy phép lái xe; ngừng dịch vụ Internet, viễn thông, hạ tầng số hoặc chặn truy cập theo quy định. Đây là những công cụ nhằm xử lý tình trạng cố tình không chấp hành, nhất là với vi phạm trên môi trường số. Cần quy định rõ điều kiện, trình tự, thời hạn, trách nhiệm thực hiện và bảo đảm không ảnh hưởng đến người không liên quan.

Từ thực tiễn cơ sở, bà Bùi Khánh Dư, phường Bắc Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh, nhấn mạnh: hiệu quả không chỉ nằm ở số quyết định xử phạt được ban hành, mà còn ở việc người vi phạm có chấp hành, hậu quả đã được khắc phục hay chưa. Cấp xã cần được hướng dẫn nghiệp vụ thống nhất, tăng cường kiểm tra, đôn đốc và xác định rõ trách nhiệm để thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục.

Theo dõi thi hành pháp luật vì thế cần đánh giá mức độ chấp hành, kết quả khắc phục hậu quả, tình trạng tái phạm và vướng mắc phát sinh. Với cấp xã – nơi trực tiếp nắm địa bàn, tiếp nhận phản ánh của người dân – hướng dẫn rõ ràng, phân định trách nhiệm và kiểm tra thường xuyên là điều kiện để pháp luật được thực thi thống nhất, nghiêm minh.

Phân cấp cho cấp xã đi cùng bảo đảm quyền thực thi

Một thay đổi đáng chú ý của dự thảo Luật Xử lý vi phạm hành chính (sửa đổi) là chuyển thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp cai nghiện bắt buộc, đưa vào cơ sở giáo dục bắt buộc từ Tòa án nhân dân khu vực sang Chủ tịch UBND cấp xã. Đề xuất mới nhằm rút ngắn quy trình, tăng trách nhiệm quản lý địa bàn và phù hợp mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Sở Tư pháp Hà Tĩnh tổ chức Hội nghị tập huấn kiến thức pháp luật và kỹ năng xử phạt vi phạm hành chính cho cán bộ cấp xã. Ảnh: Đức Thọ

Việc chuyển thẩm quyền cũng đặt ra yêu cầu về năng lực thực thi của cấp xã trong bối cảnh đang tiếp nhận nhiều nhiệm vụ mới. Phân cấp có thể giúp xử lý kịp thời hơn, nhưng phải đi cùng quy trình chặt chẽ, cán bộ được tập huấn, hồ sơ đầy đủ và cơ chế phối hợp hiệu quả. Các điều kiện, trình tự, thủ tục, quyền khiếu nại, khởi kiện và cơ chế kiểm tra, giám sát cần được bảo đảm rõ ràng.

Dự thảo cũng đề xuất đơn giản hóa thủ tục lập biên bản đối với một số vi phạm được phát hiện qua phương tiện, thiết bị kỹ thuật như: camera, máy đo nồng độ cồn, cân tải trọng. Cách làm này giúp giảm thủ tục khi dữ liệu đã đủ căn cứ xử lý, phù hợp yêu cầu chuyển đổi số. Tuy nhiên, trường hợp chưa đủ căn cứ hoặc cần giải trình, người có thẩm quyền vẫn phải thực hiện các thủ tục theo quy định.

Một vấn đề khác là dự thảo chưa quy định cụ thể trong luật cơ quan chịu trách nhiệm trước Chính phủ về quản lý công tác thi hành pháp luật xử lý vi phạm hành chính, mà giao Chính phủ phân công trong văn bản hướng dẫn. Cách tiếp cận này tạo linh hoạt khi tổ chức bộ máy thay đổi, nhưng cần làm rõ đầu mối, nhiệm vụ và cơ chế phối hợp, tránh bỏ trống hoặc chồng chéo trách nhiệm. Dự thảo đồng thời đặt ra yêu cầu bảo đảm thống nhất với Bộ luật Hình sự, phân định rõ vi phạm hành chính và hành vi có dấu hiệu tội phạm. Khi phát hiện dấu hiệu tội phạm, hồ sơ phải được chuyển cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự có thẩm quyền; trường hợp không bị xử lý hình sự nhưng có vi phạm hành chính thì cần được xem xét, xử lý đúng quy định.

Bên cạnh hoàn thiện pháp luật, truyền thông chính sách có vai trò quan trọng để quy định đi vào cuộc sống. Ông Phạm Xuân Hiền, cử tri xã Ia Nan, Gia Lai, đề nghị: cần tăng cường tuyên truyền để người dân hiểu rõ những điểm mới, hành vi bị xử phạt, mức phạt, biện pháp cưỡng chế và quyền giải trình, khiếu nại của mình. Nội dung nên ngắn gọn, dễ hiểu, gắn với tình huống thực tế tại khu dân cư, thông qua họp thôn, hệ thống truyền thanh và các hình thức phù hợp. Khi hiểu đúng quy định và hậu quả pháp lý, người dân sẽ chủ động chấp hành, hạn chế vi phạm từ đầu.

Hạnh Phương